ରାମାୟଣ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୪ -!
ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ଶ୍ରୀରାମ — ଧର୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଅବତରଣ -!
ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired)
ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ତମସା ନଦୀତଟରେ ଏକ ନିରୀହ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ବିୟୋଗବେଦନା ମହର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲା । ସେହି ଶୋକରୁ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥିଲା ପ୍ରଥମ ଶ୍ଲୋକ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଆଦେଶ ପାଇ ସେ ରାମଙ୍କ ଜୀବନକଥାକୁ ମହାକାବ୍ୟର ରୂପ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସେ — ରାମ କିଏ ?
ସେ କେବଳ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କି ? ସେ କେବଳ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ମଣିଷ, ଆଦର୍ଶ ପୁତ୍ର, ଆଦର୍ଶ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଆଦର୍ଶ ରାଜା ଥିଲେ କି ?
ଭାରତୀୟ ଧର୍ମପରମ୍ପରାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି — ଶ୍ରୀରାମ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ।
ତେଣୁ ରାମାୟଣ କେବଳ ଜଣେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନକାହାଣୀ ନୁହେଁ । ଏହା ହେଉଛି ଦିବ୍ୟତାର ମାନବ ରୂପରେ ଅବତରଣର ଏକ ମହାନ କାହାଣୀ ।
ମହାବିଷ୍ଣୁ ଓ ଜଗତର ଧର୍ମରକ୍ଷା -!
ସନାତନ ଧର୍ମର ଦର୍ଶନରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଗତର ପାଳନକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ମନାଯାଏ । ସୃଷ୍ଟିର ଧାରା ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମର ଭାରରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟ ବିପନ୍ନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି — ଏହି ହେଉଛି ଅବତାରତତ୍ତ୍ୱର ମୂଳ ଧାରଣା ।
ଭଗବଦ୍ଗୀତାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି —
“ଯଦା ଯଦା ହି ଧର୍ମସ୍ୟ ଗ୍ଲାନିର୍ଭବତି ଭାରତ ।
ଅଭ୍ୟୁତ୍ଥାନମଧର୍ମସ୍ୟ ତଦାତ୍ମାନଂ ସୃଜାମ୍ୟହମ୍ ॥”
ଅର୍ଥାତ୍ — ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ଅବନତି ଓ ଅଧର୍ମର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।
ଏହି ଅବତାରତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ମହାନ ପ୍ରକାଶ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀରାମ ।
ରାବଣର ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ପୃଥିବୀର ଆର୍ତ୍ତନାଦ -!
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ରାବଣ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଓ ବରଦାନର ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ହୋଇଉଠିଥିଲା । ସେ ଲଙ୍କାର ରାଜା ଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲା ଏବଂ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା କଥା ପରମ୍ପରାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।
କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଯେତେବେଳେ ଅହଂକାରରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଶକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟାୟର ଅସ୍ତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ନିଜେ ବିନାଶର କାରଣ ହୋଇଥାଏ ।
ରାବଣର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଲା ।
ତାହାର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଋଷିମୁନି, ଦେବତା ଓ ସାଧାରଣ ମଣିଷମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା । ପୃଥିବୀ ଅଧର୍ମର ଭାରରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେଲେ ।
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା -!
ପୁରାଣପରମ୍ପରାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ, ଦେବତାମାନେ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ।
ସେମାନେ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ରାବଣର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ଶାନ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି । ତାହାର ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟାୟକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।
ମହାବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଗ୍ରହଣ କଲେ ।
ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ — ମଣିଷ ରୂପରେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିବେ ।
କାରଣ ରାବଣ ଏପରି ବର ପାଇଥିଲା ଯେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଅନେକ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି ତାକୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ମଣିଷକୁ ସେ ତୁଚ୍ଛ ଭାବିଥିବାରୁ ମଣିଷ ତାହାର ବରଦାନର ସୀମାରେ ନଥିଲା ।
ଏହି ଅହଂକାର ହିଁ ଶେଷରେ ରାବଣର ବିନାଶର କାରଣ ହେଲା ।
ମହାବିଷ୍ଣୁ ମଣିଷ ରୂପରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରି ରାବଣର ଅତ୍ୟାଚାରର ଅନ୍ତ କରିବେ — ଏହି ଥିଲା ଦିବ୍ୟ ଯୋଜନା ।
ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଅବତାରର ପ୍ରସ୍ତୁତି -!
ଏହି ସମୟରେ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାଜା ଦଶରଥ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
ଦଶରଥ ଥିଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ରାଜା । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସୁଖରେ ବାସ କରୁଥିଲେ । ରାଜା ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଥିଲା — ତାଙ୍କର କୌଣସି ପୁତ୍ର ନଥିଲେ ।
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ଦଶରଥ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ — ତାଙ୍କ ପରେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ କାହା ହାତକୁ ଯିବ ?
ରାଜବଂଶର ଭବିଷ୍ୟତ କ’ଣ ହେବ ?
ଏହି ସମୟରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଦଶରଥ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରକାମନାର ପଛରେ କେବଳ ରାଜବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥିଲା । ଦିବ୍ୟ ଯୋଜନାର ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସୂତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ -!
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପାୟସ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା । ରାଜା ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ତିନି ରାଣୀ — କୌଶଲ୍ୟା, କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କଲେ ।
ସମୟ ଆସିଲା ।
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଶ୍ରୀରାମ । କୈକେୟୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଭରତ ଏବଂ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ ।
ଅଯୋଧ୍ୟା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା ।
କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା କେବଳ ଜଣେ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ଜନ୍ମ ନଥିଲା ।
ଏହା ଥିଲା ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାନବ ରୂପରେ ଅବତରଣ ।
ପରମ୍ପରାରେ ରାମଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବତାର ଭାବେ ଭକ୍ତିପରମ୍ପରାରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ରାମଙ୍କ ମାନବଜୀବନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏହିଠାରେ — ଦିବ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ମଣିଷର ଜୀବନକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର ତ୍ୟାଗ କଲେ ।
ସେ ପରାକ୍ରମୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ ନାହିଁ ।
ସେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମାନବଜୀବନର ଦୁଃଖ, ବିରହ ଓ ସଂଘର୍ଷକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।
ଏହି କାରଣରୁ ରାମଙ୍କୁ “ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅବତାରର ରହସ୍ୟ — ଦିବ୍ୟତାର ମାନବୀୟ ରୂପ -!
ଅବତାରର ଅର୍ଥ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିବା ନୁହେଁ ।
ଅବତାରର ମହତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି — ଭଗବାନ ମଣିଷ ହୋଇ ମଣିଷକୁ ମଣିଷ ହେବାର ପଥ ଦେଖାନ୍ତି ।
ରାମ ଆମକୁ ଶିଖାଇଲେ — ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପୁତ୍ରର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ।
ସେ ଶିଖାଇଲେ — ଭାଇ ପ୍ରତି ଭାଇର ସ୍ନେହ କ’ଣ ।
ସେ ଶିଖାଇଲେ — ସ୍ୱାମୀ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା କ’ଣ ।
ସେ ଶିଖାଇଲେ — ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ।
ସେ ଶିଖାଇଲେ — ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ପଥ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଭଗବତ୍ତ୍ୱ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଚରଣରେ ଥିଲା ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ।
ସେଥିପାଇଁ ରାମାୟଣ କେବଳ ଭକ୍ତିର ଗ୍ରନ୍ଥ ନୁହେଁ । ଏହା ମଣିଷର ଚରିତ୍ର ଗଠନର ମଧ୍ୟ ଏକ ମହାନ ଗ୍ରନ୍ଥ ।
ରାମ — ଭଗବାନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମଣିଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷ -!
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅବତାରତତ୍ତ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗଭୀର ଦିଗ ହେଉଛି — ସେ ନିଜ ଦିବ୍ୟତାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଜୀବନ ବିତାଇନଥିଲେ ।
ସେ ମଣିଷ ପରି ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ ।
ମଣିଷ ପରି ବିପଦ ସହିଲେ ।
ମଣିଷ ପରି ବନବାସକୁ ଗଲେ ।
ମଣିଷ ପରି ସୀତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ ।
ମଣିଷ ପରି ମିତ୍ରତା କଲେ ।
ମଣିଷ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂକଟରେ ସେ ଧର୍ମର ପଥକୁ ଧରି ରହିଲେ ।
ଏହିଠାରେ ରାମଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ।
ଦିବ୍ୟ ହେବା ସହଜ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଦିବ୍ୟତାକୁ ମାନବୀୟ ଆଚରଣରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମହାନ ।
ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାରରୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ -!
ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ସହିତ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଏକ ନୂଆ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଏକ ପଟେ ଥିଲା ରାବଣର ଅହଂକାର, ଶକ୍ତି ଓ ଅଧର୍ମ ।
ଅନ୍ୟ ପଟେ ଥିଲା ରାମଙ୍କ ସତ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଧର୍ମ ।
ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିର ସଂଘର୍ଷ ହିଁ ଆଗାମୀ ରାମାୟଣର ମୂଳ କାହାଣୀ ହେବ ।
କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଜୀବନର ମହାନତା କେବଳ ରାବଣବଧରେ ନୁହେଁ ।
ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ମନର ଅନେକ ପରୀକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ରାଜସିଂହାସନରୁ ବନବାସ, ପିତୃବଚନରୁ ଧର୍ମରକ୍ଷା, ସୀତାଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟଜୀବନ, ଭ୍ରାତୃପ୍ରେମ, ହନୁମାନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା, ବାନରସେନାର ସାହାଯ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଶେଷରେ ରାବଣ ସହିତ ମହାଯୁଦ୍ଧ — ଏସବୁ ଘଟଣା ରାମଙ୍କ ଦିବ୍ୟତାକୁ ମାନବୀୟ ଜୀବନର ଆଦର୍ଶରେ ପରିଣତ କରିବ ।
ଏହି କାରଣରୁ ରାମାୟଣର ରାମ କେବଳ ପୂଜାର ଦେବତା ନୁହନ୍ତି ।
ସେ ଜୀବନର ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ।
ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ କହେ — ଶକ୍ତିଠାରୁ ଧର୍ମ ବଡ଼, ସୁଖଠାରୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବଡ଼, ଅଧିକାରଠାରୁ ତ୍ୟାଗ ବଡ଼ ଏବଂ ଅହଂକାରଠାରୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବଡ଼ ।
ଏହି ମହାନ ଅବତାରଙ୍କ ଶୈଶବ ଏବେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉନ୍ମୋଚିତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ।
ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ବଢ଼ିଉଠୁଥିବା ସେହି ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁ କିପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଧର୍ମ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ପ୍ରତୀକ ହେଲେ — ସେହି କାହାଣୀ ହେବ ଆମର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରା ।
ରାମାୟଣର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯାତ୍ରାରେ ଏବେ ଆମେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ — ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁ ରାମଙ୍କ ହସରେ ଏକ ରାଜ୍ୟର ଆଶା ଓ ଏକ ଯୁଗର ଭବିଷ୍ୟତ ଲୁଚିଥିଲା ।
