ପୁଣେର ଆଗା ଖାଁ ପ୍ୟାଲେସ୍ ଏବଂ “ବା”ଙ୍କର ଶେଷ ବିଦାୟ…
ତପନ କୁମାର ନାୟକ
ସମୟ ଥିଲା ୧୯୪୪ ମସିହା, ଫେବୃଆରୀ ୨୨ ତାରିଖ। ଆଜି ଭଳି ଏକ ଶିବରାତ୍ରିର ସନ୍ଧ୍ୟା। କିନ୍ତୁ ପୁଣେର ସେହି ବିଶାଳ ‘ଆଗା ଖାଁ ପ୍ୟାଲେସ୍’ ଭିତରେ ବାତାବରଣ ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୀରବ ଏବଂ ଶୋକାକୁଳ।
ସେହି ମହଲଟି ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଜେଲ୍ଖାନା ପାଲଟିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ‘ଭାରତ ଛାଡ଼’ ଆନ୍ଦୋଳନ ପରଠାରୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, କସ୍ତୁରବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅନୁଗାମୀମାନେ ବନ୍ଦୀ ଥିଲେ। କସ୍ତୁରବା, ଯାହାଙ୍କୁ ସାରା ଦେଶ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ “ବା” ବୋଲି ଡାକୁଥିଲା, ସେ ଦୀର୍ଘ ଦିନରୁ ଅସୁସ୍ଥ ଥିଲେ।
ସେଦିନର ସେହି ଦୃଶ୍ୟ:
ବା’ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବାପୁଙ୍କ କୋଳରେ ଥାଏ। ବାପୁ (ଗାନ୍ଧିଜୀ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ଭାବେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ୬୨ ବର୍ଷର ସଂଘର୍ଷମୟ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନର ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପହଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ୍ ପାହାରା ଏବଂ ଜେଲ୍ର ଚାରିକାନ୍ଥ ଭିତରେ ବନ୍ଦୀ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ବା’ଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏକ ଅଜବ ଶାନ୍ତି ଥିଲା। କାରଣ ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବାପୁଙ୍କ ବାହୁ ବନ୍ଧନରେ ହିଁ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ସେତେବେଳର ଅବସ୍ଥିତି:
ଆଜି ଯେମିତି ଆମେ ‘ଆଗା ଖାଁ ପ୍ୟାଲେସ୍’କୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ଦେଖୁଛୁ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଏମିତି ନଥିଲା। ସେଠାରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସୈନ୍ୟଙ୍କ କଡ଼ା ପହରା ଥିଲା। ବାହାର ଦୁନିଆ ସହ କୌଣସି ଯୋଗାଯୋଗ ନଥିଲା। ଏପରିକି ବା’ଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ତାଙ୍କର ଶେଷକୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେହି ଜେଲ୍ର ପରିସର ଭିତରେ ହିଁ କରିବାକୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାର ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ବାପୁଙ୍କର ସେହି ନୀରବତା:
ବା’ଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ବହୁ ସମୟ ଧରି ନୀରବରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସି ରହିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ— “ସେ ମୋର ଜୀବନର ସହଯୋଗୀ ଥିଲେ, ମୋର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଥିଲେ।” ଆଜିର ଦିନରେ ସେହି ମହାନ ନାରୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି, ଯିଏ ଦେଶ ପାଇଁ ଏବଂ ବାପୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜେଲ୍ ଭିତରେ ରହି ମଧ୍ୟ ହାର ମାନି ନଥିଲେ।
ନମସ୍ୟା ମା’ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀ।
