ଭକ୍ତିର ଭାଷାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ବାଣୀ

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଜନ୍ମକଥା

ଭାଗ – ୩ : ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ — ଭକ୍ତିର ଭାଷାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ବାଣୀ

ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର MA, LLB, IRS (Retired)

ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଆମେ ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଭାଗବତ ରଚନା କରିବାର ପ୍ରେରଣା ବିଷୟରେ ଜାଣିଲୁ ।

କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ — **ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଏତେ ବିଶେଷତ୍ୱ କ’ଣ, ଯେ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଶତାବ୍ଦୀ ବିତିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଘରର ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଥୀ ହୋଇ ରହିଛି ?

ଏହାର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ଭାଗବତର ପୋଥି ଭିତରୁ ବାହାରି ଓଡ଼ିଶାର ଗାଁ, ଘର, ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ ଓ ସାଧାରଣ ମଣିଷର ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ସଂସ୍କୃତରୁ ଓଡ଼ିଆ — ଏକ ମହାନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା -!

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ ଭାରତୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ମହାନ ଗ୍ରନ୍ଥ । ଏଥିରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅବତାର, ଭକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଓ ଉପଦେଶର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି ।

କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଭାଷାରେ ଏହି ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ରଚିତ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ସେ ସମୟର ସାଧାରଣ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜ ନଥିଲା ।

ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଏହି ଦୂରତାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ।

ସେ ବୁଝିଥିଲେ — ଭଗବାନଙ୍କ ବାଣୀ ଯଦି କେବଳ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ଆଲୋକ ସମାଜର ସମସ୍ତ ସ୍ତରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ ।

ତେଣୁ ସେ ଭାଗବତର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଯାହା ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଶୁଣିପାରିବ, ବୁଝିପାରିବ ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନ ସହିତ ତାହାକୁ ସମ୍ପର୍କିତ କରିପାରିବ ।

ଓଡ଼ିଆ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଏକାଡେମୀ ମଧ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଏହି ଅବଦାନକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି — ସେ ସରଳ ଓ ସୁବୋଧ ଓଡ଼ିଆରେ ଭାଗବତ ରଚନା କରି ଅସଂଖ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଭକ୍ତଙ୍କ ନିକଟରେ ଏହାକୁ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ ।

ଏହା କେବଳ ଅନୁବାଦ ନୁହେଁ -!

ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଭାଗବତକୁ କେବଳ “ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ” ବୋଲି କହିଦେବା ତାହାର ସାହିତ୍ୟିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝାଇପାରେ ନାହିଁ ।

ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତର ଶବ୍ଦେ ଶବ୍ଦେ ଅନୁବାଦ ନୁହେଁ । ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ନିଜର ଭାବ, ଭାଷା ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ଅନୁଭୂତି ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ ।

ଏହି କାରଣରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତରେ ଆମେ ଏକାଧାରରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗମ୍ଭୀରତା ଓ ଲୋକଭାଷାର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁ ।

ଭାଷା ହେଲା ଭକ୍ତିର ସେତୁ -!

ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କୃତିତ୍ୱ ହେଉଛି — ସେ ଭାଷାକୁ ଭକ୍ତିର ଏକ ସେତୁ କରିଦେଲେ ।

ପଣ୍ଡିତ ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଢ଼ନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ।

ଜଣେ ଚାଷୀ ନିଜ ଜମିରେ କାମ କରିବା ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଭାଗବତ ଶୁଣିପାରିଲେ ।

ଜଣେ ଗୃହିଣୀ ନିଜ ଘରକାମ ସାରି ଭାଗବତର କଥା ଶୁଣିପାରିଲେ ।

ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଭାଗବତର ବାଣୀରେ ଶାନ୍ତି ଖୋଜିପାରିଲେ ।

ଏହିପରି ଭାବରେ ଭାଗବତ ପୋଥିରୁ ବାହାରି ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇଗଲା ।

ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ — ଗାଁର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ -!

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଲୋକପ୍ରିୟତାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ପରିଣାମ ଥିଲା — ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ।

ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ କେବଳ ଏକ ପାଠଶାଳା ନଥିଲା । ଏହା ଥିଲା ଗାଁର ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମିଳନସ୍ଥଳ ।

ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲେ ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହେଉଥିଲେ । କେହି ଭାଗବତ ପଢ଼ୁଥିଲେ, କେହି ଶୁଣୁଥିଲେ, କେହି ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝାଉଥିଲେ ।

ଭାଗବତର ଏକ ଶ୍ଳୋକ ଗାଁର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ନୀତି, ସଦାଚାର ଓ ମାନବିକତା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନାର କାରଣ ହେଉଥିଲା ।

ଏହି ଟୁଙ୍ଗୀଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଶିକ୍ଷା, ଆଲୋଚନା ଓ ସାମାଜିକ ଏକତାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ ।

ଭାଗବତର ଶିକ୍ଷା — ମଣିଷ ହେବାର ଶିକ୍ଷା -!

ଭାଗବତର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ କାହାଣୀ ଶୁଣିବାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ ।

ଏହା ମଣିଷକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରକୁ ପଚାରିବାକୁ ଶିଖାଏ —

ମୋ ମନରେ ଅହଂକାର କେତେ ?

ମୋ ଜୀବନରେ ଲୋଭ କେତେ ?

ମୋ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ କେତେ ?

ମୁଁ ଅନ୍ୟ ମଣିଷର ଦୁଃଖକୁ କେତେ ବୁଝୁଛି ?

ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ଯେତିକି ଆବଶ୍ୟକ, ନିଜ ମନକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଆବଶ୍ୟକ — ଭାଗବତର ଭକ୍ତିମୟ ଦର୍ଶନ ମଣିଷକୁ ଏହି ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଯାତ୍ରା ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ମହାନ ସେବକ -!

ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଭାଗବତର ଆଉ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି — ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଲୋକଜୀବନର ଗଭୀର ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବାରେ ବିଶେଷ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଭାଷା ଏତେ ସୁବୋଧ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା ଯେ, ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଲିପି ସହିତ ମଧ୍ୟ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ । ଏହାର ଏହି ସାମାଜିକ ଓ ଭାଷାଗତ ପ୍ରଭାବକୁ ଅନେକ ଗବେଷଣାରେ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ଶିକ୍ଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନା ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ କରାଯାଇଛି ।

ଆଜି ପୁରୀରେ ଭାଗବତ ସପ୍ତାହ -!

ଆଜି ଯେତେବେଳେ ପୁରୀ ଧାମରେ ଭାଗବତ ସପ୍ତାହ ପାଳନ ହେଉଛି, ସେତେବେଳେ ଏହା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ ।

ଏହା ଆମକୁ ଶତାବ୍ଦୀ ପଛକୁ ନେଇଯାଏ — ସେହି ସମୟକୁ, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମହାନ ଭକ୍ତକବି ଭାବିଥିଲେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ବାଣୀ କେବଳ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନ ରହୁ ।

ସେହି ଚିନ୍ତାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ।

ସେହି ଭାଗବତ ଗାଁକୁ ଗଲା ।

ଗାଁରୁ ଘରକୁ ଗଲା ।

ଘରରୁ ହୃଦୟକୁ ଗଲା ।

ଆଉ ହୃଦୟରୁ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ିକୁ ଯାତ୍ରା କରିଚାଲିଲା ।

ଏହି କାରଣରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ କେବଳ ଏକ ପୁରାଣ ନୁହେଁ ।

ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ମୃତି ।

ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ ।

ଏହା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭୂମିରେ ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଅବିରତ ପ୍ରବାହ ।

ଏକ ନମ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା -!

ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଭାଗବତ ସପ୍ତାହର ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଆମେ କେବଳ ଭାଗବତ ଶୁଣିବା ନୁହେଁ, ଭାଗବତର ବାଣୀକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନୁଭବ କରିବା ।

ମନରୁ ଅହଂକାର ଦୂର ହେଉ ।

ଜୀବନରୁ ଅସତ୍ୟ ଦୂର ହେଉ ।

ହୃଦୟରେ ଦୟା ଓ କରୁଣା ବଢ଼ୁ ।

ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ବଢ଼ୁ ।

ଆଉ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚରଣରେ ଆମର ମନ ସଦା ସମର୍ପିତ ରହୁ ।

ଜୟ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ —
“ଭାଗବତର ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍କନ୍ଧ — ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମରୁ ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା” ବିଷୟରେ ଆମେ କ୍ରମେ ଆଲୋଚନା କରିବା ।