ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ କାହାଣୀ

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୬୨

(ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ କାହାଣୀ)

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର

ନିଷଧର ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା ପରେ ରାଜା ନଳ ଓ ରାଣୀ ଦମୟନ୍ତୀ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଛାଡ଼ି ଅଜଣା ଅରଣ୍ୟପଥରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।

ଯେଉଁ ନଳ କେବେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଜାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ସେହି ନଳ ଆଜି ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ନିରାପଦ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନଥିଲା ରାଜମୁକୁଟ, ନଥିଲା ସେନା, ନଥିଲା ଧନରତ୍ନ, ନଥିଲା ରାଜକୀୟ ରଥ । କେବଳ ଥିଲା ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଅଟଳ ସ୍ନେହ ଏବଂ ନିଜ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ।

ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଅରଣ୍ୟର ଦୁଃଖଦ ଯାତ୍ରା

ସେମାନେ ଦିନରାତି ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ଅରଣ୍ୟର ପଥ କେଉଁଠାରେ ପଥରିଆ, କେଉଁଠାରେ କଣ୍ଟକାକୀର୍ଣ୍ଣ, ଆଉ କେଉଁଠାରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆବୃତ ଥିଲା । ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ କୋମଳ ପାଦ ଏବେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର, ପଥର ଓ କଣ୍ଟା ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା ।

ତଥାପି ସେ ଅଭିଯୋଗ କରୁନଥିଲେ ।

ନଳ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦେଖି କହିଲେ,

“ଦମୟନ୍ତୀ, ତୁମେ ଏହି କଷ୍ଟ ସହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହଁ । ତୁମ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଅଛି । ତୁମେ ଏକା ମୋ ସହିତ ଏହି ଦୁଃଖର ପଥରେ କାହିଁକି ଚାଲୁଛ ?”

ଦମୟନ୍ତୀ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ,

“ମହାରାଜ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କେବଳ ସୁଖର ସମୟରେ ସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ବାଛି ନଥିଲି । ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ଜୀବନସାଥୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି, ସେତେବେଳେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ—ଉଭୟରେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ରହିବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି ।”

ନଳଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା ।

ସେ ବୁଝିଲେ—ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା ଜଣେ ରାଜା ହୁଏତ ଦରିଦ୍ର ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଯାହାର ପାଖରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପରି ଜୀବନସାଥୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଃସ୍ୱ ନୁହେଁ ।

⸻

ଭୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣା

ଦିନ ଗଡ଼ିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।

ଏକଦିନ ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ । ନଳ ଚାରିଆଡ଼େ ଦେଖି କିଛି ଫଳ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ ।

କିନ୍ତୁ ସେଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖାଦ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା ।

ଦୁହେଁ ଭୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।

ଦମୟନ୍ତୀ ନଳଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ,

“ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଏହି କଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଦିନେ ଶେଷ ହେବ ।”

କିନ୍ତୁ ନଳଙ୍କ ମନରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଝଡ଼ ଚାଲିଥିଲା ।

ସେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଉଥିଲେ ।

“ମୋର ଏକ ଭୁଲ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଦମୟନ୍ତୀ ଆଜି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଛି ।”

ତାଙ୍କ ମନରେ ଅପରାଧବୋଧ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା ।

ନଳଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ

କଳିର ପ୍ରଭାବ ନଳଙ୍କ ମନକୁ ଆହୁରି ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଥିଲା ।

ସେ ଭାବିଲେ,

“ଦମୟନ୍ତୀ ମୋ ସହିତ ରହି ଏତେ କଷ୍ଟ କାହିଁକି ସହିବ ? ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯିବା ଉଚିତ ।”

କିନ୍ତୁ ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ଦମୟନ୍ତୀ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ରାଜି ହେବେ ନାହିଁ ।

ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୋଜନାର ଜନ୍ମ ଦେଲା ।

ସେ ଭାବିଲେ,

“ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ, ତେବେ ସେ ବୋଧହୁଏ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯିବେ ।”

କିନ୍ତୁ ଏହା ଥିଲା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ।

⸻

ରାତିର ଅନ୍ଧକାର

ଏକ ରାତିରେ ଦୁହେଁ ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଶୋଇଥିଲେ ।

ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଜଳୁଥିଲେ । ଦୂରରୁ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା । ଦମୟନ୍ତୀ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ ।

ନଳ କିନ୍ତୁ ଶୋଇପାରୁନଥିଲେ ।

ସେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦେଖିଲେ ।

ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅରଣ୍ୟର କ୍ଲାନ୍ତି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମନରେ ଥିଲା ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ଅଟଳ ବିଶ୍ୱାସ ।

ନଳଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ।

“ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଏ । ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସହିତ ଏହି ଦୁଃଖରେ କାହିଁକି ରଖିବି ?”

ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ବିଚଳିତ କଲା ।

ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଠିଲେ ।

ଦମୟନ୍ତୀ ନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ ।

ନଳ ତାଙ୍କୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଦେଖିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା ।

“କ୍ଷମା କର, ଦମୟନ୍ତୀ,” ସେ ମନେ ମନେ କହିଲେ ।

“ତୁମକୁ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଏହି କଠୋର ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ପଡ଼ୁଛି ।”

ନଳଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ

ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ ।

କିଛି ଦୂର ଯିବା ପରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଆଉ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା ନାହିଁ ।

ସେ ପଛକୁ ଚାହିଁଲେ ।

ଦମୟନ୍ତୀ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ।

ନଳଙ୍କ ମନ କହିଲା,

“ଫେରିଯାଅ ।”

କିନ୍ତୁ କଳିର ପ୍ରଭାବ ତାଙ୍କ ବିବେକକୁ ପୁଣି ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଲା ।

ସେ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ।

ଏଭଳି ଭାବରେ ଏକ ରାଜା ନିଜ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ମଣିଷକୁ ଅରଣ୍ୟର ନିର୍ଜନତାରେ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।

⸻

ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଜାଗରଣ

କିଛି ସମୟ ପରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ନିଦ୍ରା ଭାଙ୍ଗିଲା ।

ସେ ଚାରିଆଡ଼େ ଦେଖିଲେ ।

ନଳ ନାହାନ୍ତି ।

ପ୍ରଥମେ ସେ ଭାବିଲେ, ହୁଏତ ସେ ନିକଟକୁ କୌଣସି ଜଳସ୍ରୋତ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି ।

ସେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ ।

କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ।

“ମହାରାଜ !”

ସେ ଚାରିଆଡ଼େ ଡାକିଲେ ।

କୌଣସି ଉତ୍ତର ଆସିଲା ନାହିଁ ।

ସେ ଦୌଡ଼ି ଏପଟେ ସେପଟେ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

“ନଳ ! ନଳ ! ଆପଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ?”

କେବଳ ଅରଣ୍ୟର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ତାଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ଫେରାଇଦେଲା ।

ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ।

ସେ ବୁଝିଗଲେ—ନଳ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ।

⸻

ଏକା ଦମୟନ୍ତୀ

ସେ ମାଟିରେ ବସିପଡ଼ିଲେ ।

କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା ।

କିନ୍ତୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳିଲେ ।

“ନଳ ମୋତେ ଭଲ ପାଆନ୍ତି । ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମୋ ପ୍ରତି ଘୃଣା ନାହିଁ । ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆବୃତ କରିଛି ।”

ସେ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ,

“ହେ ଦେବଗଣ, ଯଦି ମୋର ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ ସତ୍ୟ, ତେବେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।”

ତାଙ୍କ ମନରେ ଆଶା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମରିନଥିଲା ।

ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ନୂଆ ପରୀକ୍ଷା

ଦମୟନ୍ତୀ ଏକା ଅରଣ୍ୟପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ସାମ୍ନାରେ କ’ଣ ଅଛି ସେ ଜାଣୁନଥିଲେ ।

ପଛରେ ଥିଲା ହରାଇଯାଇଥିବା ସଂସାର ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିଲା ଏକ ଅଟଳ ବିଶ୍ୱାସ—

ନଳ ଯେଉଁଠି ଥାଆନ୍ତୁ, ଦିନେ ନା ଦିନେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇବେ ।

ଏହି ବିଶ୍ୱାସକୁ ନେଇ ସେ ଅଜଣା ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆହୁରି ଭୟଙ୍କର ପରୀକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲା ।

⸻

ଏହିପରି ଭାବରେ ରାଜା ନଳ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକା ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ । କିନ୍ତୁ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ । ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଅନେକ କଠିନ ପରୀକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଥିଲା ।

(ଭାଗ ୬୩ରେ ଜାରି ରହିବ …)