ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ: ଯୁବଶକ୍ତି, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଓ ରାସ୍ତାର ରାଜନୀତିର ସୀମା:

ଲେଖକ: ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର

ପ୍ରସ୍ତାବନା:

ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂତନ ରାଜନୈତିକ ଜାଗରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି । ସାଧାରଣତଃ ୧୯୯୭ ରୁ ୨୦୧୨ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପିଢ଼ିକୁ ‘ଜେନ୍ ଜେଡ୍’ ବା Generation Z କୁହାଯାଏ । ଏହି ପିଢ଼ି ଏବେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି ।

ଦୁର୍ନୀତି, ବେକାରୀ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ସେନ୍ସରସିପ୍, ମହଙ୍ଗାଇ, ଦୁର୍ବଳ ସରକାରୀ ସେବା ଏବଂ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିଫଳତା ବିରୋଧରେ ଯୁବପିଢ଼ି ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରୁଛି । TikTok, Telegram, Discord ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସଂଗଠିତ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ବିଚାର କରିବା ସମୟରେ ଏକ ମୌଳିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ:

ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରକୁ କି ଏପରି କିଛି ଅନିର୍ବାଚିତ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ରାସ୍ତାର ଶକ୍ତି ବଳରେ ହଟାଇ ଦେଇପାରିବେ ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତର୍କତାର ସହିତ ଖୋଜିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିବାଦ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିବାଦ ନିଜେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନର ସମାନାର୍ଥକ ନୁହେଁ । ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନ ସଫଳ ହୋଇ ସରକାରକୁ ପଦତ୍ୟାଗ କରାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ମାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଶାସନ କରିବାର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାର ମିଳିଯାଏ ନାହିଁ ।

ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗର ଯୁବପିଢ଼ିର ଉଦୟ:

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ପିଢ଼ି ଏପରି ଏକ ପରିବେଶରେ ବଢ଼ିଛି, ଯାହା ପୂର୍ବ ପିଢ଼ିମାନଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ । ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଓ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ତାଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଅଂଶ ହୋଇପଡ଼ିଛି । ରାଜନୈତିକ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ଆଜି କେବଳ ଖବରକାଗଜ, ଟେଲିଭିଜନ୍, ରାଜନୈତିକ ଦଳ କିମ୍ବା ପାରମ୍ପରିକ ସଂଗଠନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼ୁନାହିଁ ।

ଏକ ସାଧାରଣ ଯୁବକ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ କେବଳ କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ନିଜର ମତାମତ ପହଞ୍ଚାଇପାରୁଛି । ଏକ ଫଟୋ, ଭିଡିଓ, ସ୍ଲୋଗାନ୍ କିମ୍ବା ହ୍ୟାସ୍ଟ୍ୟାଗ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଜାତୀୟ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିପାରୁଛି ।

ଏହା ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ପୁରୁଣା ଧାରାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେଇଛି ।

ପାରମ୍ପରିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ସଦସ୍ୟତା, ନେତୃତ୍ୱ, ସଭା, ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳ ଓ ସଂଗଠନ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ କେବଳ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅନଲାଇନ୍ ପୋଷ୍ଟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ । ଯଦି ସେହି ବାର୍ତ୍ତା ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକଙ୍କ ମନକୁ ଛୁଇଁଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଏକ ବିଶାଳ ଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପ ନେଇପାରେ ।

ଯୁବପିଢ଼ି କାହିଁକି ପ୍ରତିବାଦ କରୁଛି:

ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଏହାର କାରଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ । କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ନୀତି ଓ ସରକାରୀ ସମ୍ପତ୍ତିର ଦୁରୁପଯୋଗ ବିରୋଧରେ ଯୁବପିଢ଼ି ପ୍ରତିବାଦ କରିଛି । ଅନ୍ୟ କେତେକ ଦେଶରେ ବେକାରୀ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ଟିକସ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ମହଙ୍ଗାଇ, ଜୀବନଧାରଣର ବଢ଼ୁଥିବା ଖର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ମୌଳିକ ସେବାର ଅଭାବ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହୋଇଛି ।

ଅନ୍ୟ କେତେକ ଆନ୍ଦୋଳନ ସେନ୍ସରସିପ୍, ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସରକାରୀ କ୍ଷମତାର ଦୁରୁପଯୋଗ କିମ୍ବା ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ।

ଏକ ଛୋଟ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟା ଏକ ବଡ଼ ଜାତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଦାବିରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ । ଏହା ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ।

ଡିଜିଟାଲ୍ ସଂଗଠନର ଶକ୍ତି:

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦିଗ ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୋଗାଯୋଗର ବ୍ୟବହାର ।

TikTok, Telegram, Discord ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସୂଚନା ପ୍ରସାରଣ, ପ୍ରତିବାଦର ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି ।

ଏହି ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ନେତାବିହୀନ କିମ୍ବା ବହୁନେତୃତ୍ୱ ଭିତ୍ତିକ କରିପାରେ । ଏପରି ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନେତା ନଥାଇପାରନ୍ତି । ତେଣୁ ସରକାର ପାଇଁ କାହା ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ୍ ତାହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇନଥାଏ ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ନେତୃତ୍ୱହୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଶକ୍ତି ହୋଇପାରେ, ଯେତେବେଳେ ଶାସନ କରିବାର ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଦୁର୍ବଳତାରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି:

ଆନ୍ଦୋଳନ ସଫଳ ହେବା ପରେ କିଏ ଶାସନ କରିବ ?

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନର ସକାରାତ୍ମକ ପକ୍ଷ:

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ କେବଳ ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବାହାରେ ଚାଲୁଛି ବୋଲି ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ଯୁବ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ସରକାରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ଅଧିକାର ଅଛି । ସେମାନଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିବା, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏକତ୍ର ହେବା ଏବଂ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଦାବି କରିବାର ଅଧିକାର ଅଛି ।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜରେ ସକ୍ରିୟ ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।

ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନ ଅବହେଳିତ ସମସ୍ୟାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିପାରେ । ଏହା ସରକାରକୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରେ । ଦୁର୍ନୀତି, ପ୍ରଶାସନିକ ଅକ୍ଷମତା ଓ ସରକାରୀ ସେବାର ବିଫଳତାକୁ ଆଲୋକିତ କରିପାରେ ।

ସେହିପରି ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ କରିପାରେ ।

ତେଣୁ ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ କେବଳ ଅଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ବିଦ୍ରୋହ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ପ୍ରକୃତ ଜନଅସନ୍ତୋଷର ପ୍ରତିଫଳନ ।

ମୌଳିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଶ୍ନ:

ତଥାପି ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାର ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିବାଦ କରିବା ଏବଂ ସରକାରର କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେବା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୌଳିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।

ଏକ ପ୍ରତିନିଧିମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସରକାର ତାହାର ଶାସନ କ୍ଷମତା ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ପାଇଥାଏ । ନାଗରିକମାନେ ଭୋଟ୍ ଦିଅନ୍ତି । ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖନ୍ତି । ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନେ କେଉଁ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ଶାସନର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବେ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି ।

ଏହି ନୀତି ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୌଳିକ ଆଧାର ।

ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଦଳ ସରକାରକୁ ପଦତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦାବି କରିପାରେ । ତାଙ୍କର ଦାବି ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ମାତ୍ରରୁ ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ଶାସନ କରିବାର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର ମିଳିଯାଏ ନାହିଁ ।

ଯଦି ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାର କେବଳ ରାସ୍ତାରେ ଲୋକଙ୍କ ଭିଡ଼ କିମ୍ବା କିଛି ସଂଗଠିତ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ହଟିଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବ:

ତାହାକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚନୀ ଜନାଦେଶ କେଉଁଠାରେ ?

ପ୍ରତିବାଦ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ, କିନ୍ତୁ ସରକାର ସାମ୍ବିଧାନିକ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ:

ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରକୁ ବିରୋଧ କରିବାର ଅଧିକାର ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବୈଧତା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରୋଧାଭାସ ନାହିଁ ।

ନାଗରିକମାନେ ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାର ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିବାଦ କରିପାରନ୍ତି । ସେମାନେ ତାହାର ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିପାରନ୍ତି । ସରକାରର ପଦତ୍ୟାଗ ଦାବି କରିପାରନ୍ତି । ଏପରିକି ପରବର୍ତ୍ତୀ ନିର୍ବାଚନରେ ସରକାରକୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅଭିଯାନ ମଧ୍ୟ ଚଳାଇପାରନ୍ତି ।

କିନ୍ତୁ ତାହାର ପରିବର୍ତ୍ତୀ ସରକାର ମଧ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନ ଏବଂ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ଜନାଦେଶରୁ ବୈଧତା ପାଇବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ନଚେତ୍ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସ୍ଥାନରେ ରାସ୍ତାର ଶକ୍ତିର ରାଜନୀତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଥାଏ ।

ରାସ୍ତାରେ ଅଧିକ ଲୋକ ଥିବା ମାତ୍ରରୁ ଏହା ପ୍ରମାଣ ହୁଏ ନାହିଁ ଯେ ସେମାନେ ସମଗ୍ର ଦେଶର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଛନ୍ତି ।

ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀ ସବୁବେଳେ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ନୁହେଁ ।

ଅଳ୍ପ କିଛି ଲୋକ ସମଗ୍ର ଜନତାଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି କି ?:

ଏପରି ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ ହେଉଛି—ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ସମଗ୍ର ଦେଶର ପ୍ରତିନିଧି ବୋଲି ଭାବିବା ।

ଏହା ସବୁବେଳେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ।

ଏକ ଦେଶରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ସରକାରକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି । ଆଉ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ସରକାରକୁ ବିରୋଧ କରିପାରନ୍ତି । ଅନେକ ଲୋକ ନିରପେକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ରହିପାରନ୍ତି ।

ଯଦି କିଛି ହଜାର କିମ୍ବା କିଛି ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଆନ୍ଦୋଳନର ଚାପରେ ଏକ ସରକାର ପଦତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ସେହି ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ଭାବରେ ସମଗ୍ର ଜନତାଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ହୋଇଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଆଧାର ହେଉଛି ରାଜନୈତିକ ସମାନତା ।

କେହି ଜଣେ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଅଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ରାସ୍ତାକୁ ଆଣିପାରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ତାଙ୍କର ମତାମତର ମୂଲ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାଗରିକଙ୍କ ମତାମତଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ ।

ମୌଳିକ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି:

ମତଦାତାମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ କ’ଣ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ?

ଏହାର ଉତ୍ତର ସାଧାରଣତଃ ନିର୍ବାଚନ, ସଂସଦୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଆସ୍ଥା ଭୋଟ୍, ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥାନରେ ଜନମତ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦ୍ଧତି ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ।

ଅନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ସମସ୍ୟା:

ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ସେତେବେଳେ ଦେଖାଦେଇଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତାମାନେ ସମଗ୍ର ଦେଶ ପକ୍ଷରୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ।

ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖପାତ୍ର, ଛାତ୍ର ନେତା, ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରମୁଖ କର୍ମୀ ସାହସୀ ଓ ସଚ୍ଚୋଟ ହୋଇପାରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସଚ୍ଚୋଟତା ନିଜେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଜନାଦେଶ ନୁହେଁ ।

ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଯିବା ମାତ୍ରରୁ ଜଣେ ଅନିର୍ବାଚିତ କର୍ମୀ ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ଭାବରେ ଜାତୀୟ ନେତା ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ ।

ସେହିପରି ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଭିତରେ ଥିବା ଲୋକପ୍ରିୟତାକୁ ସମଗ୍ର ଦେଶର ନିର୍ବାଚନୀ ସମର୍ଥନ ସହିତ ସମାନ ବୋଲି ଧରିନେବା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।

ଯଦି ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରର ପଦତ୍ୟାଗ ଦାବି କରନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ପରେ କ’ଣ ହେବ ତାହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

କିଏ ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଗଠନ କରିବ ?

ତାହାର କ୍ଷମତା କିଏ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବ ?

ସେହି ସରକାର କେତେ ଦିନ ରହିବ ?

ନିର୍ବାଚନ କେବେ ହେବ ?

ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କିଏ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବ ?

ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଅଂଶଗ୍ରହଣ କିପରି ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେବ ?

ସେନା, ପୋଲିସ୍ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ନିରପେକ୍ଷ ରହିବ ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ନଥିଲେ ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରକୁ ହଟାଇବା ପରେ ଦେଶରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶାସନଗତ ଶୂନ୍ୟତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ।

ବାଂଲାଦେଶ ଓ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନ:

୨୦୨୪ ମସିହାର ବାଂଲାଦେଶର ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନ ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନର ଶକ୍ତିକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ କରିଥିଲା । ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୋଗାଯୋଗ, ଜନଅସନ୍ତୋଷ ଓ ବିଶାଳ ଜନସମାବେଶ ଏକତ୍ର ହେଲେ ଯୁବପିଢ଼ି କେତେ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ, ଏହା ତାହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ହୋଇଛି ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବରେ ଅନେକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦେଖାଦେଇଛି । ଯଦିଓ ସେଗୁଡ଼ିକର କାରଣ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ।

ନେପାଳରେ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ତେଜକ କାରଣ ହୋଇଥିଲା ।

ମାଡାଗାସ୍କାରରେ ପାଣି ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଅଭାବ ଭଳି ସମସ୍ୟା ଅସନ୍ତୋଷକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲା ।

କେନିଆରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ଟିକସ ନୀତି ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହୋଇଥିଲା ।

ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ଏକ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ:

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରଣାଳୀ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ।

ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଏକ ଏକାକୀ ରାଜନୈତିକ ମତବାଦ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ ।

‘ୱାନ୍ ପିସ୍’ ପତାକା ଓ ଆନ୍ଦୋଳନର ନୂଆ ଭାଷା:

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକର ଆଉ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦିଗ ହେଉଛି ଲୋକପ୍ରିୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତୀକର ବ୍ୟବହାର ।

ଜାପାନୀ ମାଙ୍ଗା ଓ ଆନିମେ ‘ୱାନ୍ ପିସ୍’ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ Straw Hat Jolly Roger ପତାକା କେତେକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପ୍ରତିବାଦ ଓ ପ୍ରତିରୋଧର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି ।

ଏହା ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଘଟୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ।

ପୂର୍ବ ପିଢ଼ିମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ପତାକା, ମତବାଦୀ ପ୍ରତୀକ ଓ ବିପ୍ଳବୀ ସ୍ଲୋଗାନ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର, ଆନିମେ, ଗେମ୍, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ମାଧ୍ୟମରୁ ପ୍ରତୀକ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି ।

ଏପରି ପ୍ରତୀକ ଏକ ଔପଚାରିକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ବିନା ମଧ୍ୟ ଏକ ସାଧାରଣ ଭାବନାତ୍ମକ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ।

କିନ୍ତୁ ପ୍ରତୀକ ଏକ ସମ୍ବିଧାନ ନୁହେଁ ।

ଏକ ପତାକା ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ପତାକା ସରକାର ଗଠନ କରିପାରେ ନାହିଁ ।

ଏକ ସ୍ଲୋଗାନ୍ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହା ଆଇନ ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ନାହିଁ ।

ଏକ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଅଭିଯାନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରାସ୍ତାକୁ ଆଣିପାରେ; କିନ୍ତୁ କିଏ ଶାସନ କରିବାର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାର ରଖେ, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ ।

କେତେବେଳେ ଏକ ପ୍ରତିବାଦ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ହୋଇଯାଏ:

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିବାଦକୁ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।

ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିବାଦ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାର । ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାର ସମାଲୋଚନାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବା ମଧ୍ୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ହେବ ।

ସମସ୍ୟା ସେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏହା ଦାବି କରେ ଯେ ରାସ୍ତାରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବାର ଶକ୍ତି ନିର୍ବାଚନୀ ଜନାଦେଶଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।

ଯଦି ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ କହନ୍ତି, “ଆମେ ସରକାର ସହିତ ଏକମତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଏକ ନୂତନ ସରକାର ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ନିର୍ବାଚନ କରନ୍ତୁ”, ତେବେ ସେମାନେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଅଂଶ ।

କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ କହନ୍ତି, “ଆମେ ଯଥେଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟକ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଣୁ ଆମେ ନିଜେ ଦେଶର ଶାସକ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବୁ”, ତେବେ ପରିସ୍ଥିତି ମୌଳିକ ଭାବରେ ଭିନ୍ନ ।

ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାରଣା ପ୍ରତିନିଧିମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ ।

ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଯିଏ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ଏକତ୍ର କରିପାରିବ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ଦେଶ ଶାସନ କରିବାର ଅଧିକାର ପାଇଯିବ ।

ନଚେତ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସରକାର ସଂଗଠିତ ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟକଙ୍କ ଚାପରେ ହଟିଯିବାର ବିପଦରେ ରହିବ ।

ଅଧିକାଂଶ ଶାସନ ଓ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଅଧିକାର:

ତଥାପି ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ କେବଳ ସରଳ ଅଧିକାଂଶ ଶାସନରେ ସୀମିତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜରେ ଅଧିକାଂଶଙ୍କ ସହିତ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ସମର୍ଥନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୌଳିକ ଅଧିକାରକୁ ଅବହେଳା କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ । ସମ୍ବିଧାନିକ ସୁରକ୍ଷା, ଆଇନର ଶାସନ, ମତପ୍ରକାଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ଆଇନ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନତା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ ।

ତେଣୁ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସଠିକ୍ ନୀତି ହେଉଛି:

ସରକାର ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ତାହାର ଶାସନ କ୍ଷମତା ପାଇବ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଓ ଆଇନର ଶାସନକୁ ସମ୍ମାନ କରିବ ।

ଏହି ନୀତି ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ସରକାରରୁ ଯେପରି ଦେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ, ସେହିପରି ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ।

ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତାର ବିପଦ:

ରାସ୍ତାର ଚାପରେ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଶର ମୌଳିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ସମାଧାନ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ ।

ସରକାର ପଦତ୍ୟାଗ କଲେ ମହଙ୍ଗାଇ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ ।

ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କିମ୍ବା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବଦଳିଗଲେ ବେକାରୀ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ ।

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଅଭାବ କିମ୍ବା ପାଣି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରତିବାଦ ହେବା ଦ୍ୱାରା ସମାଧାନ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ ।

ଦୁର୍ନୀତି କେବଳ ସ୍ଲୋଗାନ୍ ଦେଇ ଶେଷ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ ।

ଏକ ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଶାସନ, ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିଚାଳନା, ଆଇନ, ନ୍ୟାୟବ୍ୟବସ୍ଥା, ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ନୀତି ଆବଶ୍ୟକ ।

ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନ “ନା” କହିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଫଳ ହୋଇପାରେ । କିନ୍ତୁ “ତା’ପରେ କ’ଣ ?” ଏହାର ଉତ୍ତର ଦେବା ଅଧିକ କଷ୍ଟକର ।

ବିରୋଧୀ ଦଳ ହେବା ଓ ସରକାର ଚଳାଇବା ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।

ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି କକ୍ଷ:

ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଭିତ୍ତିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆଉ ଏକ ବିପଦ ହେଉଛି ‘Echo Chamber’ ବା ପ୍ରତିଧ୍ୱନି କକ୍ଷ ।

ଡିଜିଟାଲ୍ ଆଲଗୋରିଦମ୍ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କୁ ସେହି ପ୍ରକାରର ବିଷୟବସ୍ତୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଖାଇପାରେ, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପସନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଖିଛନ୍ତି ।

ଏହା ଫଳରେ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନଙ୍କ ମନରେ ଏପରି ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ଯେ ସମଗ୍ର ଦେଶ ତାଙ୍କ ମତ ସହିତ ଏକମତ ।

କିନ୍ତୁ ଅନଲାଇନ୍ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଜାତୀୟ ଜନମତର ସଠିକ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ନୁହେଁ ।

ଏକ ଭିଡିଓକୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଦେଖିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହା ସମଗ୍ର ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ମତକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ ନାହିଁ ।

ଏକ ହ୍ୟାସ୍ଟ୍ୟାଗ୍ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ମତାମତର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ ।

ଏକ ଡିଜିଟାଲ୍ ସମୁଦାୟ ରାଜନୈତିକ ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସାମାଜିକ ଭାବରେ ସେହି ସମୁଦାୟ ସମଗ୍ର ଦେଶର ପ୍ରତିନିଧି ନ ହୋଇପାରେ ।

ତେଣୁ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଦୃଶ୍ୟମାନତାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବୈଧତା ସହିତ ସମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ଭୁଲ୍ ସୂଚନା ଓ ରାଜନୈତିକ ଚାଳ:

ଡିଜିଟାଲ୍ ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ଭୁଲ୍ ସୂଚନାର ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି ।

ଭୁଲ୍ ସୂଚନା ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ ସୂଚନାଠାରୁ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ । ସମ୍ପାଦିତ ଭିଡିଓ, ଭୁଲ୍ ଫଟୋ, ମିଥ୍ୟା ବକ୍ତବ୍ୟ ଓ ଅଜଣା ଉତ୍ସରୁ ଆସିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଜନଅସନ୍ତୋଷକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇପାରେ ।

ବାହ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି, ଚରମପନ୍ଥୀ ଗୋଷ୍ଠୀ କିମ୍ବା ବିଦେଶୀ ସ୍ୱାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅନଲାଇନ୍ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରନ୍ତି ।

ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡିଜିଟାଲ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ ପଛରେ ବାହ୍ୟ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଯେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜକୁ ସୂଚନାର ସତ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ସଚେତନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣଭିତ୍ତିକ ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍କୃତି ବିକଶିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

କୌଣସି ଉତ୍ତେଜକ ଖବର ସେୟାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ:

• ଏହା କିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି ?
• ଏହାର ମୂଳ ଉତ୍ସ କ’ଣ ?
• ଏହାକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରିବ କି ?
• ଫଟୋ କିମ୍ବା ଭିଡିଓଟି ବର୍ତ୍ତମାନର କି ?
• ଅନ୍ୟ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଉତ୍ସ ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛି କି ?

ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ସୂଚନା ବ୍ୟବହାର ଆବଶ୍ୟକ ।

ପ୍ରତିବାଦରୁ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଦିଗରେ:

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନର ଭବିଷ୍ୟତ ଶକ୍ତି ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଅଧିକ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ରହିଛି ।

ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ନିଜସ୍ୱ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଗଠନ କରିପାରନ୍ତି ।

ସେମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ଦଳରେ ଯୋଗଦେଇପାରନ୍ତି ।

ନୂଆ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଗଠନ କରିପାରନ୍ତି ।

ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିପାରନ୍ତି ।

ସମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇପାରନ୍ତି ।

ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଂଶ ନେଇପାରନ୍ତି ।

ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ମତଦାତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିପାରନ୍ତି ।

ନିର୍ବାଚନରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଦାବି କରିପାରନ୍ତି ।

ଏହିପରି ଭାବରେ ପ୍ରତିବାଦର ଶକ୍ତିକୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍ଥାର ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରେ ।

ରାସ୍ତାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦିନେ ସଂସଦରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ । କିନ୍ତୁ ସେହି ପଥ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ହେବା ଉଚିତ୍ ।

ସରକାରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା:

ସରକାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ ଶିକ୍ଷା ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ହଜାର ହଜାର ଯୁବକ ଯୁବତୀ ଯଦି ବାରମ୍ବାର ରାସ୍ତାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ହେବ—କାହିଁକି ?

ଯୁବପିଢ଼ି କି ରୋଜଗାର ପାଉନାହାନ୍ତି ?

ସରକାରୀ ସେବା କି ଅବନତି ହେଉଛି ?

ଦୁର୍ନୀତି କି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛି ?

ଟିକସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କି ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଭାବୁଛନ୍ତି ?

ସରକାର କି ଯୁବପିଢ଼ି ସହିତ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି ?

ଯୁବପିଢ଼ି କି ରାଜନୈତିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ?

ସରକାର ଯଦି ଯୁବପିଢ଼ିର ପ୍ରକୃତ ଅଭିଯୋଗକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ତେବେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆହୁରି ବଡ଼ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ।

ତେଣୁ ସମାଧାନ ହେଉଛି ନା ଅନ୍ଧ ଦମନ, ନା ରାସ୍ତାର ଚାପ ଆଗରେ ଅସୀମ ସମର୍ପଣ ।

ସମାଧାନ ହେଉଛି ଆଲୋଚନା, ସଂସ୍କାର, ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ।

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ପିଢ଼ିର ଦାୟିତ୍ୱ:

ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କିଛି ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି ।

ପ୍ରତିବାଦ କରିବାର ଅଧିକାର ସହିତ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ସରକାରକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବାର ଅଧିକାର ସହିତ ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ସୂଚନା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି ।

ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦାବି କରିବାର ଅଧିକାର ସହିତ ନିଜଠାରୁ ଭିନ୍ନ ମତ ରଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି—ଗଣତନ୍ତ୍ର କେବଳ କାହାକୁ କ୍ଷମତାରୁ ହଟାଇବାର ଶକ୍ତି ନୁହେଁ ।

ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଏକ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯେଉଁଥିରେ ଜନସାଧାରଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି କିଏ ଶାସନ କରିବ, କେଉଁ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କରିବ, କେତେ ସମୟ ପାଇଁ ଶାସନ କରିବ ଏବଂ ତାହାର କ୍ଷମତା ଉପରେ କେଉଁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିବ ।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପଥ ହିଁ ଆଗାମୀ ଦିନର ପଥ:

ଯଦି ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାର ଜନପ୍ରିୟତା ହରାଇଥାଏ, ତେବେ ତାହା ବିରୋଧରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉପାୟ ରହିଛି ।

ନାଗରିକମାନେ ସରକାର ବିରୋଧରେ ଅଭିଯାନ କରିପାରନ୍ତି ।

ରାଜନୈତିକ ଦଳମାନେ ବିରୋଧ କରିପାରନ୍ତି ।

ସଂସଦ ନିଜର ସାମ୍ବିଧାନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରୟୋଗ କରିପାରେ ।

ନ୍ୟାୟାଳୟ ଅବୈଧ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୀକ୍ଷା କରିପାରେ ।

ନାଗରିକମାନେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିବାଦ କରିପାରନ୍ତି ।

ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁମତି ଦିଏ, ସେଠାରେ ଅବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରସ୍ତାବ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ।

ଶେଷରେ ମତଦାତାମାନେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦେଇପାରନ୍ତି ।

ଯଦି କୌଣସି ଅସାଧାରଣ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାରର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼େ, ତେବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନ କିମ୍ବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ଗଠିତ ହେବା ଉଚିତ୍ । ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ସୀମିତ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବା ।

ମୂଳ ନୀତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ:

ଜନସାଧାରଣ ସରକାରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିପାରନ୍ତି, ସରକାର ବଦଳାଇବାକୁ ଦାବି କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶାସନ କରିବାର ଅଧିକାର ଶେଷରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କଠାରୁ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଉପସଂହାର:

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆଧୁନିକ ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା । ଏହା ଏକ ଏପରି ପିଢ଼ିର ଅସନ୍ତୋଷ, ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଓ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି, ଯେଉଁ ପିଢ଼ି ଅଭୂତପୂର୍ବ ସୂଚନା ଓ ଯୋଗାଯୋଗର ସୁବିଧା ସହିତ ବଢ଼ିଛି ।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ସକାରାତ୍ମକ ଅବଦାନକୁ ଅବହେଳା କରିହେବ ନାହିଁ । ଯୁବପିଢ଼ି ଦୁର୍ନୀତିକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିପାରେ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ସରକାରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିପାରେ, ଭଲ ସରକାରୀ ସେବା ଦାବି କରିପାରେ ଏବଂ ଅବହେଳିତ ସମସ୍ୟାକୁ ଜାତୀୟ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ କରିପାରେ ।

କିନ୍ତୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜକୁ ରାସ୍ତାର ରାଜନୀତିର ସୀମାକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଏକ ସରକାର କେବଳ ଏହି କାରଣରୁ ବୈଧ ନୁହେଁ ଯେ ସେ ରାସ୍ତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି । ସେହିପରି ଏକ ସରକାର କେବଳ ଏହି କାରଣରୁ ଅବୈଧ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ ଯେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆନ୍ଦୋଳନ ତାହାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁନାହିଁ ।

ରାଜନୈତିକ ବୈଧତା ସମ୍ବିଧାନ, ଆଇନର ଶାସନ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶିତ ଜନସମ୍ମତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ପିଢ଼ି ସମ୍ମୁଖରେ ତେଣୁ ଏକ ଐତିହାସିକ ପସନ୍ଦ ରହିଛି ।

ସେ କେବଳ ପ୍ରତିବାଦର ଶକ୍ତି ହୋଇ ରହିବ କି, ଯାହା ସରକାରକୁ ହଟାଇବାରେ ସକ୍ଷମ ?

ନା ସେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣର ଏକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହେବ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂସ୍ଥା ଗଠନ କରିପାରିବ ?

ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର । କିନ୍ତୁ ଏହା ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ।

ଏକ ସଫଳ ଯୁବ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରକୃତ ମାପକାଠି କେବଳ କେତେ ସଫଳତାର ସହିତ ଏହା ଏକ ସରକାରକୁ ହଟାଇପାରିଲା ତାହା ନୁହେଁ; ବରଂ ତାହା ପରେ ଏହା କେତେ ଅଧିକ ଉତ୍ତରଦାୟୀ, ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ପ୍ରକୃତ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରିଲା, ତାହା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ମାପକାଠି ।

ରାସ୍ତାର ଶକ୍ତି ଏକ ଦେଶକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିପାରେ ।

ଡିଜିଟାଲ୍ ଶକ୍ତି ଏକ ପିଢ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରିପାରେ ।

କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଶାସନ କରିବାର ଅଧିକାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ହିଁ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ଅଧିକାର ନିର୍ବାଚନ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ଉଚିତ୍; କୌଣସି କେତେକ ଅନିର୍ବାଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗୋଷ୍ଠୀ, ସେମାନେ ଯେତେ ଲୋକପ୍ରିୟ, ଉଚ୍ଚସ୍ୱର କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି, ସେମାନଙ୍କର ରାସ୍ତାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଶ ଶାସନ କରିବାର ଅଧିକାର ଆସିପାରିବ ନାହିଁ ।

— ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର