ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ମଣିଷର ଜୀବନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ କିପରି ବଦଳାଇ ଦିଏ?

ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ ! ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ ! ଭାଗ – ୧୪୪ !

ଭାଗ – ୧୪୪ !

୧. ଶରୀର ହେଉଛି ନଅଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ଏକ ନଗରୀ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶରୀରର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେ କହିଲେ ଯେ ମଣିଷର ଶରୀରକୁ ନଅଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ଏକ ନଗରୀ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ । ଏହି ନଅଟି ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଆଖି, ଦୁଇଟି କାନ, ଦୁଇଟି ନାକପୁଡ଼ା, ମୁଖ, ମଳଦ୍ୱାର ଓ ମୂତ୍ରଦ୍ୱାର । ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମା ବାସ କରେ । ଶରୀରର ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମାର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ଏହି କାମଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଅଲଗା ।

୧. ମନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସନ୍ନ୍ୟାସ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପାଇଛି, ସେ ନିଜକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ । ସେ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ଅହଂକାର ରଖେ ନାହିଁ । ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ସେ କୌଣସି କାମ କରେ ନାହିଁ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ସେ କାମ କରିବା ସମୟରେ ନିଜର ମନକୁ ଆସକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ରଖେ । ଏହି ମାନସିକ ତ୍ୟାଗ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସନ୍ନ୍ୟାସ ।

୧. ଈଶ୍ୱର କାହାକୁ କର୍ମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ !

ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇଲେ । ମଣିଷ ଯାହା କରେ, ତାହା ପାଇଁ ସେ ନିଜର ଇଚ୍ଛା, ବୁଦ୍ଧି ଓ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଦାୟୀ ହୁଏ । ପରମେଶ୍ୱର କାହାକୁ ଜୋର କରି ପାପ କରାନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କାହାର କର୍ମଫଳକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ମଣିଷର ଅଜ୍ଞାନ ଓ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ତାକୁ ଭଲ ବା ମନ୍ଦ କାମ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ । ତେଣୁ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମଣିଷ ନିଜେ ସଚେତନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

୧. ଅଜ୍ଞାନ ମଣିଷର ବିବେକକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରେ !

ମଣିଷର ମନରେ ଥିବା ଅଜ୍ଞାନ ତା’ର ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିବାର ଶକ୍ତିକୁ ଢାଙ୍କି ଦିଏ । ଯେପରି ମେଘ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ଢାଙ୍କିଦିଏ, ସେହିପରି ଅଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନକୁ ମଣିଷ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ । ଏହି କାରଣରୁ ମଣିଷ କେତେବେଳେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦର ଭେଦ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ । ସେ ନିଜର ଅହଂକାର, ଲୋଭ ଓ ମୋହକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିନିଏ । ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ ଏହି ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ ।

୧. ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଦୂର କରେ !

ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେତେବେଳେ ତା’ ମନରେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ । ସେ ବୁଝିପାରେ ଯେ ଶରୀର ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ । ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି, ପଦବୀ ଓ ପ୍ରଶଂସା ସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ । ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିଲେ ମଣିଷର ମନରୁ ଅହଂକାର ଓ ମୋହ କମିବାକୁ ଲାଗେ । ତା’ର ଜୀବନରେ ଶାନ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଠିକ୍ ବିଚାରଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।

୧. ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବେ ସମଦର୍ଶିତାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇଲେ । ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଛି, ସେ ଜାତି, ଧନ, ପଦବୀ, ଶିକ୍ଷା ବା ବାହ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି ମଣିଷକୁ ବଡ଼ ବା ଛୋଟ ବୋଲି ବିଚାର କରେ ନାହିଁ । ସେ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ହାତୀ, କୁକୁର ଏବଂ ସମାଜରେ ନିମ୍ନ ବୋଲି ଗଣାଯାଉଥିବା ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖେ । ଏହାର ଅର୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କର ବାହ୍ୟ ଆଚରଣ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ଏକାପରି ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମାର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ ଏକ ।

୧. ସମଦର୍ଶିତା ମଣିଷକୁ ଶାନ୍ତ କରେ !

ଯେଉଁ ମଣିଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ସେ କାହାକୁ ଘୃଣା କରେ ନାହିଁ ଓ କାହା ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ । ତା’ର ମନରେ ଦୟା, ସହାନୁଭୂତି ଓ ପ୍ରେମ ବଢ଼େ । ସେ ଅନ୍ୟର ସୁଖରେ ଖୁସି ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ମଣିଷକୁ ଅହଂକାର, ଈର୍ଷା ଓ ଭେଦଭାବରୁ ଦୂରେଇ ନେଇଯାଏ । ଏହା ହିଁ ଜ୍ଞାନର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ।

୧. ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ସମଭାବ ରଖିବା !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଛି, ସେ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପାଇଲେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ ଘଟଣା ଘଟିଲେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼େ ନାହିଁ । ସେ ଜାଣେ ଯେ ଜୀବନରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଆସିବ ଓ ଯିବ । ତେଣୁ ସେ ନିଜର ମନକୁ ସ୍ଥିର ରଖିବାକୁ ଶିଖେ । ଏହାର ଅର୍ଥ ମଣିଷ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବ ନାହିଁ ବା ନିଜର ଭାବନାକୁ ଦମନ କରିବ, ତାହା ନୁହେଁ । ବରଂ ଭାବନାରେ ବୁଡ଼ି ନଯାଇ ବିବେକର ସହିତ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସାମ୍ନା କରିବା ହେଉଛି ଏହି ଶିକ୍ଷାର ମର୍ମ ।

୧. ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶିକ୍ଷା – ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖର ସୀମା ଓ ଆତ୍ମସୁଖ !

ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇବେ ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ମିଳୁଥିବା ସୁଖ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ । ବାହାର ଜଗତରୁ ମିଳୁଥିବା ଆନନ୍ଦ କିଛି ସମୟ ପରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଅନେକ ସମୟରେ ତାହା ଦୁଃଖର କାରଣ ମଧ୍ୟ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜ ଭିତରେ ଆତ୍ମସୁଖ ଖୋଜେ, ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିପାରେ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *