ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୯୩ : ଶାନ୍ତିର ଦୂତ ହୋଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହସ୍ତିନାପୁର ଯାତ୍ରା ।
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
ଉପପ୍ଲବ୍ୟ ନଗରୀର ସେହି ରାତି ପରେ ସକାଳ ଆସିଲା ।
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଉଦୟ ହେଲେ ।
ପକ୍ଷୀମାନେ ଗଛର ଡାଳରେ ବସି ନୂଆ ଦିନର ଗୀତ ଗାଇଲେ ।
ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
କିନ୍ତୁ ଉପପ୍ଲବ୍ୟର ହୃଦୟରେ ସେହି ଦିନଟି ସାଧାରଣ ଦିନ ନଥିଲା ।
ସମସ୍ତେ ଜାଣିଥିଲେ—ଏବେ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ସମୟ ଆସିଯାଇଛି ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜାଣୁଥିଲେ ।
ଭୀମ ଜାଣୁଥିଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ଜାଣୁଥିଲେ ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ଜାଣୁଥିଲେ ।
ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଜାଣୁଥିଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।
କିନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଏକ କଥା ନୁହେଁ ।
ସେହି ଦିନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବାକୁ ଥିଲା—ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ଆଉଥରେ ଶାନ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଖଟଖଟାଯିବ କି ନାହିଁ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶାନ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲା ।
ସେ ଯୁଦ୍ଧର ମୂଲ୍ୟ ଜାଣୁଥିଲେ ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଜୀବନ ହାରାଇଯିବ ।
ଏକ ରାଜା ପାଇଁ ସିଂହାସନ ଫେରିପାଇବା ବଡ଼ କଥା ହୋଇପାରେ ।
କିନ୍ତୁ ଜଣେ ମା’ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପୁଅର ଜୀବନ ତା’ଠାରୁ ବଡ଼ ।
ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀର ଜୀବନ ତା’ଠାରୁ ବଡ଼ ।
ଜଣେ ଶିଶୁ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କ ଛାୟା ତା’ଠାରୁ ବଡ଼ ।
ତେଣୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନ କହୁଥିଲା—
“ଯଦି ରକ୍ତପାତ ବିନା ନ୍ୟାୟ ମିଳିପାରେ, ତେବେ ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ବିଜୟ ଆଉ କ’ଣ?”
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନର ଅନ୍ୟ କୋଣରେ ଏକ ଭୟ ଥିଲା ।
“ଯଦି ଦୁର୍ଯୋଧନ ଶାନ୍ତିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ?”
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କାହା ପାଖରେ ଥିଲା?
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ।
ସେହିପାଇଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପୁଣି ପୁଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲା ।
କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ସେହି ଚିରପରିଚିତ ହସ ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ହସର ତଳେ ଥିଲା ଅସୀମ ଗମ୍ଭୀରତା ।
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—
“ଧର୍ମରାଜ, ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ଶାନ୍ତିର ଶେଷ ପ୍ରୟାସ ହେବା ଉଚିତ । ଯଦି ମୋର ଯିବା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତପାତ ରୋକାଯାଇପାରେ, ତେବେ ମୋର ଯିବାରେ କୌଣସି କ୍ଷତି ନାହିଁ ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଲେ ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂତ କରି ପଠାଇବା ସାଧାରଣ କଥା ନୁହେଁ ।
ଯିଏ ଦ୍ୱାରକାର ରାଜା, ଯିଏ ଯାଦବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଯିଏ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟଜନ, ସେହି କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ସଭାକୁ ଯିବେ ।
ଶାନ୍ତିର ବାଣୀ ନେଇ ।
କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ!
ଯିଏ ଚାହିଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧର ଫଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ନିଜେ ଦୂତ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।
ଏହିଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ।
ଶକ୍ତି ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ନମ୍ର ହେବା ।
ଏହା ଦୁର୍ବଳତା ନୁହେଁ ।
ଏହା ହେଉଛି ଶକ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକାଶ ।
ଭୀମ ଏହି କଥା ଶୁଣି ନିରବ ରହିଲେ ।
ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ନି ଥିଲା ।
ତଥାପି ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଥିଲେ ।
ଭୀମ ଭାବିଲେ—
“ମାଧବ ଯଦି ନିଜେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଯାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହାର ଏକ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଅଛି ।”
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ନଥିଲା ।
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ ।
କୃଷ୍ଣ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ସଖା ।
କୃଷ୍ଣ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ।
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଅପାର ଆସ୍ଥା ।
କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ଅଜଣା ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ଜାଗୁଥିଲା ।
“ଯଦି ଶାନ୍ତି ବିଫଳ ହୁଏ?”
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—ତା’ପରେ ଗାଣ୍ଡୀବ କଥା କହିବ ।
କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ଜାଣୁନଥିଲେ—ଏହି ଗାଣ୍ଡୀବ ଉଠାଇବାର ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଏକ ମହାନ ପରୀକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ସେହି ପରୀକ୍ଷା ହେବ ତାଙ୍କ ନିଜ ମନର ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ସବୁ ଶୁଣୁଥିଲେ ।
କୃଷ୍ଣ ହସ୍ତିନାପୁର ଯିବେ—ଏହି ସମ୍ବାଦ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅନେକ ଭାବନା ଜଗାଇଲା ।
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଥିଲେ ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—କୃଷ୍ଣ କେବଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଯିବେ ନାହିଁ ।
ସେ ଯିବେ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ।
ସେ ଯିବେ ସେହି ଦିନର ସଭାରେ ହୋଇଥିବା ଅପମାନର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ।
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶା ଜାଗିଲା—
“ମୋର ଅଶ୍ରୁର କଥା କିଏ କହିବ?”
ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଉତ୍ତର ଦେଲା—
“କୃଷ୍ଣ ।”
କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମନରେ ଆଉ ଏକ ଭୟ ଥିଲା ।
“ଯଦି ଦୁର୍ଯୋଧନ ତାଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ନ ଶୁଣେ?”
ଦ୍ରୌପଦୀ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ପୁଣି ସେହି ରାଜସଭାର ଦୃଶ୍ୟ ଫେରିଆସିଲା ।
ସେହି ଦିନର ଚିତ୍କାର ।
ସେହି ଅସହାୟତା ।
ସେହି ଅପମାନ ।
କିନ୍ତୁ ଏଥର ସେହି ସଭାରେ ଏକାକୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ନଥିବେ ।
କୃଷ୍ଣ ଯିବେ ।
ସେହି ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଲା ।
ଏହା ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ଥିଲା କି?
ନା ଆଶାର?
ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଏପଟେ ଦୂର ହସ୍ତିନାପୁରରେ କୁନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଦେଖିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ମାତୃତ୍ୱ ସହିତ ଦୁଃଖର ଛାୟା ଚାଲିଆସିଥିଲା ।
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ।
ଅରଣ୍ୟର ଜୀବନ ।
ଲାକ୍ଷାଗୃହ ।
ଦ୍ୟୂତ ।
ବନବାସ ।
ଅଜ୍ଞାତବାସ ।
ପୁଅମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏତେ ଝଡ଼ ଆସିଥିଲା ।
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଥିଲା—
“ମୋର ପୁଅମାନେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ?”
କିନ୍ତୁ ଜଣେ ମା’ର ହୃଦୟ ଆଉ ଏକ କଥା ଜାଣୁଥିଲା ।
“ନ୍ୟାୟ ବିନା ଶାନ୍ତି କେବେ ସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ ନାହିଁ ।”
କୁନ୍ତୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜାଣୁଥିଲେ ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—କୃଷ୍ଣ ଯଦି ହସ୍ତିନାପୁର ଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ବାଣୀରେ କେବଳ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ନଥିବ ।
ସେଠାରେ ରହିବ ଧର୍ମର ସ୍ୱର ।
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ମନ ଯେପରି କହୁଥିଲା—
“ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ପୁଅମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର ।”
କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ କୁନ୍ତୀ କେବଳ ପୁଅମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଚାହୁଁନଥିଲେ ।
ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ—ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଧର୍ମର ପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ ।
ଏହା ହେଉଛି ଜଣେ ମା’ର ସବୁଠାରୁ ଗଭୀର ପ୍ରାର୍ଥନା ।
ସେହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ସେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ ନାହିଁ ।
ବିଜୟର ପତାକା ନେଲେ ନାହିଁ ।
ସେ ନେଲେ କେବଳ ଶାନ୍ତିର ବାଣୀ ।
ତାଙ୍କ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା ।
ଦାରୁକ ରଥସାରଥୀ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ଉପପ୍ଲବ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଜାଣିଲେ—କୃଷ୍ଣ ହସ୍ତିନାପୁର ଯାଉଛନ୍ତି ।
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅଜଣା ଭାବ ଜାଗିଲା ।
କେହି ଭାବିଲେ—ଶାନ୍ତି ହେବ ।
କେହି ଭାବିଲେ—ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିଶ୍ଚୟ ମାନିବ ନାହିଁ ।
କେହି ଭାବିଲେ—ଏହା ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବର ଶେଷ ଦ୍ୱାର ।
କୃଷ୍ଣ ରଥରେ ଚଢ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ଥରେ ପଛକୁ ଚାହିଁଲେ ।
ଉପପ୍ଲବ୍ୟ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ।
ସେଠାରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ।
ସେଠାରେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ।
ସେଠାରେ ନୂଆ ବିବାହର ସ୍ମୃତି ।
ସେଠାରେ ଆସନ୍ତା ଯୁଦ୍ଧର ଛାୟା ।
କୃଷ୍ଣ ମନେ ମନେ ଭାବିଲେ—
“ମଣିଷ ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନିଜ ଅହଂକାରରେ ଲେଖେ ।
କିନ୍ତୁ କାଳ ଶେଷରେ ସେହି ଲେଖାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।”
ରଥ ଆଗକୁ ଚାଲିଲା ।
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଖୁରର ଶବ୍ଦ ଉପପ୍ଲବ୍ୟର ରାଜପଥରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା ।
ଧୀରେ ଧୀରେ ରଥ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲା ।
କୃଷ୍ଣ ଯାଉଥିଲେ ହସ୍ତିନାପୁର ଦିଗକୁ ।
କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ଜଣେ ଦୂତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ନଥିଲା ।
ଏହା ଥିଲା ଧର୍ମର ଶେଷ ଆହ୍ୱାନ ।
ଏହା ଥିଲା ଅହଂକାର ପାଖକୁ ସତ୍ୟର ଶେଷ ଯାତ୍ରା ।
ଏହା ଥିଲା ଯୁଦ୍ଧର ପୂର୍ବରୁ ଶାନ୍ତିର ଶେଷ ଦୀପଟିକୁ ଜଳାଇବାର ଚେଷ୍ଟା ।
ଏବଂ ସେହି ଦୀପ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ ସ୍ୱୟଂ କୃଷ୍ଣ ।
କିନ୍ତୁ ହସ୍ତିନାପୁରର ରାଜସଭାରେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ୱାଗତ କରାଯିବ?
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କ’ଣ କହିବେ?
ଭୀଷ୍ମ କ’ଣ ଭାବିବେ?
ବିଦୁରଙ୍କ ହୃଦୟ କ’ଣ କହିବ?
କର୍ଣ୍ଣ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେବେ?
ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ—
ଦୁର୍ଯୋଧନ କ’ଣ ଶାନ୍ତିର ଏହି ଦୂତଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣିବ?
ନା ଅହଂକାର ତାଙ୍କ କାନକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେବ?
ରଥ ହସ୍ତିନାପୁର ଦିଗକୁ ଗଡ଼ିଚାଲିଲା ।
ଆକାଶ ନିରବ ଥିଲା ।
ପୃଥିବୀ ନିରବ ଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ କାଳର ଚକ୍ର ନିରବ ନଥିଲା ।
ସେ ଘୁରୁଥିଲା ।
ଧୀରେ ।
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଦିଗକୁ ।
ଭାଗ ୯୩ର ଶେଷ ।
(ଭାଗ ୯୪ରେ ଜାରି ରହିବ — ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ, ବିଦୁରଙ୍କ ଭକ୍ତି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଅହଂକାର ।)