ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୮୨ : ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଗାଣ୍ଡୀବର ଗର୍ଜନ ଓ କୌରବ ସେନାର ପରାଜୟ ।
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
ଶମୀ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଯେଉଁ ରହସ୍ୟ ଏତେଦିନ ଧରି ଲୁଚି ରହିଥିଲା, ସେହି ରହସ୍ୟ ଏବେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ଯେଉଁ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କୁ ମତ୍ସ୍ୟରାଜ୍ୟର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ସମସ୍ତେ ଜଣେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେ ଆଉ କେହି ନୁହେଁ—ସେ ଥିଲେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ମହାବୀର ଅର୍ଜୁନ ।
ଉତ୍ତରଙ୍କ ଆଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆଉ ସେହି ନରମ ଭାବ ନଥିଲା । ତାଙ୍କ ଦେହଭଙ୍ଗୀରେ ଥିଲା ଜଣେ ମହାଯୋଦ୍ଧାର ଗମ୍ଭୀରତା । ଶମୀ ବୃକ୍ଷରୁ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ତୂଣୀର ବାହାର କରିବା ସହିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଅଜ୍ଞାତବାସର ଅନ୍ଧକାର ଯେପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର ହୋଇଗଲା ।
ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ନିଜର ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ସାହ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା । ଏହି ଧନୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ନଥିଲା । ଏହା ଥିଲା ତାଙ୍କର ପରିଚୟ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏବଂ ଧର୍ମରକ୍ଷାର ଏକ ଅମୋଘ ସାଧନ ।
ଉତ୍ତର ନିରବରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜକୁମାର, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋତେ ବୃହନ୍ନଳା ବୋଲି ଜାଣିଥିଲ । ଆଜିଠାରୁ ମୋତେ ଅର୍ଜୁନ ବୋଲି ଜାଣ । ତୁମର ଭୟ କରିବାର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ । ତୁମେ କେବଳ ମୋର ରଥର ସାରଥୀ ହେବ । ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ମୁଁ ।”
ଉତ୍ତରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଭୟ କିଛି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଧୀରେ ଧୀରେ ହ୍ରାସ ପାଇଲା । ତଥାପି ସମ୍ମୁଖରେ ଥିଲା ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଏବଂ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପରି ମହାମହା ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା । ଜଣେ ଯୁବ ରାଜକୁମାର ପାଇଁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ।
ଅର୍ଜୁନ ହସି କହିଲେ, “ଉତ୍ତର, ଯେଉଁ ସେନାକୁ ଦେଖି ତୁମେ ଭୟ କରୁଛ, ସେହି ସେନା ଆଜି ଗାଣ୍ଡୀବର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବ । ମନେ ରଖ, ସାହସୀ ମଣିଷ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ନିଜର ଶକ୍ତିରେ ନୁହେଁ, ନିଜର ବିଶ୍ୱାସରେ ମଧ୍ୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ ।”
ଉତ୍ତର ରଥର ଲଗାମ ଧରିଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବରେ ଜ୍ୟା ଲଗାଇଲେ ।
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ବାହାରିଲା, ତାହା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ଆକାଶକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା । ଦୂରରେ ଥିବା କୌରବ ସେନାର ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ।
ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁରେ ହଠାତ୍ ଗମ୍ଭୀରତା ଆସିଗଲା ।
ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଧ୍ୱନିକୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନିଛି । ଏହା ଗାଣ୍ଡୀବର ଧ୍ୱନି । ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ଅର୍ଜୁନ ।”
ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ନିରବରେ ସେହି ଦିଗକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ । ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ପଟେ ଆନନ୍ଦ ଥିଲା—ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜୀବିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ପଟେ ଆସନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧର ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର କରିଦେଇଥିଲା ।
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତଥାପି ନିଜର ଅହଂକାରରେ ଅଟଳ ଥିଲେ । ସେ ଭାବିଲେ, “ଯଦି ଅର୍ଜୁନ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତବାସର ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ । ଯଦି ତାହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ତେର ବର୍ଷର ବନବାସ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।”
କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ ସମୟର ହିସାବ ତାଙ୍କ ଆଶାକୁ ସମର୍ଥନ କରିବ ନାହିଁ । ଭୀଷ୍ମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବିଚକ୍ଷଣ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝୁଥିଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ କୌରବ ସେନାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ । ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ନଥିଲା କ୍ରୋଧ, ନଥିଲା ଭୟ । ଥିଲା କେବଳ ଏକ ଅଟଳ ସଂକଳ୍ପ ।
ସେ ମନେ ମନେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ । ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନ ଫେରାଇବା ପାଇଁ । ମୁଁ ମୋର ପରିଚୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି ।”
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
କୌରବ ସେନାର ଅସଂଖ୍ୟ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସୈନିକ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ । ଉତ୍ତରଙ୍କ ହାତରେ ରଥର ଲଗାମ ଥିଲା । ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରି ବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଣ ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଖୋଜି ନେଉଥିଲା । ଗୋଟିଏ ବାଣ ଏକ ଧ୍ୱଜକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଉଥିଲା, ଆଉ ଗୋଟିଏ ବାଣ ଜଣେ ରଥୀର ଧନୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲା । କେଉଁଠି ରଥର ଚକ ଅଟକିଯାଉଥିଲା, କେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ପଛକୁ ହଟିଯାଉଥିଲେ ।
ଉତ୍ତର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ ।
କିଛି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଯିଏ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣି ଭୟରେ ରଥ ଛାଡ଼ି ପଳାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେହି ଉତ୍ତର ଏବେ ଦେଖୁଥିଲେ ଯେ ଜଣେ ମଣିଷ ଏକା ହୋଇ କିପରି ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ଚାଲେଞ୍ଜ କରିପାରେ ।
ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଥମେ କୌରବ ସେନାର ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ । କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ ।
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିଲା ।
ସେ କହିଲେ, “ଅର୍ଜୁନ! ତୁମେ ଏତେଦିନ କେଉଁଠି ଲୁଚି ରହିଥିଲ? ଆଜି ତୁମର ଗାଣ୍ଡୀବର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ।”
ଅର୍ଜୁନ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “କର୍ଣ୍ଣ, ଆଜି ମୋର ତୁମ ସହିତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିରୋଧର ଦିନ ନୁହେଁ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଗାଣ୍ଡୀବ ତୁମକୁ ଉତ୍ତର ଦେବ ।”
କର୍ଣ୍ଣ ତୀବ୍ର ବାଣବର୍ଷା କଲେ । ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିବାଣରେ ତାହାକୁ ରୋକିଦେଲେ । କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇ ମହାରଥୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା । ଶେଷରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣର ପ୍ରଚଣ୍ଡତାରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିବାକୁ ପଡ଼ିଲା ।
ତାହା ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଦିଗକୁ ଗଲେ ।
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା । ସେ ମନେ ମନେ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧର ନିୟମ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲା ।
ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ଦେଖି ମନେ ମନେ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କଲେ ।
ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ ଦୂରରୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖୁଥିଲେ । ସେ ବୁଝିଗଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଜୁନ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅଦମ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା । ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କିଛିମାତ୍ର କମିନାହିଁ ।
ଅର୍ଜୁନ ଏବେ କୌରବ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ତାଣ୍ଡବ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ତାଙ୍କର ବାଣ ଆକାଶକୁ ଢାଙ୍କିଦେଲା । ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଗାଣ୍ଡୀବର ଟଙ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ସେଠି କୌରବ ସୈନିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ବ୍ୟାପିଯାଉଥିଲା ।
ଉତ୍ତର ଏବେ ଆଉ ଭୟଭୀତ ନଥିଲେ । ସେ ରଥକୁ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଚଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ଉତ୍ତର, ରଥକୁ ସେହି ଦିଗକୁ ନେଅ । ସେଠାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଦେଖାଯାଉଛି ।”
ଉତ୍ତର ରଥକୁ ସେହି ଦିଗକୁ ନେଇଗଲେ ।
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନିଜ ଦିଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । କିନ୍ତୁ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ବାହାରୁଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଥିଲା ଯେ କୌରବ ସେନାର ଅନେକ ରଥୀ ପଛକୁ ହଟିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଗୋଧନ । ସେ ଜାଣିଥିଲେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୌରବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ନୁହେଁ । ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇବା ।
ତେଣୁ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି କୌରବ ସେନାକୁ ବିଚଳିତ କରିଦେଲେ । ସେନାରେ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ରଥଗୁଡ଼ିକ ଏପଟସେପଟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା । ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
କିଛି ସମୟ ପରେ କୌରବ ସେନା ବୁଝିଗଲା ଯେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସହଜରେ ରୋକିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଅର୍ଜୁନ ଗୋଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ । ମତ୍ସ୍ୟରାଜ୍ୟର ହଜାର ହଜାର ଗାଈ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜ ଦେଶ ଦିଗକୁ ଫେରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଉତ୍ତରଙ୍କ ମନରେ ଏବେ ଏକ ନୂଆ ଭାବନା ଜାଗିଲା ।
ଯିଏକୁ ସେ ଏତେଦିନ ଜଣେ ସାଧାରଣ ବୃହନ୍ନଳା ଭାବିଥିଲେ, ସେ ଆଜି ତାଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଏକାକୀ ଅସଂଖ୍ୟ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରୁଥିଲେ । ଉତ୍ତରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଲା ।
ସେ କହିଲେ, “ମହାବୀର, ଆଜି ମୁଁ ବୁଝିଲି ଯେ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଯୋଦ୍ଧା କିଏ । ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରୁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୋର ଅହଂକାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା । ଆପଣଙ୍କ ସାରଥୀ ହୋଇପାରିବା ମୋ ପାଇଁ ଗୌରବର ବିଷୟ ।”
ଅର୍ଜୁନ ହସି କହିଲେ, “ଉତ୍ତର, ଆଜି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ସାହସ ପ୍ରମାଣ କରିଛ । ଯିଏ ଭୟକୁ ଜୟ କରିପାରେ, ସେହି ପ୍ରକୃତ ବୀର ।”
ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ଦିଗକୁ ଗଲା ।
କୌରବ ସେନା ପଛକୁ ହଟିଲା । ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କଲେ । ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୋଧନ ଫେରିଆସିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଏହି ବିଜୟ କେବଳ ଗୋଧନ ଫେରାଇବାର ବିଜୟ ନୁହେଁ । ଏହା ଥିଲା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତବାସର ଶେଷର ଘୋଷଣା । ଏହା ଥିଲା ଆଗାମୀ ମହାସଂଘର୍ଷର ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ସଙ୍କେତ ।
ଅର୍ଜୁନ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ହାତରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଏବେ କଣ?
ଏତେଦିନ ଧରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ । ଏବେ ସେହି ସମୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଶୀଘ୍ର ହିଁ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷ ଜାଣିବାକୁ ଯାଉଥିଲା ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜୀବିତ, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏବେ ନିଜ ଅଧିକାର ଦାବି କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି ।
ମତ୍ସ୍ୟରାଜ୍ୟର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ ବୃହନ୍ନଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଛଦ୍ମବେଶୀ ସେବକମାନଙ୍କ ପଛରେ କେଉଁ ମହାନ ବୀରମାନେ ଲୁଚି ରହିଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ରହସ୍ୟ ଆଉ ବେଶୀ ସମୟ ଲୁଚି ରହିବାର ନଥିଲା ।
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତବାସର ଅନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
ଏବେ ଆସିବାକୁ ଯାଉଥିଲା ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଯେତେବେଳେ ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ବିରାଟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକେକରି ପ୍ରକାଶ ପାଇବେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀ ।
ଏବଂ ତାହା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହେବ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ—ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଧିକାର, ମିତ୍ରତା, ବିବାହ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଶେଷରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ମହାସଂଗ୍ରାମ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା ।
ଭାଗ ୮୨ର ଶେଷ ।
(ଭାଗ ୮୩ରେ ଜାରି ରହିବ — ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ପ୍ରକାଶ ଓ ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ବିରାଟଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ।)