ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ

ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ !

ଭାଗ – ୬ : ମହିଷାସୁର ବଧ ପରେ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ଓ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ !

( By Lokanath Mishra IRS- retired)

୧. ମହିଷାସୁରର ବଧ ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ !

ମହିଷାସୁର ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି ଦେବୀ ତାହାକୁ ବଧ କଲେ । ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଦେବତାମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ରହିଥିଲେ । ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ । ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ସେମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଦେବୀ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ବିନାଶ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ନୁହନ୍ତି । ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରୁଥିବା ମାତୃଶକ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ ଓ ଧର୍ମ ବିପଦରେ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ଦେବୀ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ।

୧. ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଓ ତାଙ୍କର କରୁଣା !

ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ ଯେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର । ସେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଦୟା, ଶାନ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରୂପରେ ରହିଛନ୍ତି । ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଭଲ କାମ କରେ, ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝେ ଓ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଜୀବନରେ ଦେବୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।
ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ଯେ ସେ ସବୁବେଳେ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ସାଧୁ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।
ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଲେ ଯେ ଯେତେବେଳେ ଜଗତରେ ବିପଦ ଦେଖାଦେବ ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ ପାଇବେ ।

୧. ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ !

ମହିଷାସୁରର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦେବତାମାନେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ । କିନ୍ତୁ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରର କାହାଣୀ ସେଠାରେ ଶେଷ ହେଲା ନାହିଁ ।
ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଦୁଇ ଅସୁର ଭାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଜର ଶକ୍ତି ଓ ସେନାବଳ ଉପରେ ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିବାର ଇଚ୍ଛା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ।
ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସହ୍ୟ କରିପାରୁ ନଥିଲେ । ନିଜ ଆଦେଶ ସମସ୍ତେ ମାନନ୍ତୁ ବୋଲି ଚାହୁଁଥିଲେ । ଏହି ଅହଂକାର ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧର୍ମର ପଥରେ ନେଇଗଲା ।

୧. ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ !

ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ । ଅସୁରମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିବା ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଦୁର୍ବଳ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ଅସୁରମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଦଖଲ କଲେ । ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ବିତାଡ଼ିତ ହେଲେ । ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଜଗତର ରକ୍ଷା ଓ ପରିଚାଳନାରେ ନିଜ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ନିଜେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣ ନେବାକୁ ହେବ ।

୧. ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ !

ଦେବତାମାନେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ । ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ଯେ ହେ ମାଆ, ଆପଣ ଆମକୁ ପୂର୍ବରୁ ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏବେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଆମକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଆମର ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇ ନେଇଛନ୍ତି । ଆମକୁ ପୁଣି ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।
ଦେବତାମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ଉପରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ଅସୁରମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ପରାସ୍ତ କରିବା ସହଜ ନୁହେଁ । ସେମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଏକ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା, ଯିଏ ଅଧର୍ମର ମୂଳକୁ ନାଶ କରିପାରିବ ।

୧. ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦେହରୁ କୌଶିକୀଙ୍କ ପ୍ରକାଶ !

ସଂସ୍କୃତ ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ, ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପାର୍ବତୀ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ । ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା । ସେହି ଶକ୍ତି କୌଶିକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦେହରୁ ସେହି ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ରୂପ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ କାଳିକା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନାର ଭାବ ହେଉଛି, ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏକ ରୂପରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ । ଜଗତର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଆନ୍ତି ।
କୌଶିକୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କଲା । ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ସଂଘର୍ଷର ପଥ ଖୋଲିଗଲା ।

୧. ଏହି ଘଟଣାରୁ ମିଳୁଥିବା ଶିକ୍ଷା !

ମହିଷାସୁରର ବଧ ପରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ ଆମକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ । ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ନିଜର ଅହଂକାର ଓ ଲୋଭକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନକରେ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଅନ୍ୟାୟ ପୁଣି ଦେଖାଦେଇପାରେ ।
ମହିଷାସୁରର ଅହଂକାର ତାହାର ବିନାଶର କାରଣ ହେଲା । ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବୋଲି ଭାବିଲେ । ସେମାନେ ଭୁଲିଗଲେ ଯେ ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦଳିଦେବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ରକ୍ଷା କରିବା ।

ପାଠ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ !
ଏହି ଭାଗରେ ମହିଷାସୁର ବଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି, ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ ଓ କୌଶିକୀଙ୍କ ପ୍ରକାଶ ସମ୍ପର୍କିତ ବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଖ୍ୟତଃ ସଂସ୍କୃତ ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟର କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ ଲେଖାଯାଇଛି । ଏହାକୁ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣର ଅବିକଳ ପାଠ ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ସହିତ ମିଳାଇ ଦେଖିବା ପରେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ ।