ନାରଦଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଭାଗ ୧୪ -!

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧ — ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ -!

ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର
MA, LLB, IRS (Retired)

ନାରଦଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା — ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ପଣ -!

୧. ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ -!

ପ୍ରିୟ ପାଠକବୃନ୍ଦ, ଗତ ଭାଗରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଯେ ନାରଦ ମୁନି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ, ଗୁଣ ଓ ଲୀଳାର ମହିମା ବୁଝାଇଥିଲେ । ବ୍ୟାସଦେବ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଥିଲେ । ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ । ମହାଭାରତ ରଚନା କରିଥିଲେ । ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅଜଣା ଅଶାନ୍ତି ରହିଥିଲା ।

ନାରଦ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ ଓ ଲୀଳାକୁ ପ୍ରେମର ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଦରକାର । ଏହା ଶୁଣି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ମିଳିଲା । ନାରଦ ମୁନି ନିଜର ଉପଦେଶ ଦେଇ ଏବେ ବିଦାୟ ନେବେ ।

[ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ]

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ଏହା ପରେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତନର ପଥ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।

[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]

ଜୀବନରେ କେତେବେଳେ ଆମକୁ ଜଣେ ଭଲ ମଣିଷଙ୍କ ଉପଦେଶ ଏକ ନୂଆ ପଥ ଦେଖାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ଆମର ସବୁ ସମସ୍ୟା ଦୂର ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ । ସେହି ଉପଦେଶକୁ ମନରେ ରଖି ନିଜ ଜୀବନରେ ପାଳନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ । ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ।

୨. ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ବୀଣା ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ -!

ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ବୀଣାର ସମ୍ପର୍କ ପୁରାଣୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଯଶ ଗାନ କରୁଥିବା ଦେବର୍ଷି ଭାବେ ପରିଚିତ । ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା କେବଳ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ନୁହେଁ । ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଉଥିବା ଏକ ମହାନ ଭକ୍ତ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ ।

[ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ]

ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ନାରଦଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ନାରଦଙ୍କ ବୀଣା ଓ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିମୟ ସଙ୍ଗୀତ ବିଷୟରେ ଯାହା କୁହାଯାଉଛି, ସେଥିରେ ବ୍ୟାପକ ପୁରାଣୀୟ ପରମ୍ପରାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି । ତେଣୁ ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିବରଣୀକୁ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମୂଳ ଶ୍ଳୋକର ସିଧାସଳଖ ଅନୁବାଦ ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

୩. ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କ’ଣ -!

ସମର୍ପଣ ଶବ୍ଦଟି ଶୁଣିଲେ ଆମ ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇବାର ଚିତ୍ର ଆସେ । ମନ୍ଦିରରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇବା ଭକ୍ତିର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରକାଶ । କିନ୍ତୁ ହୃଦୟର ସମର୍ପଣ ଏହାଠାରୁ ଆହୁରି ଗଭୀର ।

ସମର୍ପଣର ଅର୍ଥ ହେଉଛି—ମୁଁ ସବୁକିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ । ମୋର ଶକ୍ତିର ସୀମା ଅଛି । ମୁଁ ଭୁଲ୍ କରିପାରେ । ମୋତେ ନିଜର ଭୁଲ୍ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ହେବ । ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଚେଷ୍ଟା ଆବଶ୍ୟକ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି । ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୁଏ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବି ।

ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କରିବାର ଅର୍ଥ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ନୁହେଁ । ଅନ୍ୟାୟ ସହି ଚୁପ୍ ରହିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ବରଂ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିବା, ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବା ଓ ଫଳକୁ ନେଇ ଅହଂକାର କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ନିରାଶାରେ ନ ପଡ଼ିବା ।

ଜଣେ ଛାତ୍ର ପରିଶ୍ରମ କରି ପରୀକ୍ଷା ଦିଏ । ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିପାରେ । କିନ୍ତୁ ପଢ଼ିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ କେବଳ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ତାହା ଶରଣାଗତି ନୁହେଁ । ସେହିପରି ଜଣେ ରୋଗୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟ ନେବା ଉଚିତ ।

[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]

ସମର୍ପଣ ହେଉଛି—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବି । ମୋର ମନକୁ ସତ୍ୟ ଓ ଦୟାରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି । ଫଳ ଯାହା ହେଉ, ତାହାକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆପଣ ମୋତେ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ।”

୪. ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମନରେ ନୂଆ ଆଲୋକ -!

ବ୍ୟାସଦେବ ଜଣେ ମହାନ ଋଷି ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରଚନା ବିଷୟରେ ଆମେ ଜାଣୁ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନର ଅଶାନ୍ତି ଆମକୁ ଏକ ଗଭୀର କଥା ଶିଖାଏ । ବାହାରେ ବଡ଼ ସଫଳତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟତା ରହିପାରେ ।

ଧନ ଥିଲେ ମନ ଶାନ୍ତ ହେବ, ପଦବୀ ଥିଲେ ମନ ଖୁସି ହେବ, ଲୋକେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଜୀବନ ସଫଳ ହେବ—ଏପରି ଭାବିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିପାରେ—ମୁଁ କାହିଁକି ଜୀବନ ବିତାଉଛି? ମୋର ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟର ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗୁଛି କି? ମୋର ଜୀବନରେ ପ୍ରେମ ଓ ଶାନ୍ତି ଅଛି କି?

ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ନିଜର ରଚନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର ଭାବରେ ଭାବିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲା । ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମାକୁ ହୃଦୟରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଭକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଇପାରିବେ ।

ଏଠାରେ ଆମେ ମନେ ରଖିବା ଦରକାର—ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇଦେଲା ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ସେହି ଉପଦେଶ ତାଙ୍କୁ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଲା; ପରେ ସେ ଧ୍ୟାନରେ ବସି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ।

୫. ଧ୍ୟାନ କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ -!

ଆମେ ଦିନସାରା ଅନେକ କଥା ଶୁଣୁ । ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁ । ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ଆମ ମନରେ ଜନ୍ମ ନିଏ । ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆମେ ସମୟ ଦେଉନାହୁଁ ।

ଧ୍ୟାନ ମାନେ କେବଳ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ବସିବା ନୁହେଁ । ମନକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକାଗ୍ର କରିବା, ନିଜର ଚିନ୍ତାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଓ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ସ୍ମରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନର ଅଂଶ ହୋଇପାରେ ।

ଆମେ କିଛି ସମୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସି “ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ” ନାମ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବା । ମନ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ନ ଦେଇ ପୁଣି ନାମକୁ ଫେରାଇ ଆଣିପାରିବା । ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଆମକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ମନର ଏକାଗ୍ରତା ବଢ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ।

ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନର କଥା ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ ଗଭୀର ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ କେବଳ ବାହାର ଜ୍ଞାନ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ଶାନ୍ତ ମନ, ଚିନ୍ତନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ।

୬. ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ — ଭଗବାନ ଓ ତାଙ୍କ ମାୟା -!

[ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ]

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଧ୍ୟାନର ବିବରଣୀ ଆସେ । ସେ ଧ୍ୟାନରେ ପରମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ମାୟାଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିବା କଥା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ।

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ମିଳେ—ଜୀବ ମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ ନିଜର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଭୁଲିଯାଇପାରେ । ଭକ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜର ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବାର ପଥ ପାଏ ।

[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]

ମାୟାକୁ ଏପରି ଭାବରେ ବୁଝିପାରିବା—ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଧନ, ପଦବୀ, ରୂପ, ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ନିଜର ଇଚ୍ଛାକୁ ଜୀବନର ସବୁକିଛି ଭାବିନେଉ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଜୀବନର ଗଭୀର ଅର୍ଥକୁ ଭୁଲିଯାଇପାରୁ ।

ଏହାର ଅର୍ଥ ଧନ କିମ୍ବା ପରିବାର ଖରାପ ନୁହେଁ । ସେଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନର ଅଂଶ । କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବ କରିବା, ଅନ୍ୟର ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇବା କିମ୍ବା ନିଜର ଆତ୍ମିକ ଶାନ୍ତିକୁ ହରାଇବା ଆମ ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।

ଭକ୍ତି ଆମକୁ ଶିଖାଏ—ସଂସାରରେ ରହିବା, ପରିବାରର ଯତ୍ନ ନେବା, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା; କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭୁଲି ନ ଯିବା ।

୭. ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନର ଅର୍ଥ କେବଳ ଆଖିରେ ଦେଖିବା ନୁହେଁ -!

ଭକ୍ତମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି । ମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପାର ଆନନ୍ଦର ବିଷୟ । କିନ୍ତୁ ଆମ ଜୀବନରେ ଦର୍ଶନର ଭାବକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର ଭାବରେ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଯଦି ଆମେ ମନ୍ଦିରରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଫେରିଆସିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ଅପମାନ କରୁ, ମିଥ୍ୟା କହୁ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କରୁ, ତେବେ ଆମେ ଦର୍ଶନର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିନାହୁଁ ।

ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆମ ମନରେ ଦୟା, ସତ୍ୟ, ନମ୍ରତା ଓ ଭକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ । ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖକୁ ନିଜର ଦୁଃଖ ପରି ଅନୁଭବ କରୁ, ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟାୟରୁ ଦୂରେଇ ରହୁ ଓ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ଅହଂକାରକୁ କମାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ, ସେତେବେଳେ ଆମ ଜୀବନରେ ଭକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।

ଏହା ଆମର ଭକ୍ତିମୂଳକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା । ଏହାକୁ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନର ମୂଳ ଶ୍ଳୋକର ସିଧାସଳଖ ଅନୁବାଦ ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

୮. ଭକ୍ତି କିପରି ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ -!

ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମ ନିଏ । କେବେ ଆମେ ଅନ୍ୟର ସୁଖ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉ । କେବେ ଈର୍ଷା କରୁ । କେବେ ଅନ୍ୟର ଭୁଲ୍‌କୁ ବଡ଼ କରି ଦେଖୁ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ଭୁଲ୍‌କୁ ଛୋଟ କରି ଦେଖୁ ।

ଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ସମୟରେ ଆମେ ନିଜର ମନକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବା । ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ନିଜକୁ ପଚାରିପାରିବା—ମୁଁ କାହାକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି କି? କାହାକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି କି? କାହାର ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇଛି କି? ମୋର ମନରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଗର୍ବ ରହିଛି କି?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ନିଜକୁ ସୁଧାରିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଏ । ଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ ନିଜକୁ ସର୍ବଦା ଭଲ ବୋଲି ଭାବିବା ନୁହେଁ । ଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ ନିଜର ଦୋଷକୁ ଚିହ୍ନିବା ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ।

୯. ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ହୃଦୟର ପ୍ରାର୍ଥନା -!

ହେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ!

ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛି ମୋର ମନର କଥା କହିବା ପାଇଁ । ମୁଁ ଜାଣେ, ମୋ ମନରେ ଅନେକ ଦୋଷ ଅଛି । କେବେ ମୁଁ ଅହଂକାର କରେ । କେବେ ଅନ୍ୟର କଥାରେ ଦୁଃଖ ପାଇ ତାକୁ କଠୋର ଉତ୍ତର ଦିଏ । କେବେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନ ହେଲେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇ ବସେ ।

ହେ କରୁଣାମୟ, ମୋତେ ଏପରି ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ଯେ ମୁଁ ନିଜର ଦୋଷକୁ ଦେଖିପାରିବି । ମୋର ଭୁଲ୍‌କୁ ସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବି । ଯାହାକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ କ୍ଷମା ମାଗିପାରିବି । ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟର ପଥରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବି ।

ମୋର ମନକୁ ଆପଣଙ୍କ ନାମରେ ଲଗାଇବାକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ । ମୋର ଜିଭରେ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ରହୁ, ମୋର ହାତରେ ସେବା ରହୁ, ମୋର ଆଖିରେ କରୁଣା ରହୁ ଓ ମୋର ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ରହୁ ।

ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହା କହୁନାହିଁ ଯେ ମୋ ଜୀବନରେ କେବେ ଦୁଃଖ ନ ଆସୁ । ମୁଁ ଏତିକି ମାଗୁଛି—ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମୁଁ ଯେପରି ଭାଙ୍ଗି ନ ପଡ଼େ । ସୁଖ ଆସିଲେ ଗର୍ବ ନ କରେ । ସଫଳତା ଆସିଲେ ଅନ୍ୟକୁ ଛୋଟ ନ ଭାବେ । ବିଫଳତା ଆସିଲେ ନିଜର ଚେଷ୍ଟା ବନ୍ଦ ନ କରେ ।

ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋର ଜୀବନ ଆପଣଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରୁଛି । ମୋର ଚିନ୍ତାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ । ମୋର କଥାକୁ ମଧୁର କରନ୍ତୁ । ମୋର କାମକୁ ଉପକାରୀ କରନ୍ତୁ । ମୋର ହୃଦୟକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ ।

ମୋର ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉ ଓ ଆପଣଙ୍କ କୃପା ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତାରେ ଶେଷ ହେଉ ।

ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ!

୧୦. ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସାରକଥା -!

[ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ]

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ଏହା ପରେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭୂତିର ବିବରଣୀ ଆସେ । ସେ ପରମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନ ଓ ମାୟାଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରି ଜୀବର ଅଜ୍ଞାନ ଓ ତାହାର ନିବାରଣର ପଥ ବୁଝିଲେ ।

[ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଭାବଧାରାକୁ ଆଧାର କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା]

ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିବା, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ଓ ଜୀବନକୁ ଭକ୍ତିମୟ କରିବା ଭାଗବତର ମୁଖ୍ୟ ଭାବଧାରା ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ଏହି ଭାଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶରଣାଗତିର ଉଦାହରଣ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନାଗୁଡ଼ିକ ସେହି ଭାବକୁ ଆଧାର କରି ଲିଖିତ ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଳୋକ କିମ୍ବା ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ପଦର ସିଧାସଳଖ ଅନୁବାଦ ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା]

• ଉପଦେଶ ଶୁଣିବା ପରେ ତାହାକୁ ଜୀବନରେ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର ।
• ଭକ୍ତି ମାନେ କେବଳ ପୂଜା ନୁହେଁ; ଏହା ଆମର ଆଚରଣରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ଉଚିତ ।
• ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କରିବା ମାନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ନୁହେଁ; କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରି ଫଳକୁ ନେଇ ଅହଂକାର ନ କରିବା ।
• ନିଜର ଭୁଲ୍‌କୁ ଚିହ୍ନିବା, ସୁଧାରିବା ଓ ଅନ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ କରିବା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ ।

ଆଗାମୀ ଭାଗରେ -!

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ ଆମେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ଜୀବ ଓ ମାୟାର ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝିବା । ଭାଗବତ କାହିଁକି ଭକ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଭାବେ ଦେଖାଏ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ମଣିଷର ହୃଦୟକୁ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ, ସେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ।