ଛଦ୍ମବେଶର ଅନ୍ତ ଓ ବିରାଟଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୮୩ : ଛଦ୍ମବେଶର ଅନ୍ତ ଓ ବିରାଟଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ।

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।

ଅଜ୍ଞାତବାସର ଶେଷ ହୋଇଥିଲା । ଦୀର୍ଘ ତେର ବର୍ଷର ବନବାସ ଓ ଅଜ୍ଞାତବାସର ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ଆଉ ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେହି ପରିଚୟ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ମୁହୂର୍ତ୍ତଟି ଯେତେ ଗୌରବମୟ ଥିଲା, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା ବିଷାଦମୟ ।

କାରଣ ଏହି ତେର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ କେତେ କିଛି ହରାଇଥିଲେ ।

ରାଜସିଂହାସନ ହରାଇଥିଲେ । ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ । ନିଜର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଅପମାନିତ ହେବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଥିଲେ । ବନରେ ଦିନ କାଟିଥିଲେ । ଭୋକ, ତୃଷା, ଶୀତ, ବର୍ଷା ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଭୟଙ୍କର ରାତି ସହିଥିଲେ । ଏବଂ ଶେଷରେ ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ସେବକ ଭଳି ଜୀବନ ବିତାଇଥିଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହୋଇଥିଲେ କଙ୍କ ।

ଭୀମ ହୋଇଥିଲେ ବଲ୍ଲଭ ।

ଅର୍ଜୁନ ହୋଇଥିଲେ ବୃହନ୍ନଳା ।

ନକୁଳ ହୋଇଥିଲେ ଗ୍ରନ୍ଥିକ ।

ସହଦେବ ହୋଇଥିଲେ ତନ୍ତିପାଳ ।

ଆଉ ଦ୍ରୌପଦୀ—ସେହି ପାଞ୍ଚାଳୀ, ସେହି ରାଜକନ୍ୟା, ସେହି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହାରାଣୀ—ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପ୍ରାସାଦରେ ସେବିକା ହୋଇ ଦିନ କାଟିଥିଲେ ।

କେତେ ନିଷ୍ଠୁର ଥିଲା ଭାଗ୍ୟର ଏହି ପରିହାସ!

କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିନଥିଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଆଖିର ଲୁହ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଘାଉ ଶୁଖିନଥିଲା । ଭୀମଙ୍କ ବାହୁରେ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ନିଜ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ବନ୍ଧନ ଲଗାଇ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହାତ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ଖୋଜୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ବୃହନ୍ନଳାର ବେଶରେ ନୃତ୍ୟ ଶିଖାଇଥିଲେ ।

ଏହା ଥିଲା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ପରୀକ୍ଷା ।

ଏବେ ସେହି ପରୀକ୍ଷା ଶେଷ ହୋଇଥିଲା ।

ବିରାଟ ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଫେରିଥିଲେ । କୌରବମାନଙ୍କ ହାତରୁ ନିଜର ଗୋଧନ ଫେରିଆସିଥିବାରୁ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ଫେରିଆସିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବିଜୟର ପ୍ରକୃତ ରହସ୍ୟ ଜଣା ନଥିଲା ।

ସେ ଭାବୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ନିଜ ବୀରତାରେ କୌରବମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଛି ।

ଉତ୍ତର କିନ୍ତୁ ନିରବ ଥିଲେ ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ଏହି ବିଜୟ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ ।

ଏହି ବିଜୟ ଥିଲା ସେହି ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କର—ଯିଏ ଏବେ ଆଉ ବୃହନ୍ନଳା ନୁହେଁ ।

ରାଜସଭାରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ବିରାଟ ଓ ତାଙ୍କ ପରିଜନମାନେ ବସିଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ରୂପରେ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।

ସଭାର ପରିବେଶ ହଠାତ୍ ବଦଳିଗଲା ।

ଯିଏ ଏତେଦିନ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ସଭାରେ କଙ୍କ ନାମରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ଆଉ କଙ୍କ ନଥିଲେ ।

ସେ ଥିଲେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।

ଯିଏ ରାଜପ୍ରାସାଦର ରୋଷେଇଘରରେ ରାନ୍ଧୁଥିଲେ, ସେ ଆଉ ବଲ୍ଲଭ ନଥିଲେ ।

ସେ ଥିଲେ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ।

ଯିଏ ରାଜକୁମାରୀ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶିଖାଇଥିଲେ, ସେ ଆଉ ବୃହନ୍ନଳା ନଥିଲେ ।

ସେ ଥିଲେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ।

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ।

ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀ—ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଏତେଦିନ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ବୋଲି ଜାଣୁଥିଲେ—ସେ ଥିଲେ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହାରାଣୀ ।

ବିରାଟ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିର୍ବାକ ହୋଇଗଲେ ।

ତାଙ୍କ ଆଖି ଯେପରି ବିଶ୍ୱାସ କରୁନଥିଲା ।

ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଠି ଠିଆ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଥମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । ତାଙ୍କ ମନେ ପଡ଼ିଗଲା—ଏହି ମଣିଷ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସି ନୀତି, ଧର୍ମ ଓ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟର କଥା କହୁଥିଲେ ।

ସେ ଭାବିଲେ—“ମୁଁ କେତେ ଅଜ୍ଞ ଥିଲି! ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ବସି ମୁଁ ରାଜଧର୍ମର କଥା କହୁଥିଲି, ସେ ନିଜେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର!”

ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଭୀମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଗଲା ।

ଯିଏ ତାଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦର ରୋଷେଇଘରରେ କାମ କରୁଥିଲେ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷର ଭୟଙ୍କରତମ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ।

ବିରାଟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନଇଁଗଲା ।

ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା ।

ତାଙ୍କ ମନେ ହେଲା—“ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ସେବକ ଭାବିଥିଲି । ମୁଁ କେତେ ବଡ଼ ଭୁଲ କରିଥିଲି!”

ତାପରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ।

ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ରୂପ ତାଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଭାସିଉଠିଲା ।

ରାଜକୁମାରୀ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ ଶିଖାଉଥିବା ସେହି ବୃହନ୍ନଳା ଆଜି ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରିଥିବା ମହାବୀର ଅର୍ଜୁନ ।

ବିରାଟଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା ।

ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ନିଜ ଦୁଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ । ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲି ଯେ ମୋର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ସ୍ୱୟଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ରହୁଛନ୍ତି । ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହା ଦେଇପାରିନି ।”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଧରିଲେ ।

“ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ । ଆମେ ନିଜେ ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇଥିଲୁ । ଆପଣ ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ । ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଉପକାର ।”

ବିରାଟଙ୍କ ଆଖିର ଲୁହ ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ଅଶ୍ରୁ କେବଳ ଆନନ୍ଦର ନଥିଲା ।

ସେଥିରେ ଥିଲା ଲଜ୍ଜା, ଅନୁତାପ, ସମ୍ମାନ ଓ ଦୁଃଖ ।

ଦୁଃଖ—କାରଣ ଏତେ ବଡ଼ ମହାନୁଭବମାନେ ତାଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସେମାନଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ନିରବରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅତୀତର ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ଫେରିଆସୁଥିଲା ।

ହସ୍ତିନାପୁରର ସେହି ରାଜସଭା ।

ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ନିଷ୍ଠୁର ହାତ ।

କୌରବମାନଙ୍କ ଅଟ୍ଟହାସ ।

ନିଜ ପତିମାନଙ୍କର ନିରବତା ।

ଏବଂ ତାହା ପରେ ବନବାସର ଅସଂଖ୍ୟ ଦୁଃଖ ।

କୀଚକଙ୍କ ଅପମାନ ।

ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଭାବରେ କାଟିଥିବା ଭୟଭରା ଦିନ ।

ସେ ସବୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲା ।

ସେ ମନେ ମନେ କହିଲେ, “ହେ ଭଗବାନ, ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ କେବେ ହେବ?”

ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲୁହ ନଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କାନ୍ଦୁଥିଲା ।

ଏତେ ବର୍ଷର ଅପମାନ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ତାଙ୍କୁ ଭିତରୁ ଯେପରି ପଥର କରିଦେଇଥିଲା ।

ସେହି ସମୟରେ ବିରାଟ ନିଜର କନ୍ୟା ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ।

ଉତ୍ତରା ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ମଧ୍ୟ ଲୁହ ଆସିଗଲା ।

ଯିଏ ଏତେଦିନ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟଗୁରୁ ଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ମହାନ ଧନୁର୍ଧର ଅର୍ଜୁନ ।

ସେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ ।

ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବିରାଟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଉ ଏକ ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ।

ସେ ଜାଣିଲେ, ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଆଉ କେବଳ ଆଶ୍ରୟଦାତା ଓ ଆଶ୍ରିତର ସମ୍ପର୍କ ନୁହେଁ ।

ମତ୍ସ୍ୟରାଜ୍ୟ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବେ ଏକ ନୂଆ ସମ୍ପର୍କର ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ଆନନ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତର ଛାୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ପୁଣି ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଫେରିଥିଲେ ।

ଅର୍ଥାତ୍, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆଉ ଲୁଚି ରହିବ ନାହିଁ ।

ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଏହି ଖବର ପହଞ୍ଚିବାମାତ୍ରେ କୌରବମାନେ ବୁଝିଯିବେ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ଫେରିଆସିଛନ୍ତି ।

ଏବେ ଆସିବ ଅଧିକାରର ପ୍ରଶ୍ନ ।

ଆସିବ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶ୍ନ ।

ଆସିବ ନ୍ୟାୟର ପ୍ରଶ୍ନ ।

ଏବଂ ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ ଏକଦିନ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ମାଟି ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ହେବ ।

ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦିନ ଏବେ ଆଉ ବହୁତ ଦୂରେ ନଥିଲା ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଜ୍ଞାତବାସରୁ ବାହାରିଆସିଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନରୁ ଦୁଃଖ ବାହାରି ଯାଇନଥିଲା ।

ବରଂ ଆଗରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲା ଆହୁରି ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ।

ଏକ ପଟେ ଥିଲା ନିଜ ଅଧିକାର ଫେରିପାଇବାର ଆଶା ।

ଅନ୍ୟ ପଟେ ଥିଲା ନିଜ ପରିବାର, ନିଜ ଗୁରୁ, ନିଜ ପିତାମହ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଭୟଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ ।

ସେହି ରାତିରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

ଅନ୍ଧକାର ଆକାଶରେ ଅସଂଖ୍ୟ ତାରା ଝିଲିମିଲି କରୁଥିଲେ ।

ସେ ମନେ ମନେ କହିଲେ, “ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ଅପମାନର ଦିନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ । ମୋର ଲୁହର ମୂଲ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳିନାହିଁ । ଯଦି ଧର୍ମ ସତ୍ୟ, ଯଦି ନ୍ୟାୟ ସତ୍ୟ, ତେବେ ଏକଦିନ ସତ୍ୟର ବିଜୟ ହେଉ ।”

ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଗୋଟିଏ ଲୁହ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗାଲ ଦେଇ ତଳକୁ ଖସିଲା ।

ସେହି ଲୁହ ଥିଲା ତେର ବର୍ଷର ଯନ୍ତ୍ରଣାର ସାକ୍ଷୀ ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଫେରିଆସିଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଏବେ ଆଉ ନିଭିବାର ନଥିଲା ।

ଭାଗ ୮୩ର ଶେଷ ।

(ଭାଗ ୮୪ରେ ଜାରି ରହିବ — ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ବିରାଟଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଉତ୍ତରା–ଅଭିମନ୍ୟୁ ବିବାହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ।)