॥ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଜନ୍ମକଥା ॥
ଭାଗ – ୧ : ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ — ଭକ୍ତିରୁ ଭାଗବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ । ( ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର )
ପୁରୀ ଧାମରେ ଯେତେବେଳେ ଭାଗବତ ସପ୍ତାହର ପବିତ୍ର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମନେ ପଡ଼ିଯାଏ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନର ଏକ ଅମର ନାମ — ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ।
ଯେଉଁ ଭାଗବତ ଦିନେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଠ ହେଉଥିଲା, ସେହି ଭାଗବତକୁ ସେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସରଳ, ମଧୁର ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ରୂପ ଦେଇ ସାଧାରଣ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ ।
କପିଳେଶ୍ୱର ଶାସନର ଏକ ପବିତ୍ର ପରିବାର ।
ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ କପିଳେଶ୍ୱର ଶାସନରେ ୧୪୮୭ ମସିହାରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଐତିହାସିକ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଭଗବାନ ଦାସ ଜଣେ ପୁରାଣ ପଣ୍ଡା ଥିଲେ ଏବଂ ମାତା ପଦ୍ମାବତୀ ଥିଲେ ଧର୍ମପରାୟଣା ମହିଳା ।
ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ଓଡ଼ିଆ ସହିତ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ବେଦ, ଉପନିଷଦ ଓ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଅଧ୍ୟୟନ ଥିବା କଥା ପ୍ରଚଳିତ ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ବିଦ୍ୱତ୍ତା କେବଳ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଲା ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିଲା ଭକ୍ତି ଏବଂ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପ୍ରତି ଗଭୀର ସମ୍ବେଦନା ।
ମାଆଙ୍କ ଅନୁଭବ — ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ପ୍ରେରଣା ।
ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ରଚନା ପଛରେ ତାଙ୍କ ମାତା ପଦ୍ମାବତୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା ରହିଛି ।
ପଦ୍ମାବତୀ ନିୟମିତ ଭାବରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତର ପାଠ ଶୁଣୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜ ନଥିଲା । ତେଣୁ ଭାଗବତର ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅର୍ଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିବା ସହଜ ହେଉନଥିଲା ।
ଏହି ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଜନ୍ମ ଦେଲା — ଯଦି ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ତେବେ ତାହା ସମସ୍ତେ ବୁଝିପାରିବା ଭାଷାରେ କାହିଁକି ନ ରହିବ ?
ପ୍ରଚଳିତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଅନୁଭବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ମନକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା । ଅନ୍ୟ ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଐତିହାସିକ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ପଣ୍ଡିତ ଦିବାକର ଦାସଙ୍କ ପ୍ରେରଣାର କଥା ମଧ୍ୟ ମିଳେ । ସେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିବା କୁହାଯାଏ ।
ସେ କାହିଁକି ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଲେଖିଲେ ?
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କେବଳ “ଅନୁବାଦ” ଶବ୍ଦରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ ।
ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା — ଭାଗବତର ଜ୍ଞାନ ଓ ଭକ୍ତିକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ।
ସେ ସଂସ୍କୃତର ଜଟିଳ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷାକୁ ଏପରି ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଯେ, ଜଣେ ସାଧାରଣ ଗ୍ରାମବାସୀ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶୁଣି ଭାବ ବୁଝିପାରିବ । ଏହି କାରଣରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ହୋଇ ରହିଲା ନାହିଁ — ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ଲୋକଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇଗଲା ।
ଭାରତୀୟ ଭାଷାଗତ ସଂସ୍କୃତିର ଅଧ୍ୟୟନକାରୀ ସଂସ୍ଥା CIIL ମଧ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଭାଗବତକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ମାନକ ରୂପ ଗଢ଼ିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରଚନା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି ।
ଭାଗବତରୁ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ ।
ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ରଚନାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏଠାରେ ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଏ ।
ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଗାଁରୁ ଗାଁକୁ ପହଞ୍ଚିଲା । ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଭାଗବତ ପାଠ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀ । ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଭାଗବତ ଶୁଣୁଥିଲେ, ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାହାର ନୈତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ Odisha Review ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଏହି ଗ୍ରାମୀଣ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀର ବିକାଶକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି ।
ଏହିପରି ଭାବରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଭାଗବତକୁ କେବଳ ପୋଥିରୁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟକୁ ଆଣିଲେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଦେଲେ ।
ଭାଗବତ ହେଲା ପୋଥି,
ଭକ୍ତି ହେଲା ତାହାର ପ୍ରାଣ,
ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ହେଲା
ତାହାର ଜନଜୀବନର ମାଧ୍ୟମ ।
ଆଜି ପୁରୀରେ ଭାଗବତ ସପ୍ତାହ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଏହି ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରାର ମୂଳରେ ଥିବା ସେହି ମହାନ ସାଧକଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି — ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ —
ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ପଞ୍ଚସଖା ପରିଚୟ, ‘ଅତିବଡ଼ୀ’ ଉପାଧି, ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ରଚନା ସମୟର ସାମାଜିକ–ଧାର୍ମିକ ପରିବେଶ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯିବ ।