ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଭାଗ ୧୩ -!
ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ — ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଲୀଳାରେ ହୃଦୟକୁ ସମର୍ପଣ -!
ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର
MA, LLB, IRS (Retired)
୧. ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜାଣିବାର ଅର୍ଥ କେବଳ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ନୁହେଁ -!
ପ୍ରିୟ ପାଠକବୃନ୍ଦ, ଆମେ ଭଗବାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥା ଶୁଣୁ । ତାଙ୍କର ନାମ ଜାଣୁ । ତାଙ୍କର ଅବତାର ବିଷୟରେ ପଢ଼ୁ । ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉ । ପୂଜା କରୁ । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ମନରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ଦରକାର—ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ କେବଳ ଜାଣୁଛି, ନା ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି?
କାହାର ନାମ ଜାଣିବା ଏକ କଥା । ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଅନୁଭବ କରିବା ଅନ୍ୟ କଥା । ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଭକ୍ତିର ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ସେହି ନାମ ଯେତେବେଳେ ଆମ ହୃଦୟକୁ ନମ୍ର କରେ, ଆମ ମନରୁ ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରେ ଓ ଆମକୁ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିବାକୁ ଶିଖାଏ, ସେତେବେଳେ ଭକ୍ତି ଆମ ଜୀବନରେ ଫଳ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ।
[ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ]
ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ମୁନି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ ଓ ଲୀଳାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି । ସେ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗାନ କରିବା ମଣିଷର ହୃଦୟକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରେ ।
[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]
ଭଗବାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ପାଳନ କରିବା ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ । ଆମ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତି ଜାଗିଲେ ଆମେ ଅଧିକ ଦୟାଳୁ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନମ୍ର ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ।
୨. ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭାଗବତର ମହତ୍ତ୍ୱ -!
ନାରଦ ମୁନି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଏହା ବୁଝାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ଯଶ ଓ ଲୀଳାର ବର୍ଣ୍ଣନା ମାଧ୍ୟମରେ ମଣିଷର ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଇପାରେ । ଶାସ୍ତ୍ର କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ । ଏହା ମଣିଷକୁ ଜୀବନର ସତ୍ୟ ବୁଝାଇବା ଓ ତାକୁ ଉତ୍ତମ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଟେ ।
ମଣିଷ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜର ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ରହେ । ନିଜର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନ ହେଲେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ । ଅନ୍ୟର ସଫଳତା ଦେଖି ଈର୍ଷା କରେ । ନିଜର ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ପଦବୀକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରେ । ଏହି ମନ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣେ, ସେତେବେଳେ ନିଜର ଜୀବନକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ପାଏ ।
ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳା ଆମକୁ ଏହା ମନେ ପକାଏ ଯେ ମଣିଷର ଜୀବନ କେବଳ ଖାଇବା, ରୋଜଗାର କରିବା, ସମ୍ପତ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଓ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ । ଜୀବନର ଆଉ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି । ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ନିଜ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା, ଅନ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ କରିବା ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ।
[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]
ଭାଗବତ ଶୁଣିବା ସମୟରେ ଆମେ ନିଜକୁ ପଚାରିବା—“ଏହି କଥା ମୋ ଜୀବନକୁ କିପରି ଭଲ କରିପାରିବ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଆମକୁ ଶ୍ରବଣରୁ ମନନ ଓ ମନନରୁ ଆଚରଣ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯିବ ।
୩. ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣ ଗାନ କରିବାର ଅର୍ଥ -!
ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣ ଗାନ କରିବାର ଅର୍ଥ କେବଳ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରିବା ନୁହେଁ । ତାଙ୍କର ଦୟା, କରୁଣା, ସତ୍ୟ, ଧର୍ମରକ୍ଷା ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମର କଥା ଶୁଣି ନିଜ ଜୀବନରେ ସେହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅଂଶ ।
ଆମେ ଯଦି ଭଗବାନଙ୍କ କରୁଣାର କଥା ଗାଉ, ତେବେ ଆମେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ କରୁଣାମୟ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା । ଯଦି ଭଗବାନଙ୍କ ସତ୍ୟର କଥା ଗାଉ, ତେବେ ନିଜ ଜୀବନରେ ମିଥ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା । ଯଦି ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତବତ୍ସଳତାର କଥା ଶୁଣୁ, ତେବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ସହାନୁଭୂତି ଦେଖାଇବା ।
ଏହା ହେଉଛି ଭକ୍ତିର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଥ । ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣ ଶୁଣିବାରୁ ମନରେ ପ୍ରେରଣା ଜନ୍ମ ନେଉ । ସେହି ପ୍ରେରଣା ଆମର କଥା ଓ କାମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉ ।
୪. ଶରଣାଗତିର ଗଭୀର ଅର୍ଥ — “ମୁଁ ନୁହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ କୃପା” -!
ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ସଫଳ ହୁଏ, ସେ ଅନେକ ସମୟରେ ଭାବେ—“ଏହା ମୋର ପରିଶ୍ରମର ଫଳ । ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଓ ମୋର ଶକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ମୁଁ ଏହା ପାଇଛି ।” ପରିଶ୍ରମର ମୂଲ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି । କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ଏହା ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ ଯେ ତାହାର ଜୀବନରେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ, ଅନେକ ସୁଯୋଗ ଓ ଅନେକ ଅଦୃଶ୍ୟ କାରଣ କାମ କରେ ।
ଶରଣାଗତି ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ସଫଳତା ପାଇଲେ ଗର୍ବ କରିବା ନାହିଁ । ନିଜର ପରିଶ୍ରମକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ବରଂ ନିଜର ପରିଶ୍ରମ ପାଇଁ କୃତଜ୍ଞ ରହିବା ଏବଂ ଯାହା ପାଇଛୁ ତାହାକୁ ଭଲ କାମରେ ଲଗାଇବା ।
ଏହି ଭାବରେ ଭକ୍ତ ମନେ ମନେ କହେ—
“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋତେ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଭଲ କାମରେ ଲଗାଇବି । ମୋର ସଫଳତା ଅନ୍ୟର ଉପକାରରେ ଲାଗୁ । ମୋର ଜ୍ଞାନ ଅହଂକାର ବଢ଼ାଇବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅନ୍ୟକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁ । ମୋର ଧନ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ କିଛି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ।”
ଏହିପରି ଭାବରେ ନିଜର ସଫଳତାକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଅର୍ପଣ କରିହେବ ।
୫. ଦୁଃଖରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭୁଲି ନ ଯିବା -!
ହେ ପାଠକ, ମଣିଷର ଜୀବନରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଉଭୟ ଆସେ । ସୁଖ ଆସିଲେ ଆମେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଉ । କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ଆମ ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଜନ୍ମ ନିଏ । କେବେ ଆମେ ନିରାଶ ହେଉ । କେବେ ଭାବୁ ଯେ ଭଗବାନ ଆମକୁ ଭୁଲିଗଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଆସିବ ନାହିଁ । ଭକ୍ତି ଆମକୁ ଦୁଃଖର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସାହସ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇପାରେ ।
ଯେତେବେଳେ ଆମର କୌଣସି କାମ ବିଫଳ ହୁଏ, ଆମେ ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରିବା । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ରୋଗରେ ପଡ଼ୁ, ଚିକିତ୍ସା ନେବା ସହିତ ମନକୁ ଦୃଢ଼ ରଖିବା । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖ ପାଉ, ନିଜର ଶୋକକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଓ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜୀବନର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଫେରିବା ।
ଏହି ସବୁ ସମୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ ଆମକୁ ମନର ଆଶ୍ରୟ ଦେଇପାରେ ।
[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]
ଶରଣାଗତିର ଅର୍ଥ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ିଦେବା ନୁହେଁ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି—ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା, ଆବଶ୍ୟକ ସାହାଯ୍ୟ ନେବା, ଭୁଲ୍ ହେଲେ ସୁଧାରିବା ଓ ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭରସା ରଖିବା ।
୬. ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଜୀବନରୁ ଭକ୍ତିର ଶିକ୍ଷା -!
ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜୀବନର କଥା ଆମେ ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ପଢ଼ିଛୁ । ସେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ବାଳକ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସାଧୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ, ସେମାନଙ୍କ ସେବା ଓ ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ବଦଳାଇଦେଲା ।
ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଭକ୍ତିର ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ମଣିଷର ଧନ, ପଦବୀ କିମ୍ବା ବଂଶର ଗର୍ବ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ । ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ଭଲ ସଙ୍ଗ, ଶୁଣିବାର ଆଗ୍ରହ ଓ ନିଜକୁ ସୁଧାରିବାର ଇଚ୍ଛା ।
ନାରଦ ମୁନି ନିଜ ଅନୁଭବକୁ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ କହିଥିଲେ । ସେ କେବଳ ନିଜର ମହିମା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ନଥିଲେ । ନିଜ ଜୀବନରେ ଭକ୍ତି କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲା, ସେହି କଥା କହି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଯଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ ।
ଏଠାରେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶିକ୍ଷା ପାଉ । ଆମେ ଯଦି ଭଲ କଥା ଶିଖିଛୁ, ତେବେ ତାହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ବାଣ୍ଟିବା । ନିଜର ଭକ୍ତିକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରିବା ନୁହେଁ । ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭଲ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବା ।
୭. ଭାଗବତ ରଚନାର ପଥରେ ବ୍ୟାସଦେବ -!
ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ଖୋଲିଦେଲା । ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ ଓ ଲୀଳାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଏକ ଏପରି ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ମଣିଷର ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରିବ ।
ଏହି କଥାରେ ଭାଗବତ ରଚନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ । ଭାଗବତ କେବଳ ଅତୀତର ଘଟଣା କିମ୍ବା ଦେବଦେବୀଙ୍କ କାହାଣୀର ସଂଗ୍ରହ ନୁହେଁ । ଏହା ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଜୀବର ସମ୍ପର୍କ, ଭକ୍ତିର ଶକ୍ତି ଓ ଜୀବନର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବୁଝାଇବାର ଏକ ମହାନ ଗ୍ରନ୍ଥ ।
[ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ]
ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଯଶକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ରଚନା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଓ ଭାଗବତର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟି ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ।
[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]
ଏଠାରେ ଆମେ ଏକ ବଡ଼ କଥା ଶିଖୁ । ଯେତେବେଳେ ଆମ ଜୀବନରେ ଅଶାନ୍ତି ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଆମେ କେବଳ ଦୁଃଖ କରିବା ନୁହେଁ । ନିଜର ଜୀବନକୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା । ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅନୁଭବୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା । ନିଜର ଭୁଲ୍କୁ ବୁଝି ଜୀବନକୁ ନୂଆ ଦିଗରେ ଆଗେଇ ନେବା ।
୮. ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରତିଦିନ କିପରି ସମର୍ପଣ କରିବା -!
ଶରଣାଗତି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିନର ପ୍ରାର୍ଥନା ନୁହେଁ । ଏହା ପ୍ରତିଦିନର ଅଭ୍ୟାସ । ଆମେ ସକାଳେ ଉଠିବାଠାରୁ ରାତିରେ ଶୋଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରିପାରିବା ।
ସକାଳେ ଉଠି ଭଗବାନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ କହିବା—
“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଜିର ଦିନଟିକୁ ଭଲ କାମରେ ଲଗାଇବାକୁ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ । ମୋ ମନରେ କାହା ପ୍ରତି ଘୃଣା ନ ରହୁ । ମୋର କଥାରେ ସତ୍ୟ ରହୁ । ମୋର କାମରେ ନିଷ୍ଠା ରହୁ ।”
ଦିନରେ କୌଣସି କାମ କରିବାବେଳେ ମନେ ରଖିବା—ମୁଁ ଯାହା କରୁଛି, ତାହା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ କି? ଏଥିରେ କାହାର କ୍ଷତି ହେବ କି? ମୋର ଆଚରଣରେ ଅହଂକାର ଅଛି କି?
ରାତିରେ ଶୋଇବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଦିନଟିକୁ ମନେ ପକାଇବା । ଯଦି ଭଲ କାମ କରିଛୁ, ତେବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେବା । ଯଦି ଭୁଲ୍ କରିଛୁ, ତେବେ ତାହା ସ୍ୱୀକାର କରି ଆସନ୍ତାକାଲି ଭଲ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେବା ।
ଏହି ଛୋଟ ଅଭ୍ୟାସ ଆମକୁ ନିଜ ମନକୁ ବୁଝିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ।
୯. ଭକ୍ତର ହୃଦୟର ନିବେଦନ -!
ହେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ!
ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ମୁଁ ମୋର ମନକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି । ମୋର ମନ ଚଞ୍ଚଳ । କେବେ ଏହା ଭଲ କଥା ଭାବେ, କେବେ ଖରାପ କଥା ଭାବେ । କେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଜାଗେ, କେବେ ରାଗ ଓ ଈର୍ଷା ଜନ୍ମ ନିଏ ।
ହେ ଦୟାମୟ, ମୋତେ ମୋର ମନକୁ ଚିହ୍ନିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ । ମୁଁ ଯେପରି ନିଜର ଦୋଷକୁ ଲୁଚାଇ ନ ରଖେ । ମୋର ଭୁଲ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଲଦି ନ ଦିଏ । ମୁଁ ଯେପରି ନିଜ ଜୀବନକୁ ଆପଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ସୁଧାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ।
ମୋତେ ଏପରି ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ଯାହା କେବଳ ମୋ ଓଠରେ ନୁହେଁ, ମୋ ହୃଦୟରେ ରହିବ । ମୋତେ ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ ଯାହା ମୋର ଗର୍ବ ବଢ଼ାଇବ ନାହିଁ, ବରଂ ମୋତେ ନମ୍ର କରିବ । ମୋତେ ଏପରି ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ଯାହା ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଦଳିବ ନାହିଁ, ବରଂ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
ମୋର ସୁଖରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୁଲି ନ ଯାଏ । ମୋର ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୋଷ ନ ଦିଏ । ମୋର ସଫଳତାରେ ମୁଁ ଗର୍ବ ନ କରେ । ମୋର ବିଫଳତାରେ ମୁଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇ ନ ବସେ ।
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏପରି ହୃଦୟ ଦିଅନ୍ତୁ ଯେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଖିପାରିବି । ମୁଁ ଯେପରି କାହାର ଅନ୍ୟାୟ ନ କରେ, କାହାର ଅଧିକାର ନ ଛଡ଼ାଏ ଓ କାହାର ଦୁଃଖକୁ ଅବହେଳା ନ କରେ ।
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ କହୁନାହିଁ । ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏତିକି ମାଗୁଛି—ମୋର ଇଚ୍ଛା ଯେପରି ଧର୍ମର ପଥରେ ରହେ । ମୋର କାମ ଯେପରି ଅନ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ କରେ । ମୋର ଜୀବନ ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଓ ମାନବସେବାରେ ବିତେ ।
ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର । ମୋର ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ । ମୋର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରେମରେ ଭରିଦିଅନ୍ତୁ । ମୋର ଜୀବନକୁ ସତ୍ୟ, ଦୟା, ସେବା ଓ ଭକ୍ତିର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ।
ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ!
୧୦. ଏହି ଭାଗର ସାରକଥା -!
[ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ]
ନାରଦ ମୁନି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ ଓ ଲୀଳାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିକୁ ଜୀବନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଇଲେ ।
[ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଭାବଧାରାକୁ ଆଧାର କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା]
ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଲୀଳାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିବା, ତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ହୃଦୟରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଭକ୍ତିମୟ କରିବା ହେଉଛି ଭାଗବତର ଭାବଧାରାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା । ଏହି ଭାଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ସେହି ଭାବକୁ ଆଧାର କରି ଲେଖାଯାଇଥିବା ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଳ ଶ୍ଳୋକର ସିଧାସଳଖ ଅନୁବାଦ ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]
ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କରିବାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିବା, ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରିବା ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବା । ଭକ୍ତି କେବଳ ପୂଜାରେ ନୁହେଁ; ଏହା ଆମର ଆଚରଣ, କଥା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ଉଚିତ ।
ଆଗାମୀ ଭାଗରେ -!
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ ଆମେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟର କଥାକୁ ଆହୁରି ନିକଟରୁ ବୁଝିବା । ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ ବ୍ୟାସଦେବ କିପରି ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭୂତି କ’ଣ ଥିଲା ଓ ଭାଗବତର ରଚନା ପାଇଁ ସେ କିପରି ପ୍ରେରଣା ପାଇଲେ, ତାହାକୁ ସରଳ ଭାଷାରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ।