ଭାଗବତ ବାଣୀର ମହତ୍ତ୍ୱ —7
ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର MA, LLB, IRS (Retired)
ଭାଗବତ କ’ଣ —!
‘ଭାଗବତ’ କହିଲେ ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣକୁ ବୁଝୁ । ଏହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ଏକ ମହାନ ପୁରାଣ ଗ୍ରନ୍ଥ । ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହାର ରଚୟିତା ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସ ।
ଭାଗବତରେ ଭଗବାନ, ଭକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି, ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ମଣିଷର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ବହୁତ କଥା କୁହାଯାଇଛି ।
ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହିଛି — ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତି ।
ଭାଗବତର ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍କନ୍ଧ ଓ ପରମ୍ପରାଗତ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟ ୧୮,୦୦୦ ଶ୍ଳୋକ ଅଛି । ଏହା ୩୩୫ଟି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ ବୋଲି ଏକ ପରମ୍ପରାଗତ ଗଣନା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି ।
ଭାଗବତର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ —!
ଭାଗବତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା କାହାଣୀ କହିବା ନୁହେଁ ।
ଏହା ମଣିଷକୁ ତିନୋଟି ମୂଳ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ —
ମୁଁ କିଏ ?
ମୋ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ?
ମୁଁ କିପରି ଶାନ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି ?
ଭାଗବତର ଉତ୍ତର ହେଉଛି — ମଣିଷ କେବଳ ଶରୀର ନୁହେଁ । ତା’ର ଭିତରେ ଆତ୍ମା ଅଛି । ଜୀବନର ସତ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କେବଳ ଧନ, ଭୋଗ, ପଦ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନୁହେଁ । ମନକୁ ପବିତ୍ର କରି ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ହେଉଛି ଉଚ୍ଚତର ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
ଭାଗବତ ବାଣୀ ମଣିଷକୁ କ’ଣ ଶିଖାଏ —!
ଭାଗବତର ଶିକ୍ଷାକୁ ଅତି ସରଳ ଭାବରେ କହିଲେ ଏହିପରି —
ସତ୍ୟ କୁହ ।
ଅନ୍ୟକୁ ଦୁଃଖ ଦିଅ ନାହିଁ ।
ଅହଂକାର କମାଅ ।
ଲୋଭ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତିରୁ ଦୂରେ ରୁହ ।
ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କର ।
ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କର ।
ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର ।
ଅନ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ କାମନା କର ।
ସୁଖରେ ଅହଂକାର କର ନାହିଁ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ ନାହିଁ ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ଏନୁହେଁ ଯେ ମଣିଷ ସଂସାର ଛାଡ଼ିଦେବା ଦରକାର । ବରଂ ନିଜର ପରିବାର, ସମାଜ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ସହିତ ମନକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ରଖିବା ଦରକାର ।
ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଅସନ୍ତୋଷର କାରଣ କ’ଣ —!
ଏହି କଥା ଆମର ଚାଲୁଥିବା ଭାଗବତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପାଇଁ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖେ ।
ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବ୍ୟାସଦେବ ବେଦଜ୍ଞାନକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ, ପୁରାଣ ରଚନା କଲେ ଏବଂ ମହାଭାରତ ଭଳି ବିଶାଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ଦେଲେ ।
ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅସନ୍ତୋଷ ରହିଗଲା ।
ସେହି ସମୟରେ ନାରଦ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ, ଗୁଣ ଓ ଭକ୍ତିକୁ ଯେପରି ଗଭୀର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଦରକାର, ସେପରି ହୋଇନାହିଁ ।
ତେଣୁ ଭାଗବତର ମୂଳ ପ୍ରେରଣା ହେଲା — ମଣିଷର ହୃଦୟକୁ ଭକ୍ତିର ପଥରେ ନେବା ।
ଏହି କାରଣରୁ ଭାଗବତକୁ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଗ୍ରନ୍ଥ ନୁହେଁ, ହୃଦୟକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଗ୍ରନ୍ଥ ବୋଲି ବୁଝିପାରିବା ।
ଭାଗବତ ପଢ଼ିଲେ କ’ଣ ଲାଭ ହୁଏ —!
ଭାଗବତ ପଢ଼ିବାର ଫଳକୁ କେବଳ ଧନ ବା ସାଂସାରିକ ସୁବିଧାରେ ମାପିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।
ଏହାର ପ୍ରଧାନ ଲାଭ ହେଉଛି ମନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ।
ଭାଗବତ ନିୟମିତ ପଢ଼ିବା ଓ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା —
- ମନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇପାରେ ।
- ଭଲ ଓ ଖରାପ ବିଷୟରେ ବିଚାରଶକ୍ତି ବଢ଼ିପାରେ ।
- ଅହଂକାର କମିପାରେ ।
- ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ବଢ଼ିପାରେ ।
- ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସହିବାର ଶକ୍ତି ମିଳିପାରେ ।
- ଜୀବନର ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ବୁଝିହୁଏ ।
- ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ବଢ଼ିପାରେ ।
- ଲୋଭ, ଈର୍ଷା ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତିରୁ ଦୂରେଇବାର ପ୍ରେରଣା ମିଳେ ।
ଭାଗବତର ଶେଷ ସ୍କନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଶ୍ରବଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । (Vedabase)
ଗୀତା ଓ ଭାଗବତ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ —!
ଏହି ଦୁଇଟି ଗ୍ରନ୍ଥ ଉଭୟ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ । କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟିର ରୂପ ଓ ଉପସ୍ଥାପନା ଭିନ୍ନ ।
୧. ଗୀତାର ମୁଖ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତି —!
ଭଗବଦ୍ଗୀତା ମହାଭାରତର ଏକ ଅଂଶ ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ସେ ନିଜ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଯେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସେହି ଉପଦେଶ ହେଉଛି ଭଗବଦ୍ଗୀତା ।
ତେଣୁ ଗୀତାର ମୁଖ୍ୟ ରୂପ ହେଉଛି — ଭଗବାନ ଓ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ସରାସରି ସଂଳାପ ।
୨. ଭାଗବତର ମୁଖ୍ୟ ରୂପ —!
ଭାଗବତ ଏକ ବିଶାଳ ପୁରାଣ ।
ଏଥିରେ ସୃଷ୍ଟି, ଋଷି, ରାଜା, ଭକ୍ତ, ଅବତାର, ଧର୍ମ, ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ସହିତ ଅନେକ କଥା ରହିଛି ।
ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଧାରା ହେଉଛି — ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ।
୩. ସରଳ ଭାବରେ ତଫାତ —!
ଗୀତା ଆମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ —
“କର୍ତ୍ତବ୍ୟର କଠିନ ସମୟରେ ମଣିଷ କିପରି ଠିକ୍ ପଥରେ ଚାଲିବ ?”
ଭାଗବତ ଆମକୁ ବୁଝାଏ —
“ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଓ ଭକ୍ତିର ପଥରେ ଚାଲି ମଣିଷ କିପରି ନିଜ ଜୀବନକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ଉନ୍ନତ କରିପାରିବ ?”
ତେଣୁ ଗୀତା ଓ ଭାଗବତକୁ ପରସ୍ପରର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ଦେଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।
ଗୀତା ଓ ଭାଗବତ ପରସ୍ପରକୁ ପୂରକ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଇପାରେ ।
ବେଦବ୍ୟାସ କିଏ —!
ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କର ଅନ୍ୟ ନାମ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ।
ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସେ ଋଷି ପରାଶର ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ।
ସେ ମହାଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ।
‘ବ୍ୟାସ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ପରମ୍ପରାରେ ଜ୍ଞାନକୁ ବିଭାଗ କରି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ । ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବେଦ, ମହାଭାରତ ଓ ପୁରାଣ ପରମ୍ପରାର ମହାନ ସଂଗ୍ରାହକ ଓ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ ଅଧିକୃତ ପୃଷ୍ଠାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବେଦକୁ ବିଭାଗ କରିବା, ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ମହର୍ଷି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । (Sanskrit Dictionary)
ବ୍ୟାସଦେବ କେବେ ମହାଭାରତ, ଗୀତା ଓ ଭାଗବତ ରଚନା କଲେ —!
ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅଲଗା କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ।
ପରମ୍ପରାର ମତ —!
ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବେଦବ୍ୟାସ ହିଁ ମହାଭାରତ ଓ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକର ରଚୟିତା/ସଂଗ୍ରାହକ ।
ଭଗବଦ୍ଗୀତା ମହାଭାରତର ଅଂଶ ହୋଇଥିବାରୁ ତାହାର ପରମ୍ପରାଗତ ଲେଖକ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାସଦେବ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।
ଭାଗବତ ପରମ୍ପରାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।
ଆଧୁନିକ ଗବେଷଣାର ମତ —!
ଆଧୁନିକ ଗବେଷଣାରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଦିନରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଲେଖିଥିଲେ ବୋଲି ସରଳ ଭାବରେ ଧରାଯାଏ ନାହିଁ ।
ମହାଭାରତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବଢ଼ିଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ଗ୍ରନ୍ଥ । Britannica ଏହାର ବର୍ତ୍ତମାନର ରୂପ ପ୍ରାୟ ୪ର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ CE ନିକଟରେ ଥିବା କହିଥାଏ, ଯଦିଓ ଏହାର ମୂଳ ଅଂଶ ଓ ବିକାଶ ତା’ଠାରୁ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ଏହାର ରଚୟିତା ବ୍ୟାସ ।
ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସ୍ତରର ଏକ ଇତିହାସ ସ୍ରୋତ ମଧ୍ୟ ମହାଭାରତର ରଚନା ଓ ସଂଗ୍ରହକୁ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ BCE ରୁ ୪୦୦ CE ମଧ୍ୟର ଦୀର୍ଘ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ଦେଖାଏ ।
ଭଗବଦ୍ଗୀତା ମହାଭାରତର ଭୀଷ୍ମପର୍ବର ଅଂଶ । ଏହାର ତାରିଖ ବିଷୟରେ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମତ ନାହିଁ । ବିଭିନ୍ନ ଗବେଷଣାରେ ପ୍ରାୟ ୫ମ ରୁ ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀ BCE ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିନ୍ନ ମତ ମିଳେ ।
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ ବିଷୟରେ ଆଧୁନିକ ଗବେଷଣାରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଏକ ତାରିଖ ନାହିଁ । ଗବେଷଣାର ଏକ ବ୍ୟାପକ ସୀମା ପ୍ରାୟ ୫ମ ରୁ ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ CE ମଧ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଛି; କେତେକ ଗବେଷକ ଏହାର ଶେଷ ରୂପକୁ ୯ମ କିମ୍ବା ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ନିକଟରେ ରଖନ୍ତି ।
ତେଣୁ ଏକ କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ ଯେ “ବ୍ୟାସଦେବ ଅମୁକ ମସିହାରେ ତିନୋଟି ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖିଥିଲେ” ।
ପରମ୍ପରାରେ — ବ୍ୟାସଦେବ ।
ଆଧୁନିକ ଗବେଷଣାରେ — ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ ଓ ସଂଗ୍ରହ ।
ଏହି ଦୁଇଟି କଥାକୁ ଅଲଗା ରଖିଲେ ଆମର ବୁଝାମଣା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ।
ଭାଗବତ କାହିଁକି ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ —!
ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷର ପରମ୍ପରାରେ ମଣିଷର ବାହାର ଜୀବନ ବହୁତ ବଦଳିଛି ।
ଆଜି ବିଜ୍ଞାନ ଅଛି । ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଅଛି । ମୋବାଇଲ ଅଛି । ଇଣ୍ଟରନେଟ ଅଛି । ମଣିଷ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଯାଇଛି ।
କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ମନର ମୂଳ ପ୍ରଶ୍ନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେହି —
ମୁଁ କିଏ ?
ମୁଁ କାହିଁକି ଦୁଃଖ ପାଉଛି ?
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କ’ଣ ?
ସତ୍ୟ ସୁଖ କେଉଁଠି ?
ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ?
ଭାଗବତ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାବିବାକୁ ଶିଖାଏ ।
ସେଥିପାଇଁ ଭାଗବତର ମହତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ପୁରୁଣା କାହାଣୀରେ ନାହିଁ । ମଣିଷର ମନକୁ ଭଲ କରିବାର ଚେଷ୍ଟାରେ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି ।
ଭାଗବତ ଆମକୁ କ’ଣ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ କହେ —!
ଭାଗବତ ପଢ଼ି ଆମେ କେବଳ କାହାଣୀ ମନେ ରଖିଲେ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଏହାର ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ଆଣିବା ଦରକାର ।
ଭକ୍ତି — ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରେମ ।
ସତ୍ୟ — ମିଥ୍ୟାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ।
ଦୟା — ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖକୁ ନିଜର ଦୁଃଖ ଭାବିବା ।
ସଂଯମ — ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇଚ୍ଛା ପଛରେ ନ ଦୌଡ଼ିବା ।
ବୈରାଗ୍ୟ — ସଂସାରକୁ ଘୃଣା କରିବା ନୁହେଁ; ବରଂ ସବୁକିଛି ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ବୁଝିବା ।
ସତ୍ସଙ୍ଗ — ଭଲ ଓ ସତ୍ୟପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରିବା ।
ସେବା — ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟର ଉପକାର କରିବା ।
ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷକୁ ଭିତରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ ।
ଶେଷ କଥା —!
ଭାଗବତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷାକୁ ଯଦି ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ କହିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ କୁହାଯାଇପାରେ —
“ମଣିଷ କେବଳ ସଂସାରରେ ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ନିଜ ହୃଦୟକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଓ ଭଲପାଇବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତା’ର ଜୀବନ ।”
ଏହି କାରଣରୁ ଭାଗବତ ଶୁଣିବା, ପଢ଼ିବା ଓ ବୁଝିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି ।
ଆମେ ଯଦି ପ୍ରତିଦିନ ଭାଗବତରୁ ଗୋଟିଏ ଭଲ କଥା ଶିଖି ତାହାକୁ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିପାରୁ, ତେବେ ଭାଗବତ ପଢ଼ିବା ସାର୍ଥକ ହେବ ।
ଭାଗବତ କେବଳ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ — ବୁଝିବା ପାଇଁ ।
କେବଳ ବୁଝିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ — ଜୀବନରେ ଆଣିବା ପାଇଁ ।