ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମନର ଅଶାନ୍ତି ଓ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଆଗମନ

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଭାଗ ୬

ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମନର ଅଶାନ୍ତି ଓ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଆଗମନ —!

ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର MA, LLB, IRS (Retired)

ପୂର୍ବ କଥା —!

ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଯେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଅନେକ ଋଷି ବସିଥିଲେ । ସେମାନେ ସୂତ ମୁନିଙ୍କୁ ଭାଗବତର ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।

ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି — ଏହି ଭାଗବତ ଗ୍ରନ୍ଥ କାହିଁକି ରଚନା ହେଲା ?

ଏହାର ପଛରେ ଏକ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କଥା ରହିଛି ।

ସେହି କଥା ଆମକୁ ନେଇଯାଏ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ।

ବ୍ୟାସଦେବ କିଏ ଥିଲେ —!

ବ୍ୟାସଦେବ ଭାରତୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଜଣେ ମହାନ ଋଷି ।

ତାଙ୍କୁ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସ, ବେଦବ୍ୟାସ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ସେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନକୁ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ବହୁତ ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲେ ।

ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସେ ବେଦଜ୍ଞାନକୁ ବିଭାଗ କଲେ । ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସର ଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇଲେ ।

ମହାଭାରତ ଭଳି ବିଶାଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନାମ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ।

ଏତେ ବଡ଼ କାମ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ ।

ଏହା ହେଉଛି ଭାଗବତର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ।

ଏତେ ଜ୍ଞାନ ପରେ ମଧ୍ୟ ମନ କାହିଁକି ଅଶାନ୍ତ —!

ସାଧାରଣ ଭାବେ ଆମେ ଭାବୁ — ଯେଉଁ ମଣିଷ ବହୁତ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିଛି, ବଡ଼ ବଡ଼ କାମ କରିଛି, ତାଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବ ।

କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଅନୁଭବ ଅଲଗା ଥିଲା ।

ସେ ନିଜ ମନକୁ ପଚାରିଲେ —

“ମୁଁ ଏତେ କାମ କରିଛି । ତଥାପି ମୋ ମନ କାହିଁକି ତୃପ୍ତ ହେଉନାହିଁ ?”

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଭାଗବତର ମୂଳ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ।

ମଣିଷ ଜୀବନରେ ଧନ ପାଇପାରେ । ସମ୍ମାନ ପାଇପାରେ । ବହୁତ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିପାରେ । ବଡ଼ ବଡ଼ କାମ କରିପାରେ ।

କିନ୍ତୁ ଯଦି ମନ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇନାହିଁ, ତେବେ ଭିତରେ ଏକ ଶୂନ୍ୟତା ରହିଯାଇପାରେ ।

ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମନରେ ସେହି ଶୂନ୍ୟତା ଦେଖାଦେଲା ।

ବ୍ୟାସଦେବ ନିଜକୁ ପଚାରିଲେ —!

ବ୍ୟାସଦେବ ନିଜ ମନକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ ।

ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ବିଷୟରେ ସେ ଅନେକ କଥା କହିଛନ୍ତି ।

ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନ କହୁଥିଲା —

“ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍କପଟ ଭକ୍ତିର କଥା ଆହୁରି ଗଭୀର ଭାବରେ କୁହାଯିବା ଦରକାର ଥିଲା ।”

ଏହି ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ନୂଆ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମ ଦେଲା ।

ସେ ବୁଝିଲେ —

ଜ୍ଞାନ ଆବଶ୍ୟକ, ଧର୍ମ ଆବଶ୍ୟକ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ । କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତି ବିନା ମଣିଷର ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଏହି ଅଂଶରେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଏହି ମନୋଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ।

ଏହିଠାରୁ ଭାଗବତର ଆବଶ୍ୟକତା ବୁଝାଯାଏ —!

ଏଠାରେ ଆମେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ କଥା ବୁଝିବା ଦରକାର ।

ଭାଗବତ କେବଳ ଏକ ଗଳ୍ପର ପୁସ୍ତକ ନୁହେଁ ।

ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ମଣିଷର ମନକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ନେବା ।

ଭାଗବତ ଆମକୁ ପଚାରେ —

“ତୁମେ କେବଳ ଜୀବନରେ କେତେ କିଛି ପାଇଲ, ତାହା ଦେଖୁଛ କି ?

ନା ତୁମ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ଭଲପାଇବା ଜନ୍ମ ନେଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛ ?”

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହିଁ ଭାଗବତର ଆତ୍ମା ।

ତା’ପରେ ଆସିଲେ ନାରଦ ମୁନି —!

ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାସଦେବ ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ନାରଦ ମୁନି ଆସିଲେ ।

ନାରଦ ମୁନି ଭକ୍ତିର ମହାନ ପ୍ରଚାରକ ଭାବେ ପରିଚିତ ।

ତାଙ୍କ ହାତରେ ବୀଣା, ମୁଖରେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସୀମ ପ୍ରେମ ।

ବ୍ୟାସଦେବ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠିପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଭାଗରେ ଆସେ ।

କିନ୍ତୁ ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ ଆହୁରି ଗଭୀର ଆଲୋଚନା ।

ନାରଦ ମୁନି କ’ଣ କହିବେ —!

ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମନର ଦୁଃଖ ନାରଦ ମୁନି ବୁଝିପାରିଥିଲେ ।

ସେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ବୁଝାଇବେ ଯେ ମଣିଷ ଯେତେ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜାଗେ ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ ।

ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ, ଗୁଣ ଓ ଲୀଳାକୁ ସରଳ ଭାବରେ ଗାଇବା ଓ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ ।

ଏହି ଶିକ୍ଷା ପରେ ଭାଗବତର ମୂଳ ଧାରା ହୋଇଯାଏ ।

ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଘଟଣାର ଶିକ୍ଷା —!

ଆଜି ଆମ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଏ ।

ଆମେ ଅନେକ କିଛି ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ ।

ଧନ ଚାହୁଁ । ଘର ଚାହୁଁ । ସମ୍ମାନ ଚାହୁଁ । ସଫଳତା ଚାହୁଁ ।

ଏସବୁ ଖରାପ ନୁହେଁ ।

କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ପାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମନ ଶାନ୍ତ ନୁହେଁ, ତେବେ ଆମକୁ ନିଜ ଭିତରକୁ ଦେଖିବା ଦରକାର ।

ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଭଳି ଆମେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ପଚାରିପାରିବା —

“ମୋ ଜୀବନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ସ୍ଥାନ ଅଛି ?”

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଯାତ୍ରା ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ —!

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ ଆମେ ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ସରଳ ଭାଷାରେ ବୁଝିବା ।

ସେଠାରେ ନାରଦ ମୁନି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ କହିବେ — କାହିଁକି ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ, ଗୁଣ, ଲୀଳା ଓ ଭକ୍ତିର କଥା ମଣିଷର ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତି ଦିଏ ।

ସେହିଠାରୁ ଆମେ ଭାଗବତର ଆଉ ଏକ ମହାନ ଶିକ୍ଷାକୁ ବୁଝିବା —

“ଭକ୍ତି କ’ଣ ? ଭକ୍ତି କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ? ଏବଂ କେବଳ ଜ୍ଞାନ କାହିଁକି ମଣିଷକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ ?”