ଶ୍ରୀହନୁମାନ ଚାଳିଶା

ଶ୍ରୀହନୁମାନ ଚାଳିଶା

ଶ୍ରୀହନୁମାନ ଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ କରି ଲେଖା ଯାଇଥିବା ଏକ ସ୍ତୁତି। ଏଥିରେ ୪୦ ଟି ଚୌପାଇ ଅଛି। କବିତାରେ ଚାରି ଧାଡ଼ି ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ପଦକୁ ଚୌପାଇ କୁହାଯାଏ। ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଭାରତୀୟ କବି, ଦାର୍ଶନିକ ତ‌ଥା ସନ୍ଥ ଶ୍ରୀ ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଳସୀ ଦାସ ଏହାକୁ ଅୱଧୀ ଭାଷାରେ ରଚନା କରିଥିଲେ।
॥ ଶ୍ରୀହନୁମତେ ନମଃ ॥

ଶ୍ରୀହନୁମାନ ଚାଳିଶା

🔵ll ଦୋହା ll🔵

ଶ୍ରୀଗୁରୁ ଚରନ ସରୋଜ ରଜ
ନିଜ ମନୁ ମୁକୁରୁ ସୁଧାରି l

ବରନଉଁ ରଘୁବର ବିମଲ ଯସୁ
ଜୋ ଦାୟକୁ ଫଲ ଚାରି ll

ବୁଦ୍ଧିହୀନ ତନୁ ଜାନିକେ
ସୁମିରୌଁ ପବନ-କୁମାର l

ବଲ ବୁଧି ବିଦ୍ୟା ଦେହୁ ମୋହିଁ
ହରହୁ କଲେସ ବିକାର ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ ରେଣୁରେ ମୋ ମନକୁ ପରିଷ୍କାର କରି ଶ୍ରୀ ରଘୁବୀରଙ୍କ ତ୍ରୁଟିଶୂନ୍ୟ ଯଶକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଅଛି ଯାହା ଭକ୍ତକୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିବ। ହେ ପବନ ପୁତ୍ର ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି। ଆପଣ ମୋତେ ବଳ, ବୁଦ୍ଧି, ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କଷ୍ଟ ଦୂର କରନ୍ତୁ ll

🔴ll ଚୌପାଇ ll🔴

ଜୟ ହନୁମାନ ଜ୍ଞାନ ଗୁନ ସାଗର l
ଜୟ କପୀସ ତିହୁଁ ଲୋକ ଉଜାଗର

ରାମ ଦୂତ ଅତୁଲିତ ବଲ ଧାମା l
ଅଞ୍ଜନି-ପୁତ୍ର ପୱନସୁତ ନାମା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଜ୍ଞାନ ଗୁଣର ସାଗର ପ୍ରଭୁ ହନୁମାନଙ୍କର ଜୟ ହେଉ। ତିନିଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କର ଯଶ ପ୍ରଚାରିତ ହେଉ। ହେ ରାମ ଦୂତ ଆପଣ ଅସୀମ ବଳଶାଳୀ। ଆପଣ ମାତା ଅଞ୍ଜନା, ପିତା ପବନଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପରେ ଖ୍ୟାତ।

ମହାବୀର ବିକ୍ରମ ବଜରଙ୍ଗୀ l
କୁମତି ନିୱାର ସୁମତି କେ ସଂଗୀ

କଂଚନ ବରନ ବିରାଜ ସୁବେସା l
କାନନ କୁଣ୍ଡଲ କୁଂଚିତ କେସା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ହେ ମହାବୀର ପ୍ରବଳ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ବଜରଙ୍ଗ ବଳୀ, ଆପଣ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସାଧୁସଂଗୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସହାୟତା କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ରଙ୍ଗ ତେଜୋମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ। ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ଓ କୁଂଚିତ କେଶରେ ଆପଣ ଆହୁରି ସୁଶୋଭିତ ପ୍ରତୀତ ହୁଅନ୍ତି।

ହାଥ ବଜ୍ର ଔ ଧ୍ବଜା ବିରାଜୈ l
କାଁଧେ ମୂଁଜ ଜନେଊ ସାଜୈ ll

ଶଙ୍କର ସୁୱନ କେଶରୀନନ୍ଦନ l
ତେଜ ପ୍ରତାପ ମହା ଜଗ ବନ୍ଦନ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ବ୍ରଜ ଓ ଧ୍ବଜା ଅଛି। କାନ୍ଧରେ କୁଶର ଉପବୀତ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅବତାର। ରାଜା କେଶରୀଙ୍କ ନନ୍ଦନ। ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ପ୍ରତାପ ସାରା ଜଗତରେ ବନ୍ଦନୀୟ।

ବିଦ୍ୟାୱାନ ଗୁନୀ ଅତି ଚାତୁର l
ରାମ କାଜ କରିବେ କୋ ଆତୁର ll

ପ୍ରଭୁ ଚରିତ୍ର ସୁନିବେ କୋ ରସିୟା l
ରାମ ଲଖନ ସୀତା ମନ ବସିୟା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଆପଣ ଅତି ଚତୁର, ବିଦ୍ୟାବାନ ଗୁଣବାନ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆପଣ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଭାବରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି। ଆପଣ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ଙ୍କ ଲୀଳା ଶୁଣିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମାତା ସୀତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।

ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଧରି ସିୟହିଁ ଦିଖାୱା l
ବିକଟ ରୂପ ଧରି ଲଂକ ଜରାୱା ll

ଭୀମ ରୂପ ଧରି ଅସୁର ସଁହାରେ
ରାମଚନ୍ଦ୍ର କେ କାଜ ସଁୱାରେ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଆପଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ମାତାସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖା ଦେଲେ। ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଲଙ୍କା ଜଳାଇଲେ। ଭୀମ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅସୁରଙ୍କୁ ମାରିଲେ। ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ।

ଲାୟ ସଜୀୱନ ଲଖନ ଜିୟାୟେ l
ଶ୍ରୀରଘୁବୀର ହରଷି ଉର ଲାୟେ ll

ରଘୁପତି କିନ୍ହୀ ବହୁତ ବଡାଇ l
ତୁମ ମମ ପ୍ରିୟ ଭରତହି ସମ ଭାଇ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଆପଣ ସଂଜୀବନୀ ଆଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବଞ୍ଚେଇଲେ। ଖୁସି ହୋଇ ଶ୍ରୀରାମ ତୁମଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଲଗେଇଲେ। ପ୍ରଭୁ ରଘୁବୀର ତୁମର ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଭରତ ସମ ଭାଇ କହିଲେ।

ସହସ ବଦନ ତୁମ୍ହରୋ ଯଶ ଗାୱେ l
ଅସ କହି ଶ୍ରୀପତି କଣ୍ଠ ଲଗାୱେ ll

ସନକାଦିକ ବ୍ରହ୍ମାଦି ମୁନୀସା l
ନାରଦ ସାରଦ ସହିତ ଅହୀସା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ସହସ୍ର ତୁଣ୍ଡରେ ତୁମର ଜସଗାନ ହେବ। ଏହା କହି ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ତୁମକୁ ଗଳେ ଲଗାଇଲେ। ଶ୍ରୀସନକ, ଶ୍ରୀସନତ କୁମାର, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ନାରଦ, ସାରଦ ଆଦି ସମସ୍ତ ମୁନିଋଷି ମାନେ ତୁମର ଗୁଣଗାନ କରିବେ l

ଜମ କୁବେର ଦିଗପାଲ ଜହାଁ ତେ l
କବି କୋବିଦ କହି ସକେ କହାଁତେ ll

ତୁମ ଉପକାର ସୁଗ୍ରୀୱହିଁ କୀନ୍ହା l
ରାମ ମିଲାୟ ରାଜ ପଦ ଦୀନ୍ହା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଯମ କୁବେର ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳ କବି ବିଦ୍ୱାନ ତୁମ ଯଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ପାରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବଡ଼ ଉପକାର କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସାଥିରେ ମିଶାଇ ରାଜପଦ ଦିଆଇଲେ l

ତୁମ୍ହରୋ ମନ୍ତ୍ର ବିଭୀଷନ ମାନା l
ଲଙ୍କେସ୍ୱର ଭୟେ ସବ ଜଗ ଜାନା ll

ଯୁଗ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର ଭାନୁ l
ଲିଲ୍ୟୋ ତାହି ମଧୁର ଫଲ ଜାନୁ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ତୁମର ଶକ୍ତିକୁ ବିଭୀଷଣ ମାନିଲେ। ଲଙ୍କେଶ୍ୱରକୁ ଭୟ କରି ସେ ସବୁ ଜାଗାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସହସ୍ର ଯୁଗ ଲାଗିଯାଏ ଯୋଜନ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ପହଂଚିବାକୁ। ମିଠାଫଳ ଭାବି ଆପଣ ତାକୁ ଗିଳି ଦେଇଥିଲେ।

ପ୍ରଭୁ ମୁଦ୍ରିକା ମେଲି ମୁଖ ମାହୀଁ l
ଜଲଧି ଲାଁଘି ଗୟେ ଅଚରଜ ନାହୀଁ ll

ଦୁର୍ଗମ କାଜ ଜଗତ କେ ଯେତେ l
ସୁଗମ ଅନୁଗ୍ରହ ତୁମ୍ହରେ ତେତେ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଦ୍ରିକାକୁ ମୁଖରେ ରଖି ସମୁଦ୍ର ପାରି ହେଲେ। ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷେ ତାହା କୌଣସି ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଜଗତର ଯେତେ କଠିନରୁ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ସହଜ ଓ ସରଳ ହୋଇଯାଏ।

ରାମ ଦୁଆରେ ତୁମ ରଖୱାରେ l
ହୋତ ନ ଆଜ୍ଞା ବିନୁ ପୈସାରେ ll

ସବ ସୁଖ ଲହୈ ତୁମ୍ହାରୀ ସରନା l
ତୁମ ରକ୍ଷକ କାହୁ କୋ ଡର ନା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ମହଲର ତୁମେ ଜଗୁଆଳ। ତୁମ ଆଜ୍ଞାବିନା କେହି ମହଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଶରଣରେ ଆସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁ ସୁଖ ପାଇଥାଏ। ଯାହାର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଆପଣ, ତାରବା କାହାକୁ ଡର ?

ଆପନ ତେଜ ସମ୍ହାରୋ ଆପୈ l
ତୀନୋଁ ଲୋକ ହାଁକ ତେଁ କାଁପୈ ll

ଭୂତ ପିଶାଚ ନିକଟ ନହିଁ ଆୱେ l
ମହାବୀର ଜବ ନାମ ସୁନାୱେ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ସ୍ୱୟଂ ଆପଣ ସମ୍ଭାଳି ପାରିବେ। ତିନିପୁରର ଲୋକ ତ ଆପଣଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ ଡରି ଯାଆନ୍ତି। ଭୂତ ପିଶାଚ ଆଦି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ମହାବୀର ନାମକୁ ଜପ କରେ।

ନାସୈ ରୋଗ ହରୈ ସବ ପୀରା l
ଜପତ ନିରନ୍ତର ହନୁମତ ବୀରା ll

ସଙ୍କଟ ତେଁ ହନୁମାନ ଛୁଡାୱେ l
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଧ୍ୟାନ ଜୋ ଲାୱେ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଯିଏ ମହାବୀର ହନୁମାନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଜପ କରେ ତାର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କଷ୍ଟ ରୋଗ ଶୋକ ନାଶ ଯାଏ। ମନ କର୍ମ ବଚନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେ ଧ୍ୟାନ କରେ ଆପଣ ତାର ସଙ୍କଟକୁ ନିଅନ୍ତି।

ସବ ପର ରାମ ତପସ୍ୱୀ ରାଜା l
ତିନ କେ କାଜ ସକଲ ତୁମ ସାଜା ll

ଔର ମନୋରଥ ଯୋ କୋଇ ଲାୱେ l
ସୋଇ ଅମିତ ଜୀୱନ ଫଳ ପାୱେ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀ ରାଜା ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ଅଟନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆପଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ପ୍ରାଣୀର ସମସ୍ତ ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ। ଆପଣଙ୍କ କୃପା ହେଲେ ତାର କାମନାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ଲାଭ କରେ।

ଚାରୋଁ ଯୁଗ ପରତାପ ତୁମ୍ହାରା l
ହୈ ପରସିଦ୍ଧ ଜଗତ ଉଜିୟାରା ll

ସାଧୁ ସଂତ କେ ତୁମ ରଖୱାରେ l
ଅସୁର ନିକଂଦନ ରାମ ଦୁଲାରେ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଆପଣଙ୍କ ଯଶ, ପରାକ୍ରମ ସାରା ଜଗତରେ ଚାରିଯୁଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଓ ଅମର ଅଟେ। ସାଧୁ ସନ୍ଥ ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଅସୁରଙ୍କର ନାଶକର୍ତ୍ତା, ହେ ହନୁମାନ ଆପଣ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ଅତିପ୍ରିୟ।

ଅଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ନୌ ନିଧି କେ ଦାତା l
ଅସ ବର ଦୀନ ଜାନକୀ ମାତା ll

ରାମ ରସାୟନ ତୁମ୍ହରେ ପାସା l
ସଦା ରହୋ ରଘୁପତି କେ ଦାସା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ମାତା ଜାନକୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ଆପଣ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଓ ନଅନିଧି ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି। ସର୍ବଦା ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଶରଣରେ ରହୁ ଥିବାରୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅସାଧ୍ୟ ରୋଗର ପଥି ରାମ ନାମ ରୂପକ ମହୌଷଧି ରହିଛି।

ତୁମ୍ହରେ ଭଜନ ରାମ କୋ ପାୱେ l
ଜନମ ଜନମ କେ ଦୁଃଖ ବିସରାୱେ ll

ଅନ୍ତ କାଲ ରଘୁବର ପୁର ଜାଇ l
ଜହାଁ ଜନ୍ମ ହରି-ଭକ୍ତ କହାଇ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ତୁମର ଭଜନ କଲେ ପ୍ରଭୁ ମିଳିଥାନ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରାଣୀ ଶେଷ ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠପୁର ରଘୁପତିଙ୍କ ପୁରଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ ହରିଭକ୍ତ ରୂପେ ଖ୍ୟାତି ପାଏ।

ଔର ଦେବତା ଚିତ୍ତ ନ ଧରଇ l
ହନୁମତ ସେଇ ସର୍ବ ସୁଖ କରଇ ll

ସଙ୍କଟ କଟୈ ମିଟୈ ସବ ପୀରା l
ଜୋ ସୁମିରୈ ହନୁମତ ବଲବୀରା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଯିଏ ସତ ମନରେ ପୂଜା କରେ ତାକୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମିଳିଥାଏ। ତାକୁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ପଡେ ନାହିଁ। ଯିଏ ହନୁମାନ ଙ୍କ ଯଶ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାର ସଙ୍କଟ କଟେ। ସେ ସବୁ ପିଡାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଜୈ ଜୈ ଜୈ ହନୁମାନ ଗୋସାଇଁ l
କୃପା କରହୁ ଗୁରୁ ଦେୱ କୀ ନାଇଁ ll

ଜୋ ସତ ବାର ପାଠ କରେ କୋଇ l
ଛୁଟହି ବନ୍ଦି ମହା ସୁଖ ହୋଇ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ହେ ହନୁମାନ ଗୋସାଇଁ, ତୁମର ଜୟ ହେଉ, ଗୁରୁ ଭଳି ଏ ଶିଷ୍ୟ ଉପରେ କୃପା କରିଥାଅ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରତିଦିନ ତୁମର ଚାଳିଶା ଶହେବାର ପାଠ କରିବ ସେ ସାଂସାରିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଯିବ ସେ ପରମାନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ।

ଜୋ ୟହ ପଢ଼ୈ ହନୁମାନ ଚାଲୀସା l
ହୋୟ ସିଦ୍ଧି ସାଖି ଗୌରୀସା ll

ତୁଲସୀ ଦାସ ସଦା ହରି ଚେରା l
କୀଜୈ ନାଥ ହୃଦୟ ମହଁ ଡେରା ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ଏହି ହନୁମାନ ଚାଳିଶା ପାଠ କରିବ। ତାର ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ। ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଏଥିପାଇଁ ସାକ୍ଷୀ ଅଟନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଦାସ ସଦା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦାସ ହୋଇ ରହିଲେ। ଆପଣ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତୁ।

🔵ll ଦୋହା ll🔵

ପୱନ ତନୟ ସଙ୍କଟ ହରନ
ମଙ୍ଗଳ ମୂରତି ରୂପ l

ରାମ ଲଖନ ସୀତା ସହିତ
ହୃଦୟ ବସହୁ ସୁର ଭୂପ ll

👉 ଭାବାର୍ଥ :- ହେ ପବନସୁତ ଆପଣ ସଙ୍କଟହରଣ କାରୀ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଆପଣ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମାତାସୀତାଙ୍କ ସହ ମୋ ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତୁ।

ଏବେ ଜାଣିବା କାହିଁକି ହନୁମାନ ଚାଳିଶା ସହଜରେ ମନେ ରହିଯାଏ ?

ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଲା ଏହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ନ ହୋଇ ଜନ ଭାଷା ମାନେ ଅବଧି ଭାଷାରେ ହେଇଛି। ଯାହାକି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଗୋଟିଏ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ଆମର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସହିତ ଖୁବ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖେ ସେଥିପାଇଁ ଏହା ଜଲଦି ମନେ ରହିଯାଏ। ଦ୍ଵିତୀୟ କଥା ହେଲା ଏହାର ସତ୍ୟତା ଉପରେ ଆମର ମନ ଓ ଆତ୍ମା ବିନା ବାଧାରେ ସ୍ୱୀକାର କରି ନେଉଛି। ଏହି ଦୁନିଆଁରେ ଯାହା ସତ୍ୟ ତାହାହିଁ ଅଧିକ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ରହେ। ଯୋଉଠି ଯେତେ ତ୍ୟାଗ ବଳିଦାନ ଓ ସତ୍ୟ ଥିବ ତାହା କାଳ କାଳ ଯାଏଁ ଅମର ରହେ। ସେଥିପାଇଁ ରାମ କଥା ତ୍ରେତୟା ଯୁଗରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମର ରହି ଆସିଛି। ଆମେ ଯେହେତୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଆତ୍ମା ଆଉ ଆମେ ବାରମ୍ବାର ଏହି ପୃଥିବୀରେ ନାନାଦି ରୂପ ନେଇ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ପାଉଛେ କେଉଁ ଅନାଦି କାଳରୁ। ଆମର ଆତ୍ମାର ସୂକ୍ଷ୍ମତା କେମିତି ରାମାୟଣକୁ ଓ ହନୁମାନ ଚାଳିଶାକୁ ଅସ୍ବୀକାର କରିପାରିବା ? ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ରାମାୟଣ ଶୁଣି କରି ଆସିଛେ। ସେଥିପାଇଁ ହନୁମାନ ଚାଳିଶା ସହଜରେ ମନେ ରହି ଯାଉଛି।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତ୍ୱର ଆକଳନ କରିଥିଲେ ସନ୍ଥ ତୁଳସୀ ଦାସ !

ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଳସୀ ଦାସଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କୃତି ହେଉଛି ହନୁମାନ ଚାଳିଶା। ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସନ୍ଥ ତୁଳସୀ ଦାସ ଜଣେ ରାମଭକ୍ତ ଭାବେ ଆଜି ବି ପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ। କୁହାଯାଏ ଯେ, ତୁଳସୀ ଦାସ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ୍‌ ଆକବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାରାଗାରରେ ବନ୍ଦୀ ଥିବାବେଳେ ହନୁମାନ ଚାଳିସା ରଚନା କରିଥିଲେ।
ହନୁମାନ ଚାଳିଶାରେ ୪୦ଟି ଚୌପାଇ ରହିଛି। ଏହା ଭିତରେ ଅନେକ ଗୋପନୀୟ ତଥ୍ୟ ଲୁଚି ରହିଛି। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା ଯେ, ବଜରଙ୍ଗବାଲୀ ହନୁମାନ ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ଆକାଶକୁ ଡ଼େଇଁଥିଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗିଳିବା ପାଇଁ ଏପରି କରିଥିବା କୁହାଯାଏ। ଏକଥା ସୂଚାଇବା ଲାଗି ତୁଳସୀ ଦାସ ହନୁମାନ ଚାଳିସାରେ ଲେଖିଛନ୍ତି-

ଯୁଗ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର ଭାନୁ,
ଲିଲ୍ୟୋ ତାହି ମଧୁର ଫଲ ଜାନୁ

ଏହି ଧାଡ଼ିରୁ ଜଣା ଯାଇଛି ଯେ, ପୃଥିବୀ ଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦୂରତା ହେଉଛି ଯୁଗ ସହସ୍ର ଯୋଜନ। ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଳସୀ ଦାସ ବହୁ ବର୍ଷ ଆଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥବୀଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଦୂରତା ଯେତିକି ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଥିଲେ, ପରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍‌ ସେତିକି କହିଥିଲେ। ୧୬୫୩ ମସିହାରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ୍‌ ହୁୟଜେନ୍‌ସ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତ୍ୱକୁ ଆକଳନ କରିଥିଲେ।

ହନୁମାନ ଚାଳିଶାର ରଚନା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ

ହନୁମାନ ଚାଳିଶାର ଇତିହାସ ବହୁତ କରୁଣାମୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଇଛି। ଏହାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଳସୀଦାସ ଯିଏ କି ମହର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ରୂପେ ଏହି ଧରା ପୃଷ୍ଟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ରାମ କଥାର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ପାଇଁ। ସେ ୧୨ ମାସ ଯାଏ ନିଜ ମା ପେଟରେ ଥାଇ ରାମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ଗାଁ ଲୋକେ ଏହି ଖବରକୁ ନକରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ତୁଲସୀଦାସଙ୍କ ପିତା ଆତ୍ମାରାମ ଦୁବେଙ୍କୁ ନିଆଁ ପାଣି ବାଛନ୍ଦ କରିଦେଇ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ କହୁଥିଲେ କେହି ଜଣେ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ନେବ ଏବଂ ଗାଁର ଅହିତ କରିବ। ଶେଷରେ ବହୁତ କଠିନ ପରିସ୍ଥିତି ରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି ରାମ ବୋଲା ମାନେ ତୁଳସୀ ଦାସ। ନବ ଜାତ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେବା କ୍ଷଣି ସର୍ବ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ରାମ ନାମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଦେଖିବାକୁ ୫ ବର୍ଷର ପିଲା ଭଳିଆ ଦେଖା ଯାଉଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୂରା ୩୨ ଦାନ୍ତ ହୋଇ ସାରିଥିଲା। ହେଲେ ଗାଁର ଲୋକମାନେ ତୁରନ୍ତ ଖବର ପାଇ ଶିଶୁକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଲା ବେଳେ ଛୁଆର ମାତା ପିତା ଛାତିକୁ ପଥର କରି ନିଜ ଦାସୀ ଚୁନିଆ ହାତରେ ଟେକି ଦିଅନ୍ତି। ଆଉ ତାପରେ ଯାହା ହୁଏ କେହି ମଧ୍ୟ କଳ୍ପନା କରି ପାରିବେ ନାହିଁ। ସର୍ବ ପ୍ରଥମେ ରାମ ବୋଲା ନିଜ ମା କୁ ହରାନ୍ତି। ବିଚ୍ଛେଦର ଦୁଃଖ ସହିନପାରି କିଛି ଦିନ ପରେ ପିତା ମଧ୍ୟ ଦେହତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଚୁନିଆ ଦାସୀ ରାମ ବୋଲାଙ୍କୁ ଧରି ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଗାଁକୁ ଯାଆନ୍ତି ଗାଁ ଲୋକେ ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସର ଶିକାର ହୋଇ ଢ଼େଲା ପଥର ମାରନ୍ତି। ଶେଷରେ ରାମ ବୋଲାଙ୍କୁ ଧରି ଚୁନିଆ ଦାସୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯାଏ। ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ କୁଡ଼ିଆ କରି ଶିଶୁକୁ ବଡ଼ କରେ। ୨ ବର୍ଷ ପରେ ଚୁନିଆ ଦାସୀକୁ ସାପ କାମୁଡି ଦିଏ ଓ ତାର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ଏବେ ଶିଶୁଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ ଅନାଥ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁଲେ। ହନୁମାନ ଭଗବାନ ଛୋଟ ଛୁଆର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବାବାଜୀ ରୂପରେ ସବୁବେଳେ ଶିଶୁର ସାଥିରେ ରହି ଅନେକ ବିପତ୍ତିରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଶିଶୁଟି ଯେତେବେଳେ ୭ ବର୍ଷର ହୋଇଯାଏ ଭଗବାନ ହନୁମାନ କାଶୀରେ ରହୁଥିବା ନରହରିନନ୍ଦ ନାମକ ଏକ ମହାନ ଶିବ ଭକ୍ତ ବାବାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟବାଣୀ କରାଇ ସେଇ ବାଳକକୁ ବାବାଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠେଇଲେ। ସେଠି ତାଙ୍କର ବ୍ରତୋପନୟନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ୧୫ – ୧୬ ବର୍ଷ ବେଦ ବେଦାନ୍ତରେ ବିଦ୍ୱାନ ହେଲା ପରେ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ରାମ କଥା କହିବାରେ ଲାଗିଲେ। ତାପରେ ଧାର୍ମିକ କନ୍ୟା ସହିତ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସ୍ତ୍ରୀର କିଛି ଜ୍ଞାନମୟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜର ଜୀବନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ ରୂପେ ରାମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମର୍ପଣ କରି ସନ୍ୟାସ ନେଲେ। ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାବାଜୀ ରୂପରେ ଆସି ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରି ଆସୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଦିନେ ସେ ବାବାଜୀଙ୍କ ପ୍ରକୃତ କଥା ଜାଣିପାରି ବାବାଜୀଙ୍କୁ ବାସ୍ତବ ରୂପରେ ଆସିବା ପାଇଁ ଜୋରରେ ଅଳି କରି ବସିଲେ ଫଳରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ନିଜର ବାସ୍ତବିକ ରୂପରେ ତୁଳସୀ ଦାସଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ ପଡିଲା। ତାପରେ ପୁଣି ଜିଦ କଲେ ଶ୍ରୀ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁକି। ଭଗବାନ ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ଇଚ୍ଛାକୁ ଶ୍ରୀ ରାମ ଭଗବାନ ପାଖକୁ ପଠେଇଲେ ଆଉ ଶ୍ରୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜେ ଆସି ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ଏବଂ ତିଳକ କରି ଗଲେ। ତୁଳସୀ ଦାସ ଯୋଗୁଁ ଚିତ୍ରକୁଟରେ ରହୁଥିବା ବହୁତ ରାମ ଭକ୍ତ ତ୍ରେତୟା ଯୁଗର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଳିଯୁଗରେ ଦର୍ଶନ କରି ପାରିଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁଳସୀ ଦାସ ଅବଧି ଭାଷା ରେ ରାମଚରିତ୍ର ମାନସର ରଚନା କଲେ। ଯେହେତୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ହୋଇଥିବା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ ଲୋକ ମାନଙ୍କୁ ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଉଥିଲା ରାମାୟଣକୁ ସହଜରେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ତେଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତୁଳସୀ ଦାସ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଜନ ଭାଷାରେ (ଅବଧି ଭାଷା) ରାମଚରିତ୍ର ମାନସର ରଚନା କଲେ। କିନ୍ତୁ କାଶୀର ପଣ୍ଡିତ ମାନେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାକୁ ଛାଡି ଜନ ଭାଷାରେ ରାମଚରିତ୍ର ମାନସ ରଚନା କରିବାଟାକୁ ବହୁତ ବିରୋଧ କଲେ ଓ ତୁଳସୀ ଦାସ ଉପରେ ବହୁତ କଟକଣା ଜାରି କଲେ। ତୁଳସୀ ଦାସଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚେଷ୍ଟା କରି ହାରିବା ପରେ ଗୋଟିଏ ଚୋରକୁ ସେଇ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପଠେଇଲେ ଯିଏକି ଲେଖା ସରିଥିବା ସବୁ ରାମଚରିତ୍ର ମାନସର ପୃଷ୍ଠା ଗୁଡିକୁ ରାତିରେ ଚୋରି କରି ନଦୀ ପାଣିରେ ଭସେଇ ଦଲା। ସକାଳୁ ତୁଳସୀ ଦାସ ଯେତେବେଳେ ଖୋଜିଲେ କିଛି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ଦୁଃଖରେ ମର୍ମାହତ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ। ଏତେ ଦିନର ପରିଶ୍ରମ ସବୁ ପାଣିରେ ପଡିଗଲା। କବିଙ୍କୁ ଖୁବ ବାଧିଲା। ସେ ଅତି ଦୁଃଖ ହୃଦୟରେ ଛୋଟ ବେଳରୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଟି ଅସୁବିଧାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିବା ସେଇ ହନୁମାନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଅନ୍ତରରୁ ଯେଉଁ କ୍ଷୋଭ ଭରା ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କ ପାଟିରୁ ବାହାରିଲା ତାହା ଦୋହା ରୂପରେ ପରିଣତ ହେଲା। ତାହା ୪୦ ଟି ଦୋହା ହେଲା ଆଉ ସେଠାରେ ଯାହା କବିଙ୍କ ନିସୃତ ବାଣୀ ବାହାରିଲା ସବୁ ପ୍ରଭୁ ହନୁମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାକୁ ବଖାଣିଲା। ଶେଷରେ ତାହା ହନୁମାନ ଚାଳିଶା ହେଲା। ତାପରେ ହନୁମାନ ସ୍ୱୟଂ ଆସି ନିଜେ ରାମଚରିତ୍ର ମାନସର ସବୁ ପୃଷ୍ଠାକୁ ନିଜେ ଲେଖିଗଲେ ଓ ତୁଳସୀ ଦାସ ନିଜର ଦୁଇଟି ଅମର କୃତୀକୁ ସାରା ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଗଲେ। ଟିକେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ତ ଯଦି ରାମଚରିତ୍ର ମାନସ ଚୋରି ହୋଇ ନଥାନ୍ତା ତାହେଲେ କଣ ଆମେ ଏତେ ଉପକାରୀ ହନୁମାନ ଚାଳିଶା ଯାହାକି ସମସ୍ତେ ଆଜି ଗାନ କରୁଛେ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇପାରୁଛେ ତାହା କଣ ପାଇଥାନ୍ତେ ?

ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କଥାବସ୍ତୁ କୌଣସି କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ ସତ୍ୟ ଘଟଣା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଆଉ ବେଶୀ ପୁରୁଣା ନୁହେଁ, କେବଳ ୪୫୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା। ଏହି ସମୟରେ ଭାରତରେ ମୁଗଲ ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

ଜୟ ଶ୍ରୀରାମ

ଜୟ ଶ୍ରୀହନୁମାନ
🙏🙏🙏🙏