ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୧୦୧ : ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ଆରମ୍ଭ – ଆତ୍ମା, କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ସରଳ ଶିକ୍ଷା
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
୧. ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ –!
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ପଟେ କୌରବମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଟେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଥିଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ଥିଲେ ଜଣେ ମହାନ ଧନୁର୍ଦ୍ଧର । ସେ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏମିତି ଲୋକମାନେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ସେ ନିଜର ଗୁରୁ, ଜେଜେବାପା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାବରେ ଭଲ ପାଉଥିଲେ ।
ସେ ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ନିଜର ଅନେକ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା ।
ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ,
“ହେ କୃଷ୍ଣ ! ମୁଁ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ? ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଲ ପାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ମାରି ମୁଁ କିପରି ସୁଖରେ ରହିପାରିବି ? ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ମନ ଲାଗୁନାହିଁ ।”
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହାତରୁ ଧନୁ ଖସିପଡ଼ିଲା । ସେ ରଥ ଉପରେ ବସିପଡ଼ିଲେ ।
ଏହି ଘଟଣାକୁ ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜୁନ ବିଷାଦ ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।
ଏଠାରେ ଆମେ ଗୋଟିଏ ସରଳ କଥା ଶିଖିବା ।
ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନରେ ଏମିତି ସମୟ ଆସେ, ଯେତେବେଳେ ସେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ ।
ସେହି ସମୟରେ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ନପଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ମନରେ ଠିକ୍ କଥା ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
୨. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଶିକ୍ଷା –!
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ଏବଂ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭୁଲିଯିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଆମେ କାହାର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ମନୁଷ୍ୟର ଏକ ଭଲ ଗୁଣ ।
କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଯୋଗୁଁ ଯଦି ଆମେ ଠିକ୍ ଓ ଭୁଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିପାରିବା ନାହିଁ, ତେବେ ଆମକୁ ଠିକ୍ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେବା ଦରକାର ।
ସରଳ ଶିକ୍ଷା: ମନ ଦୁଃଖ ହେଲେ ତରବର ହୋଇ କୌଣସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ।
୩. ଆତ୍ମା କ’ଣ ? –!
ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ।
ଆମେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦେଖିପାରୁ । ଆମର ହାତ, ଗୋଡ଼, ଆଖି ଓ ମୁହଁ ଅଛି । ଆମେ ଛୋଟରୁ ବଡ଼ ହେଉ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଆମ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ।
କିନ୍ତୁ ଗୀତା କହେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଏହି ଶରୀର ନୁହେଁ । ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଆମର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମତରେ, ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଏହି କଥାକୁ ଏକ ସରଳ ଉଦାହରଣରେ ବୁଝିବା ।
ଜଣେ ମଣିଷ ପୁରୁଣା ପୋଷାକ ଛାଡ଼ି ନୂଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧେ । ପୋଷାକ ବଦଳିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେହି ମଣିଷ ବଦଳିଯାଏ ନାହିଁ ।
ସେହିପରି, ଗୀତାରେ ଶରୀରକୁ ପୋଷାକ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି । ଆତ୍ମା ଶରୀର ବଦଳାଏ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମାର ବିନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ ବୋଲି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ।
ଏହା ଗୀତାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦର୍ଶନ । ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମେ ମନେ ରଖିବା ଦରକାର ଯେ ଶରୀରର ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଆମ ଜୀବନର ଅଂଶ, କିନ୍ତୁ ଗୀତା ଆତ୍ମାକୁ ଅମର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ।
ସରଳ ଶିକ୍ଷା: ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ — ଏହା ଗୀତାର ମୂଳ ବିଶ୍ୱାସ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜୀବନର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଶିଖାଏ ।
୪. ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା କାହିଁକି ଦରକାର ? –!
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ଜୀବନରେ କିଛି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ରହିଛି ।
ଜଣେ ଛାତ୍ରର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ମନ ଦେଇ ପାଠ ପଢ଼ିବା । ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ାଇବା । ଜଣେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ରୋଗୀଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା କରିବା । ଜଣେ ଚାଷୀଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଜମିରେ ଚାଷ କରି ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ।
ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ସଚ୍ଚୋଟତାର ସହିତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଅର୍ଜୁନ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ସୁରକ୍ଷା କରିବା । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଏ ନୁହେଁ ଯେ ଯେକୌଣସି କାରଣରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଠିକ୍ । ଗୀତାରେ ଯୁଦ୍ଧର ପରିସ୍ଥିତି, ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନେଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସମାଧାନ କରାଯାଇଛି ।
ସରଳ ଶିକ୍ଷା: ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଦରକାର, କିନ୍ତୁ ସେହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନ୍ୟାୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଭଲ କାମ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହେବା ଉଚିତ ।
୫. କର୍ମ କର, କିନ୍ତୁ ଫଳ ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ –!
ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକ ହେଉଛି —
“କର୍ମଣ୍ୟେବାଧିକାରସ୍ତେ ମା ଫଳେଷୁ କଦାଚନ ।”
ଏହି ଶ୍ଲୋକର ସରଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି — ତୁମର ଅଧିକାର କର୍ମ କରିବାରେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ କର୍ମର ଫଳ ଉପରେ ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ ।
ଏହାକୁ ଜଣେ ଛୋଟ ପିଲାର ଉଦାହରଣରେ ବୁଝିବା ।
ଜଣେ ପିଲା ପରୀକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଯାଉଛି । ସେ ଯଦି ଭଲ ଭାବରେ ପାଠ ପଢ଼େ, ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ କରେ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷାରେ ମନ ଦେଇ ଲେଖେ, ତେବେ ଭଲ ଫଳ ପାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ିଥାଏ ।
କିନ୍ତୁ ସେ କେତେ ନମ୍ବର ପାଇବ, ତାହା ସେ ଆଗରୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।
ତେଣୁ ତାକୁ ଫଳକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିଜର ପରିଶ୍ରମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ଫଳକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା ନୁହେଁ । ଭଲ ଫଳ ପାଇବା ପାଇଁ ଯୋଜନା କରିବା, ପରିଶ୍ରମ କରିବା ଓ ନିଜ ଭୁଲ୍ ସୁଧାରିବା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ।
କିନ୍ତୁ ଫଳ ମନମୁତାବକ ନ ହେଲେ ନିଜକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାବି ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
ସରଳ ଶିକ୍ଷା: ମନ ଦେଇ କାମ କର । ଫଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର । କିନ୍ତୁ ଫଳକୁ ନେଇ ଏତେ ଚିନ୍ତିତ ହୁଅ ନାହିଁ ଯେ ତୁମର ଶାନ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ ।
୬. ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା –!
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଜୀବନରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଲାଭ ଓ କ୍ଷତି, ଜୟ ଓ ପରାଜୟ ଆସିଥାଏ ।
ଆଜି ଆମେ ଖୁସି ଥାଇପାରୁ, କାଲି ହୁଏତ ଦୁଃଖିତ ହେବା । ଆଜି ଆମେ ସଫଳ ହୋଇପାରୁ, ଅନ୍ୟ ଦିନ ହୁଏତ ବିଫଳ ହେବା ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଆମେ ନିଜର ମନର ଶାନ୍ତି ହରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
ଧର, ଜଣେ ପିଲା ଖେଳରେ ଜିତିଲା । ସେ ଖୁସି ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ । କିନ୍ତୁ ଜିତିଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ ପିଲାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
ସେହିପରି, ହାରିଗଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଛୋଟ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଥର ଆହୁରି ଭଲ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର ।
ସରଳ ଶିକ୍ଷା: ଜିତିଲେ ଅହଂକାର କର ନାହିଁ । ହାରିଲେ ନିରାଶ ହୁଅ ନାହିଁ । ଉଭୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିଜର ଭଲ ଗୁଣକୁ ଛାଡ଼ ନାହିଁ ।
୭. ମନକୁ ନିଜର ବନ୍ଧୁ କର –!
ମଣିଷର ମନ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଏହା ଆମକୁ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇପାରେ । ପୁଣି ଏହା ଆମକୁ ରାଗ, ଲୋଭ, ଈର୍ଷା ଓ ଅହଂକାର ଆଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଟାଣି ନେଇପାରେ ।
ଧର, ଜଣେ ପିଲାର ବନ୍ଧୁ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ନମ୍ବର ରଖିଲା । ଏହା ଦେଖି ସେ ଈର୍ଷା କରିପାରେ । କିମ୍ବା ସେହି ବନ୍ଧୁଠାରୁ ଭଲ ପାଠ ପଢ଼ିବାର ଉପାୟ ଶିଖିପାରେ ।
ପ୍ରଥମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାର ମନ ତାକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି । ଦ୍ୱିତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାର ମନ ତାକୁ ଉନ୍ନତି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି ।
ତେଣୁ ଆମେ ନିଜ ମନକୁ ଭଲ ଚିନ୍ତା କରିବା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଓ ଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଅଭ୍ୟାସ କରାଇବା ଉଚିତ ।
ସରଳ ଶିକ୍ଷା: ରାଗ ଆସିଲେ ତୁରନ୍ତ କଥା କୁହ ନାହିଁ । ଈର୍ଷା ହେଲେ ଅନ୍ୟକୁ ଖରାପ ଭାବ ନାହିଁ । ନିଜ ମନକୁ ଭଲ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଶିଖାଅ ।
୮. ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ଓ ନିଜ କର୍ମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ –!
ଗୀତାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବାକୁ ଶିଖାଇଛନ୍ତି ।
ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବାର ଅର୍ଥ ହାତ ଉପରେ ହାତ ରଖି ବସିରହିବା ନୁହେଁ ।
ଜଣେ ଛାତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ସହିତ ପାଠ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବା ଦରକାର । ଜଣେ ରୋଗୀ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ସହିତ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ମଧ୍ୟ ମାନିବା ଦରକାର । ଜଣେ ଚାଷୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ଜମିରେ ପରିଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର ।
ଅର୍ଥାତ୍ ଆମେ ଯାହା କରିପାରିବା, ତାହା ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କରିବା । ଯାହା ଆମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଚିନ୍ତା ନକରି ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବା ।
ସରଳ ଶିକ୍ଷା: ପ୍ରାର୍ଥନା କର, ପରିଶ୍ରମ କର ଏବଂ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର ।
୯. ଭଲ ମଣିଷ କିଏ ? –!
ଗୀତା ଆମକୁ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଶିଖାଏ ନାହିଁ । ଏହା ଆମକୁ ଭଲ ମଣିଷ ହେବାର ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଦିଏ ।
ଜଣେ ଭଲ ମଣିଷ —
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ ନାହିଁ ।
ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ।
ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିପାରେ ।
ନିଜର ଭୁଲ୍ ହେଲେ ତାହା ସ୍ୱୀକାର କରେ ।
ଅନ୍ୟର ସଫଳତା ଦେଖି ଈର୍ଷା କରେ ନାହିଁ ।
ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରେ ।
ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଜୀବନକୁ ସୁନ୍ଦର କରିଥାଏ ।
ଜଣେ ମଣିଷ ବହୁତ ଧନୀ ହୋଇପାରେ, ବହୁତ ପାଠ ପଢ଼ିଥାଇପାରେ, କିମ୍ବା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ତା’ ମନରେ ଦୟା, ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟ ନାହିଁ, ତେବେ ତା’ର ଜୀବନରେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ଅଭାବ ରହିଯାଏ ।
ସରଳ ଶିକ୍ଷା: କେବଳ ବଡ଼ ମଣିଷ ହେବା ନୁହେଁ, ଜଣେ ଭଲ ମଣିଷ ହେବା ହିଁ ଜୀବନର ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
୧୦. ଏହି ଶିକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକୁ ଆମ ଜୀବନରେ କିପରି ଲାଗୁ କରିବା ? –!
ଗୀତାର ଶିକ୍ଷା କେବଳ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ନଥିଲା । ଏହା ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ ।
ଜଣେ ପିଲା ପାଇଁ ଗୀତାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମନ ଦେଇ ପାଠ ପଢ଼ିବା, ମିଛ ନକହିବା, ଅନ୍ୟ ପିଲାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ପରୀକ୍ଷାରେ କମ୍ ନମ୍ବର ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ହତାଶ ନହେବା ।
ଜଣେ ବୟସ୍କ ମଣିଷ ପାଇଁ ଗୀତାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବା, ଅନ୍ୟାୟରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା, ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ସୁଖଦୁଃଖରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ।
ଜଣେ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପରିବାରର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରିବା, ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନଦେବା ।
ଏହିପରି ଭାବରେ ଗୀତାର ଶିକ୍ଷା ଛୋଟ ପିଲାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୟସ୍କ ମଣିଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ଉପକାରୀ ହୋଇପାରେ ।
୧୧. ଭାଗ ୧୦୧ର ମୁଖ୍ୟ ସାରକଥା –!
ଆଜି ଆମେ ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ଆରମ୍ଭରୁ କିଛି ମୂଳ ଶିକ୍ଷା ସରଳ ଭାଷାରେ ବୁଝିଲେ ।
- ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ ।
- ଠିକ୍ ଓ ଭୁଲ୍ ବୁଝି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ ।
- ଆତ୍ମା ଅମର — ଏହା ଗୀତାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶିକ୍ଷା ।
- ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।
- କର୍ମର ଫଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, କିନ୍ତୁ ଫଳକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଚିନ୍ତିତ ନହେବା ଉଚିତ ।
- ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଜୟ ଓ ପରାଜୟରେ ମନର ସନ୍ତୁଳନ ରଖିବା ଉଚିତ ।
- ରାଗ, ଲୋଭ, ଈର୍ଷା ଓ ଅହଂକାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ ।
- ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖି ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।
ଗୀତାର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି — ଜ୍ଞାନର ସହିତ ଚିନ୍ତା କର, ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କର୍ମ କର, ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲ ।
ଅର୍ଜୁନ ଯେତେବେଳେ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନେଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ । ସେହି ଜ୍ଞାନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମଣିଷକୁ ନିଜ ଜୀବନର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବା ଓ ସମାଧାନର ମାର୍ଗ ଖୋଜିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ।
ଭାଗ ୧୦୨ରେ ଜାରି ରହିବ — ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କର୍ମଯୋଗର ବ୍ୟାଖ୍ୟା : ନିଷ୍କାମ କର୍ମ କ’ଣ ଏବଂ ଜଣେ ମଣିଷ କିପରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରି ମନର ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ ?