Part 141: The Infinite Power of Knowledge

ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ । ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ ! ଭାଗ – ୧୪୧ !

ଭାଗ – ୧୪୧ !

୧. ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଅସୀମ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଉଥିଲେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସେ । ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ । ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ଦୀପ ଅନ୍ଧକାର ଘରକୁ ଆଲୋକିତ କରିଦିଏ, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟର ଅଜ୍ଞାନ, ଭୟ ଓ ମୋହକୁ ଦୂର କରିପାରେ ।

ଭଗବାନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଭୁଲ୍ କରିଥାଏ, ତଥାପି ସେ ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯଦି ସେ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ପଥ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ତାହାର ଜୀବନରେ ନୂତନ ଆଲୋକ ଆସିପାରିବ ।

୧. ଜ୍ଞାନରୂପୀ ନୌକା ପାପର ସାଗରରୁ ପାର କରେ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ । ଯେପରି ଏକ ନୌକା ମନୁଷ୍ୟକୁ ବିଶାଳ ନଦୀ ବା ସମୁଦ୍ର ପାର କରାଇଥାଏ, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ପାପ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ସାଗରରୁ ପାର କରାଇପାରେ ।

ଏଠାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଅତୀତର ଭୁଲ୍ ପାଇଁ ସବୁଦିନ ନିଜକୁ ଦୋଷୀ ଭାବି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଭୁଲ୍ ବୁଝିବା, ତାହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଏବଂ ଆଗକୁ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିବା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ।

୧. ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନି ପରି କର୍ମର ମଳିନତା ଦୂର କରେ !

ଭଗବାନ ପୁଣି ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଲେ । ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି କାଠକୁ ଜାଳି ପାଉଁଶ କରିଦିଏ, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନି ମନୁଷ୍ୟର ଅଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମବନ୍ଧନକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖେ ।

ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ନିଜ କର୍ମର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିପାରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅହଂକାର ଓ ଫଳର ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଶିଖେ । ସେ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳକୁ ନିଜର ବୋଲି ଧରି ରହେ ନାହିଁ । ଏହି ମନୋଭାବ ତାକୁ କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଗରେ ନେଇଯାଏ ।

୧. ଜ୍ଞାନ ପରି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ଏହି ସଂସାରରେ ଜ୍ଞାନ ପରି ପବିତ୍ର ଆଉ କିଛି ନାହିଁ । ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟର ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ ଓ ତାହାର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଉନ୍ନତ କରେ । ଏହି ଜ୍ଞାନ କେବଳ ପୁସ୍ତକରୁ ମିଳୁଥିବା ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହା ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଜୀବନର ସତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଗଭୀର ବୁଝାମଣା ।

ଏପରି ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାରୁ ରୋକେ । ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖକୁ ବୁଝିବାକୁ ଶିଖାଏ । ନିଜର ସୁଖ ପାଇଁ ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ନ ଦେବାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ଭଲ ମଣିଷ କରିଥାଏ ।

୧. ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ !

ଭଗବାନ କହିଲେ, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଛି, ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ପାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଏବଂ ନିଜର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମରେ ରଖିପାରେ, ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିପାରେ । ଜ୍ଞାନ ଏକ ଦିନରେ ମିଳେ ନାହିଁ । ଏଥିପାଇଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ନିୟମିତ ଅଧ୍ୟୟନ, ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିଜ ଜୀବନକୁ ସଂଶୋଧନ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଯେପରି ଜଣେ ଛାତ୍ର ନିୟମିତ ପଢ଼ିବା ଓ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରେ, ସେହିପରି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ । ମନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନର କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ।

୧. ସନ୍ଦେହ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅଶାନ୍ତ କରେ !

ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସନ୍ଦେହର କୁପରିଣାମ ବିଷୟରେ କହିଲେ । ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ସବୁବେଳେ ସନ୍ଦେହରେ ରହେ, ଯାହାର ମନରେ କୌଣସି କଥା ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚିତତା ନାହିଁ, ସେ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରେ ନାହିଁ । ତାହାର ମନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ରହେ । ସେ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିପାରେ ନାହିଁ ।

କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ବା କୌଣସି ବିଷୟକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଭୁଲ୍ । ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନ ନିଜେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମ୍ରତାର ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ । ଏଠାରେ ସେହି ସନ୍ଦେହର କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ ଏବଂ ତାକୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବାରୁ ରୋକେ ।

୧. ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଯିଏ ଯୋଗର ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ନିଜର ଆତ୍ମା ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରେ, ସେ କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ଆଉ ଅଟକି ରହେ ନାହିଁ । ତାହାର କର୍ମ ନିଷ୍କାମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହା ଶୁଣି ଅର୍ଜୁନ ବୁଝିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଯେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ମନରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କେବଳ ଭାବନା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ ।

୧. ଉଠ, ଅର୍ଜୁନ ! ନିଜର ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କର !

ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷରେ ଭଗବାନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ତାଙ୍କ ମନରେ ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜନ୍ମିତ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି, ତାହାକୁ ଜ୍ଞାନର ଖଡ଼୍ଗ ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେବାକୁ କହିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଯୋଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଉଠି ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ।

ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଭୟ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଟକି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ନିଜର ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ । ଭଗବାନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କହୁନାହାନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କୁ ମୋହ ଓ ଅଜ୍ଞାନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି ।

୧. ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟର ଶିକ୍ଷା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ !

ଏହିପରି ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ମ, ଅକର୍ମ, ଯଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୁକ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇଛନ୍ତି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମୂଳ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ କର୍ମର ଫଳ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେ ।

ଏବେ ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେବ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବେ । କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ କର୍ମଯୋଗ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ କେଉଁ ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପରମ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବ, ସେ ବିଷୟରେ ଭଗବାନ ଉତ୍ତର ଦେବେ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *