ସାହିତ୍ୟିକ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତିଙ୍କ ପୁଣ୍ୟତିଥିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି

ତପନ ନାୟକ

ଜାନୁଆରୀ ୧୦ ତାରିଖ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ବିଶିଷ୍ଟ ସାହିତ୍ୟିକ, ସାମ୍ବାଦିକ ତଥା ରାଜନେତା ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତିଙ୍କ ପୁଣ୍ୟତିଥି। ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି (୧୯୨୨-୧୯୯୦) ଥିଲେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଆକାଶର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନକ୍ଷତ୍ର। ସେ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ କାଳଜୟୀ ଔପନ୍ୟାସିକ, ଗାଳ୍ପିକ, ସମାଲୋଚକ, ସାମ୍ବାଦିକ ଏବଂ ଜଣେ ସଫଳ ରାଜନେତା ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ଲେଖକ। ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁସ୍ତକ ‘ନୀଳଶୈଳ’ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ, ଯାହା ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଇତିହାସ ଓ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ଆଧାରିତ। ସେ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ସମ୍ପାଦକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ସାମ୍ବାଦିକତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲେ l

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାହିତ୍ୟ କୃତି

ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଲେଖନୀରୁ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁସ୍ତକ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଯାହା ଆଜି ବି ପାଠକଙ୍କ ମନକୁ ଛୁଇଁଥାଏ I

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ଯଦି କୌଣସି ପୁସ୍ତକ ଓଡ଼ିଶାର ଅସ୍ମିତା, ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଇତିହାସକୁ ସବୁଠାରୁ ଜୀବନ୍ତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ, ତେବେ ତାହା ହେଉଛି ବିଶିଷ୍ଟ କଥାକାର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଐତିହାସିକ ଉପନ୍ୟାସ ‘ନୀଳଶୈଳ’। ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି।

ନୀଳଶୈଳର କଥାବସ୍ତୁ : ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ସନ୍ଧିକ୍ଷଣର କାହାଣୀ। ମୁସଲମାନ ଶାସକ ତାକି ଖାଁଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ସଂଘର୍ଷକୁ ନେଇ ଏହା ଗତିଶୀଳ।

ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ: ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଗଜପତି ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ନିଜର ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ‘ହାଫିଜ୍ କାଦର’ ହେବାକୁ ପଛାଇ ନାହାନ୍ତି।

ସଂଘର୍ଷ: ଧର୍ମାନ୍ଧ ତାକି ଖାଁଙ୍କ କବଳରୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମନ୍ଦିରର ସେବାୟତ, ସାଧାରଣ ଓଡ଼ିଆ ପାଇକ ଏବଂ ଗଜପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଓ ତ୍ୟାଗ ଏଥିରେ ନିଖୁଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସ୍ଥାନାନ୍ତର: ଆକ୍ରମଣ ଭୟରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଚିଲିକାର ଗୋପନ ଦ୍ୱୀପକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିବାର ଯେଉଁ ମର୍ମନ୍ତୁଦ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏଥିରେ ରହିଛି, ତାହା ପାଠକଙ୍କୁ ଭାବବିହ୍ୱଳ କରିଦିଏ।

ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ମୂଲ୍ୟ ୧. ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟତା: ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି ଇତିହାସର ତଥ୍ୟ ସହ ସାହିତ୍ୟର କଳ୍ପନାକୁ ଏପରି ଭାବେ ମିଶାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଏହା ପଢିବା ସମୟରେ ପାଠକ ସେହି ସମୟର ଓଡ଼ିଶାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରେ। ୨. ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କେବଳ ଜଣେ ଦେବତା ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଚଳନ୍ତି ଠାକୁର ଓ ଅଭିମାନ—ଏହି ଭାବନା ପୁସ୍ତକର ପଛେ ପଛେ ପ୍ରବାହିତ। ୩. ଭାଷା ଶୈଳୀ: ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦ ସଂଯୋଜନା ଏବଂ ଓଜସ୍ୱିନୀ ଭାଷା ପୁସ୍ତକଟିକୁ ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ : ଏହି ଅମର କୃତି ପାଇଁ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତିଙ୍କୁ ୧୯୬୯ ମସିହାରେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା।

ଶେଷ କଥା
’ନୀଳଶୈଳ’ କେବଳ ଏକ ଉପନ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ତ୍ୟାଗର ଏକ ଦଲିଲ। ଯଦି ଆପଣ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ବହିଟି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ “Must Read”। ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଉପନ୍ୟାସ। ଏଥିରେ ମୋଗଲ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କ ସଂଘର୍ଷର ଜୀବନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି।

ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜୟ: ‘ନୀଳଶୈଳ’ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗ ଭାବେ ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ମଧ୍ୟ ଖୁବ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ।
ଅନ୍ଧ ଦିଗନ୍ତ: ଏହି ଉପନ୍ୟାସ ପାଇଁ ସେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ। ଏଥିରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିର ଚିତ୍ର ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି।

କୁଳବୃଦ୍ଧ: ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ଜୀବନୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏହା ଏକ ଚମତ୍କାର ପୁସ୍ତକ।
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସ: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିକାଶ ଧାରାକୁ ନେଇ ସେ ଏକ ଗଭୀର ଗବେଷଣାତ୍ମକ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଛନ୍ତି।

୨. ସାମ୍ବାଦିକତା ଏବଂ ରାଜନୀତି

ସେ ଦୈନିକ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ‘ସମ୍ବାଦ’ ଏବଂ ‘କଳିଙ୍ଗ’ ର ସମ୍ପାଦକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସମ୍ପାଦକୀୟ ଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ ଶାଣିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲା।
ସେ ରାଜ୍ୟସଭା ଏବଂ ଲୋକସଭାର ସାଂସଦ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ।

୩. ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ

କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୬୯ – ଅନ୍ଧ ଦିଗନ୍ତ ପାଇଁ)
ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର (୧୯୮୦ – କୁଳବୃଦ୍ଧ ପାଇଁ)
ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (ଏକାଧିକ ବାର)

ସାହିତ୍ୟିକ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତିଙ୍କ ପୁଣ୍ୟତିଥିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି