ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା – ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା
ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର
ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଭକ୍ତିମୟ ପରମ୍ପରାରେ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପାଳିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ। ୨୦୨୬ ମସିହାରେ ଏହି ମହାନ ଉତ୍ସବ ଜୁନ୍ ୨୯ ତାରିଖରେ ପାଳିତ ହେବ।
ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଡ଼ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର, ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରା ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଗର୍ଭଗୃହରୁ ପହଣ୍ଡି ବିଜେ କରାଯାଇ ସ୍ନାନବେଦୀକୁ ଅଣାଯାଏ। ସେଠାରେ ୧୦୮ଟି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କଳସରେ ସଂରକ୍ଷିତ ପବିତ୍ର ଜଳଦ୍ୱାରା ମହାସ୍ନାନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ପୁରୀଧାମରେ ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ସ୍ନାନଯାତ୍ରାର ପରମ୍ପରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ଏବଂ ଉତ୍କଳ ଖଣ୍ଡରେ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ମାଳବ ଦେଶର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନୀଳମାଧବଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା କୁହାଯାଏ।
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଅଟେ। ତେଣୁ ଏହି ଉତ୍ସବର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ବଢ଼ିଯାଏ।
୧୦୮ କଳସ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ମହାସ୍ନାନ
ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ୧୦୮ କଳସ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ମହାସ୍ନାନ। ଏହି ଜଳ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଥିବା ‘ସୁନା କୂଅ’ରୁ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ। ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ, ଚନ୍ଦନ, କର୍ପୂର, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଏହାକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ।
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ୧୦୮ ସଂଖ୍ୟାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ୧୦୮ ଉପନିଷଦ, ୧୦୮ ଦିବ୍ୟ ନାମ ଏବଂ ୧୦୮ ମାଳା ଦାନା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ପ୍ରତୀକ। ତେଣୁ ୧୦୮ କଳସ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ପବିତ୍ରତା ଏବଂ କଲ୍ୟାଣର କାମନା କରାଯାଏ।
କାହିଁକି କରାଯାଏ ଏହି ସ୍ନାନ?
ସ୍ନାନଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାର ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି।
ପ୍ରଥମତଃ, ଏହା ବିଶ୍ୱଶୁଦ୍ଧିର ପ୍ରତୀକ। ଜଗତର ନାଥ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସ୍ନାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତର ପବିତ୍ରତା କାମନା କରାଯାଏ।
ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଏହା ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରତୀକ। ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ପରି ସ୍ନେହର ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି।
ତୃତୀୟତଃ, ଏହା ମାନବ ଜୀବନରେ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମସଂସ୍କାରର ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ। ବାହ୍ୟ ଶରୀର ସହିତ ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଏହି ଉତ୍ସବ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।
ଗଜାନନ ବେଶ – ହାତୀ ବେଶର ମହିମା
ସ୍ନାନ ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କୁ ‘ଗଜାନନ ବେଶ’ ବା ‘ହାତୀ ବେଶ’ରେ ସଜାଯାଏ। ଏହା ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଅନ୍ୟତମ ଆକର୍ଷଣ।
ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ଜଣେ ଗଣେଶ ଉପାସକ ଭକ୍ତ ପୁରୀକୁ ଆସି ଗଣେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଭକ୍ତଙ୍କ ମନୋବାଞ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଜଗନ୍ନାଥ ନିଜକୁ ଗଜାନନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ଏହି ବେଶ ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ଏହି ବେଶରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ଅନବସର ଲୀଳା – ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅସୁସ୍ଥତା
ସ୍ନାନ ପରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଚକ ଲୀଳା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ୧୦୮ କଳସ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜ୍ୱର ହୋଇଥାଏ।
ଏହାପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରା ପନ୍ଦର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ଅନବସର ଘର’ରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ସାଧାରଣ ଦର୍ଶନ ବନ୍ଦ ରହେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଔଷଧ, ଫଳରସ ଏବଂ ବିଶେଷ ପଥ୍ୟ ଭୋଗ ଲାଗି କରାଯାଏ।
ଏହି ଲୀଳା ଭଗବାନଙ୍କ ମାନବୀୟ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଭକ୍ତବତ୍ସଳତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦର୍ଶନର ମହାତ୍ମ୍ୟ
ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ।
ଏହି ଦିନର ଦର୍ଶନରେ—
- ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ।
- ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ।
- ରୋଗ, ଶୋକ ଓ ବିପଦ ଦୂର ହୁଏ।
- ପରିବାରରେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
- ଭକ୍ତି ଓ ଈଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱାସ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
- ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ଶୁଭଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଅନେକ ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ, ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଏକଥର ଦର୍ଶନ କରିବା ଅନେକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ସମାନ।
ଉପସଂହାର
ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ଭକ୍ତି, ପବିତ୍ରତା, ସମାନତା ଓ ଈଶ୍ୱରପ୍ରେମର ଏକ ମହାନ ଉତ୍ସବ। ୧୦୮ କଳସ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ମହାସ୍ନାନ, ଗଜାନନ ବେଶ, ଅନବସର ଲୀଳା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆନନ୍ଦରେ ବିଭୋର କରିଥାଏ।
୨୦୨୬ ଜୁନ୍ ୨୯ ତାରିଖରେ ପାଳିତ ହେବାକୁ ଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଅବସରରେ ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଭକ୍ତି ନିବେଦନ କରି ତାଙ୍କର ଅସୀମ କୃପା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା।
ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।