ନୈମିଷାରଣ୍ୟରୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ଜନ୍ମକଥା

ଭାଗ – ୫ : ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ପାଦ — ନୈମିଷାରଣ୍ୟରୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ -!

ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର MA, LLB, IRS (Retired)

ଏକ ନୂଆ ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ -!

ପୂର୍ବ ଭାଗଗୁଡ଼ିକରେ ଆମେ ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କୁ ଜାଣିଲୁ । ଜାଣିଲୁ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି, ତାଙ୍କର ସାଧନା ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଭାଗବତକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବାର ମହାନ ପ୍ରୟାସ ।

ଏବେ ଆମେ ନିଜେ ଭାଗବତର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ।

ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ କାହାଣୀ ଶୁଣିବା ନୁହେଁ ।

ଆମେ ଜାଣିବା —

ଭାଗବତ କାହିଁକି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ?

କିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ?

କିଏ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ?

କାହା ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦିଆଗଲା ?

ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା —

ଏହି ମହାନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଆଜିର ମଣିଷକୁ କ’ଣ କହୁଛି ?

ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ମୂଳ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଏ ।

ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟ — ନୈମିଷାରଣ୍ୟ -!

ଭାଗବତର କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ପବିତ୍ର ଭୂମିରୁ ।

ଅନେକ ଋଷି ଓ ମୁନି ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୌନକ ଋଷି ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ ।

ସେମାନେ କୌଣସି ସାଂସାରିକ ଲାଭ ପାଇଁ ସେଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇନଥିଲେ ।

ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା —

ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ କଲ୍ୟାଣ କ’ଣ ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବା ।

ଏଠାରେ ଆମେ ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ମହାନ ଶିକ୍ଷାଟି ପାଉ ।

ମଣିଷର ଜୀବନରେ ଧନ, ପଦ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଘର, ସମ୍ପତ୍ତି ଆଦିର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଯଦି ଅଶାନ୍ତ ରହେ, ତେବେ ମଣିଷ ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ପାଇପାରେ ନାହିଁ ।

ତେଣୁ ଜୀବନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି —

ମଣିଷ କିପରି ସତ୍ୟ ସୁଖ ଓ ଆତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ ?

ଋଷିମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶ୍ନ -!

ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସୂତ ମୁନିଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ ।

ସେମାନେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଲେ —

ଏହି କଳିଯୁଗରେ ମଣିଷର ଆୟୁ କମିଯାଉଛି ।

ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି ।

ଜୀବନରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ଆସୁଛି ।

ଏପରି ସମୟରେ ମଣିଷର ସର୍ବୋତ୍ତମ କଲ୍ୟାଣର ପଥ କ’ଣ ?

ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ।

ଆଜି ଆମ ପାଖରେ ବିଜ୍ଞାନ ଅଛି ।

ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଅଛି ।

ସୁବିଧା ଅଛି ।

ସୂଚନାର ଅଭାବ ନାହିଁ ।

କିନ୍ତୁ ମନର ଶାନ୍ତି କ’ଣ ବଢ଼ିଛି ?

ଏହି କାରଣରୁ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ତାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ।

ସୂତ ମୁନି କିଏ ? -!

ଏଠାରେ ଆଉ ଜଣେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରିଚୟ ମିଳେ — ସୂତ ମୁନି ।

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭାଗବତ କଥାର ପ୍ରମୁଖ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ।

ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସୂତ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଭାଗବତର ମହାନ କଥା କହୁଛନ୍ତି ।

ଏଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରମ୍ପରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଜ୍ଞାନ ଜୋର କରି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ ।

ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଶ୍ନ ଜନ୍ମ ନିଏ, ତା’ପରେ ଉତ୍ତରର ସନ୍ଧାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

ଏହା ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନପରମ୍ପରାର ଏକ ମହାନ ବିଶେଷତ୍ୱ ।

ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ଶିକ୍ଷା — ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା -!

ଭାଗବତର ଆରମ୍ଭରୁ ଆମେ ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ପାଉ ।

ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଅଜ୍ଞାନର ଲକ୍ଷଣ ନୁହେଁ ।

ବରଂ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଥମ ପାହାଚ ।

ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜ ଜୀବନକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ, ସେହି ମଣିଷ ନିଜକୁ ଜାଣିବାର ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରେ ।

ଏହି କାରଣରୁ ଭାଗବତର ଆରମ୍ଭ ହିଁ ହୁଏ ପ୍ରଶ୍ନରୁ ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ — ଭାଗବତର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ -!

ଏଠାରେ ଆମେ ଏକ କଥା ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଭାଗବତ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ କାହାଣୀ ନୁହେଁ ।

ଏହା ମଣିଷର ଅନ୍ତରର ଯାତ୍ରା ।

ମଣିଷ ବାହାରେ ସୁଖ ଖୋଜେ ।

ଭାଗବତ ତାକୁ ଭିତରକୁ ଦେଖିବାକୁ କହେ ।

ମଣିଷ ବାହାରେ ଶକ୍ତି ଖୋଜେ ।

ଭାଗବତ ତାକୁ ନିଜ ମନକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଶିଖାଏ ।

ମଣିଷ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରେ ।

ଭାଗବତ ତାକୁ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ସଦାଚାର ସଞ୍ଚୟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ।

ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ ଭାଗବତ ଏକ ପୁରାଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଶିକ୍ଷା ଚିରନୂତନ ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି — ଭାଗବତର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ -!

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ଭାଗବତର ମୂଳ ଦିଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।

ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିବା, ତାଙ୍କ ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରିବା, ତାଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ପଥରେ ନେଇଯିବା — ଏହି ହେଉଛି ଭାଗବତର ମୂଳ ଆହ୍ୱାନ ।

ଏଠାରେ “ଭକ୍ତି” କେବଳ ଆଚାର ନୁହେଁ ।

ଭକ୍ତି ହେଉଛି —

ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା,
ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା,
ଜୀବ ପ୍ରତି ଦୟା,
ଏବଂ ନିଜ ଅହଂକାର ପ୍ରତି ସଂଯମ ।

ଭାଗବତ କାହିଁକି ଶୁଣିବା ଉଚିତ ? -!

ଭାଗବତ ଶୁଣିବାର ଅର୍ଥ କେବଳ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିବା ବୋଲି ବୁଝିଲେ ଏହାର ଗଭୀରତା କମିଯାଏ ।

ଭାଗବତ ଶୁଣିବାର ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି —

ମନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ।

କ୍ରୋଧୀ ମଣିଷ ଶାନ୍ତ ହେଉ ।

ଲୋଭୀ ମଣିଷ ସଂଯମ ଶିଖୁ ।

ଅହଂକାରୀ ମଣିଷ ନମ୍ର ହେଉ ।

ଦୁଃଖୀ ମଣିଷ ଆଶ୍ରୟ ପାଉ ।

ବିଭ୍ରାନ୍ତ ମଣିଷ ଜୀବନର ଦିଗ ଖୋଜିପାଉ ।

ଯଦି ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ ପରେ ମଣିଷର ହୃଦୟରେ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସେ, ତେବେ ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣର ପ୍ରକୃତ ଫଳ ମିଳିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ।

ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ମହାକଥା -!

ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରୁ ଯେଉଁ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତାହା ପରେ ଆମକୁ ନେଇଯିବ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ।

ସେଠାରେ ଆମେ ଦେଖିବା —

ବ୍ୟାସଦେବ କାହିଁକି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ?

ସମସ୍ତ ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ରଚନା କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ କାହିଁକି ଶାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ ?

ନାରଦ ମୁନି ତାଙ୍କୁ କ’ଣ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ?

ଏବଂ ସେହି ଉପଦେଶ କିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ରଚନାର ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା ?

ଏହା ହେବ ଆମର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ।

ଏକ ଛୋଟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତନ -!

ଆମେ ଆଜି ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା —

“ମୋ ଜୀବନରେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ମୁଁ କ’ଣ ଖୋଜୁଛି ?”

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସମ୍ଭବତଃ ଆମକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ଏବଂ ସେହି ଅନ୍ତରଯାତ୍ରାରେ ଭାଗବତ ଆମର ଏକ ନିରବ ସାଥୀ ହୋଇପାରେ ।

ଭାଗବତର ଯାତ୍ରା ଆଜି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନରୁ ଜ୍ଞାନକୁ,
ଜ୍ଞାନରୁ ଭକ୍ତିକୁ,
ଭକ୍ତିରୁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନକୁ,
ଆଉ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରୁ ପରମ ଶାନ୍ତିକୁ ।

ଜୟ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ —

“ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମନର ଅଶାନ୍ତି ଓ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଆଗମନ — ଭାଗବତ ରଚନାର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରେରଣା” -!