ରାମାୟଣ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୯ -!

ରାମାୟଣ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୯ -!

ମିଥିଳାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଗମନ, ରାଜା ଜନକଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ୍ ଓ ମାତା ସୀତାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ କାହାଣୀ -!

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired)

୧. ମିଥିଳା ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ -!

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମିଥିଳା ନଗରୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ । ପଥରେ ସେମାନେ ଅନେକ ନଦୀ, ବନ, ଆଶ୍ରମ ଓ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାକୃତିକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ । ଏହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ଗୋଟିଏ ନଗରୀକୁ ଯିବାର ଯାତ୍ରା ନଥିଲା । ଏହା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ ଥିଲା ।

ମିଥିଳା ରାଜା ଜନକଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । ରାଜା ଜନକ ଜଣେ ଧାର୍ମିକ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟ ଶାସକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ । ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନରେ ରହୁଥିଲା ।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ମିଥିଳାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନ ସମ୍ବାଦ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲା । ଜଣେ ମହାନ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ସହ ଦୁଇଜଣ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜକୁମାର ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ରାଜା ଜନକ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ ।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବା ସହିତ ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର କଲେ । ମୁନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପରିଚୟ ଶୁଣି ରାଜା ଜନକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଏହି ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅସାଧାରଣ ତେଜ, ଶାନ୍ତି ଓ ବୀରତ୍ୱର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିଲେ ।

୨. ରାଜା ଜନକଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଶିବଧନୁର ରହସ୍ୟ -!

ରାଜା ଜନକଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଥିଲା । ଏହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଧନୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା । ଏହି ଧନୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଉଠାଇବା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା ।

ଏହି ଧନୁ ସହିତ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ପରିବାରର ଏକ ପୁରାତନ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା । ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଏହାକୁ ପବିତ୍ର ଧରୋହର ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ । ରାଜା ଜନକ ଏହାର ମହିମା ଜାଣିଥିଲେ । ସେ ଏହାକୁ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧର ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଦେଖୁନଥିଲେ; ଏହା ତାଙ୍କ ବଂଶର ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ପ୍ରତୀକ ଥିଲା ।

ରାଜା ଜନକଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ—ସୀତା । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ, ଗୁଣବତୀ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳା ଓ ଧର୍ମପରାୟଣା ଥିଲେ । ରାଜା ଜନକ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ସୀତାଙ୍କ ବିବାହ ଏପରି ଜଣେ ବୀର ଓ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ହେଉ, ଯିଏ ଶକ୍ତି ସହିତ ଚରିତ୍ର, ସାହସ ସହିତ ସଂଯମ ଏବଂ ବୀରତ୍ୱ ସହିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥିବେ ।

ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜା ଜନକ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ । ଯେଉଁ ବୀର ଶିବଧନୁକୁ ଉଠାଇ ତାହାରେ ଜ୍ୟା ଲଗାଇ ପାରିବେ, ସୀତାଙ୍କ ବିବାହ ତାଙ୍କ ସହିତ କରାଯିବ ।

ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ହୋଇଥିଲା । ଅନେକ ରାଜା ଓ ବୀର ନିଜ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେହି ବିଶାଳ ଧନୁକୁ ଉଠାଇବାରେ କେହି ସଫଳ ହୋଇପାରିନଥିଲେ ।

ରାଜା ଜନକଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଥିଲା । ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେବ କି ନାହିଁ, ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର ମିଳିବେ କି ନାହିଁ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାକୁଳ କରୁଥିଲା । ଠିକ୍ ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ମିଥିଳା ଆଗମନ ତାଙ୍କ ମନରେ ନୂତନ ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କଲା ।

୩. ମାତା ସୀତାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ କାହାଣୀ -!

ସୀତାଙ୍କ ଜୀବନକଥା ରାମାୟଣର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ । ତାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ବିଷୟରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ଏକ ବିଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ ।

ରାଜା ଜନକ ନିଜେ ସୀତାଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମୟରେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଥରେ ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ବେଳେ ହଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି କର୍ଷଣ କରୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଭୂମିର ଏକ ରେଖା ବା ହଳର ଦାଗ ନିକଟରୁ ଏକ କନ୍ୟା ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ । ରାଜା ଜନକ ସେହି ଶିଶୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।

ହଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ରେଖାକୁ ସଂସ୍କୃତରେ ‘ସୀତା’ କୁହାଯାଏ । ସେଥିପାଇଁ ସେହି କନ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ସୀତା ।

ଏହି କାହାଣୀରେ ଏକ ଗଭୀର ଭାବନା ଲୁଚି ରହିଛି । ମଣିଷ ସାଧାରଣତଃ ନିଜର ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରେ । କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କ କାହାଣୀ ଆମକୁ ମନେ ପକାଏ ଯେ, ମଣିଷର ମହତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ଜନ୍ମପରିଚୟରେ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଗୁଣ, ଆଚରଣ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାରେ ରହିଛି ।

ସୀତା ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଗୃହରେ ଲାଳିତପାଳିତ ହୋଇଥିଲେ । ଜନକ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଧନୀ ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବର ଖୋଜୁନଥିଲେ; ସେ ଏପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିପାରିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରିପାରିବେ ।

୪. ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣିତ -!

ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡରେ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ମୁଖରୁ ସୀତାଙ୍କ ଭୂମିରୁ ଆବିର୍ଭାବ ଓ ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାର କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ସେହିପରି ଶିବଧନୁ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପର୍କରେ ଜନକଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଏହି କାହାଣୀର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ।

ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ରାମାୟଣର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ରାଜା ଜନକ ଭୂମି କର୍ଷଣ ସମୟରେ ପାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଆବିର୍ଭାବ ସାଧାରଣ ଜନ୍ମଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ।

୫. ପରବର୍ତ୍ତୀ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଓ ଆମର ବ୍ୟାଖ୍ୟା -!

ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁରାଣ, ଭକ୍ତିସାହିତ୍ୟ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅବତାର ଏବଂ ଭୂଦେବୀଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଭକ୍ତମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମର ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ଏହି ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । କିନ୍ତୁ ପାଠକମାନେ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ ଯେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ମୂଳ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁରାଣଭିତ୍ତିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏକ ନୁହେଁ । ଉଭୟର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥାନ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି ।

ସୀତାଙ୍କ କାହାଣୀ ଆମକୁ ଆଉ ଏକ କଥା ଶିଖାଏ । ମାଟି ମଣିଷକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଏ, ଜୀବନ ଦିଏ ଏବଂ ତାହାର କୋଳରେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ରୟ ପାଆନ୍ତି । ସୀତାଙ୍କ ଭୂମିରୁ ଆବିର୍ଭାବର କାହାଣୀ ଏହି ପୃଥିବୀ ପ୍ରତି ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ କୃତଜ୍ଞତାକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ କରେ ।

୬. ଶିବଧନୁ ଦର୍ଶନର ପ୍ରତୀକ୍ଷା -!

ରାଜା ଜନକଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ମିଥିଳାର ରାଜସଭାରେ ରହିଲେ । ରାଜା ଜନକ ଶିବଧନୁର ମହିମା ଓ ସୀତାଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପର୍କରେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବିଷୟରେ କହିଲେ ।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସେହି ଧନୁ ଦେଖିବାକୁ କହିଲେ । ଶ୍ରୀରାମ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ନଥିଲା । ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ ।

ଅନ୍ୟପଟେ, ରାଜା ଜନକଙ୍କ ମନରେ ଆଶା ଓ ଆଶଙ୍କା ଉଭୟ ଥିଲା । ଏହି ଯୁବ ରାଜକୁମାର ଶିବଧନୁକୁ ଉଠାଇ ପାରିବେ କି ? ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘଦିନର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେବ କି ? ମିଥିଳାର ରାଜସଭାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏବେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଉପରେ ନିବଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା ।

ଏହିଠାରୁ ରାମାୟଣର କାହାଣୀ ଏକ ନୂତନ ମୋଡ଼ ନେବ । ଆଗାମୀ ଭାଗରେ ଆମେ ଦେଖିବା, ଶ୍ରୀରାମ କିପରି ଶିବଧନୁକୁ ଉଠାଇବେ, ଧନୁରେ ଜ୍ୟା ଲଗାଇବା ସମୟରେ କ’ଣ ଘଟିବ ଏବଂ କିପରି ଏହି ଘଟଣା ସୀତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବରର ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୋଇଉଠିବ ।

ଜୟ ଶ୍ରୀରାମ । ଜୟ ମାତା ସୀତା ।