ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ !
ଭାଗ–୧୨୦ : ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଉପଦେଶ — ଶୋକରୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଆଲୋକର ପଥ !
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
୧. ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କଥା କହିଲେ !
ପ୍ରିୟ ପାଠକବନ୍ଧୁମାନେ, ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଯେ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ନିଜର ଗୁରୁଜନ, ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଭୀର ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିଲେ । ସେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରଥ ଉପରେ ବସିପଡ଼ିଥିଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ଜଣେ ମହାନ ବୀର ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଥିଲା ଯେ ସେ କ’ଣ କରିବେ, ତାହା ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେବଳ ତାଙ୍କର ସାରଥି ନଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଏବେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦେଖାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ।
ଆସନ୍ତୁ, ଏବେ ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ନାମ ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗ ।
୨. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ କ’ଣ କହିଲେ ?
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତା — ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଲୋକ ୧ !
ସଞ୍ଜୟ ଉବାଚ ।
ତଂ ତଥା କୃପୟାବିଷ୍ଟମଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍ ।
ବିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ବାକ୍ୟମୁବାଚ ମଧୁସୂଦନଃ ॥
ସରଳ ଭାବାର୍ଥ !
ସଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି—କରୁଣା ଓ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିବା, ଆଖିରେ ଲୁହ ଥିବା ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବୁଡ଼ିରହିଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କଥା କହିଲେ ।
ଏହି ଶ୍ଲୋକରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୁଃଖର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ସେ ନିଜର ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଭୟରେ ଏତେ ବିଚଳିତ ଯେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ଭରିଯାଇଛି ।
କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହାନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରୁଛନ୍ତି ।
ଏହା ଆମକୁ ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ । ଯେତେବେଳେ କେହି ଦୁଃଖରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ତାଙ୍କ ମନର କଥା ଶୁଣିବା, ତାଙ୍କୁ ବୁଝିବା ଓ ଠିକ୍ ପଥ ଦେଖାଇବା ହେଉଛି ସ୍ନେହ ଓ ମାନବିକତାର ପରିଚୟ ।
୩. ଏପରି ସମୟରେ ଏହି ଦୁର୍ବଳତା କାହିଁକି ?
ଶ୍ଲୋକ ୨.୨ !
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ ।
କୁତସ୍ତ୍ୱା କଶ୍ମଲମିଦଂ ବିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।
ଅନାର୍ଯ୍ୟଜୁଷ୍ଟମସ୍ୱର୍ଗ୍ୟମକୀର୍ତ୍ତିକରମର୍ଜୁନ ॥
ସରଳ ଭାବାର୍ଥ !
ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ଅର୍ଜୁନ ! ଏପରି ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟର ସମୟରେ ତୁମ ମନରେ ଏହି ମୋହ ଓ ଦୁର୍ବଳତା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା ? ଏହା ଉଚ୍ଚ ଆଦର୍ଶର ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ଏହା ତୁମକୁ ମହତ୍ତ୍ୱର ପଥରେ ଆଗକୁ ନେବ ନାହିଁ, ବରଂ ତୁମର ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଆଣିପାରେ ।
ଏଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି । କାରଣ ଅର୍ଜୁନ ନିଜର ଦୁଃଖରେ ଏତେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଯେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିପାରୁନାହାନ୍ତି ।
ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ଆମେ ଏପରି ବୁଝିପାରିବା—ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମନ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ଏତେ ବୁଡ଼ିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଯେ ଆମେ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ଠିକ୍ ପଥକୁ ଭୁଲିଯିବା ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ମଣିଷ କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଲୁଚାଇବା ଉଚିତ । ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ବିବେକକୁ ଜାଗ୍ରତ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
୪. ଉଠ, ଅର୍ଜୁନ ! ନିଜ ମନର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଜୟ କର !
ଶ୍ଲୋକ ୨.୩ !
କ୍ଲୈବ୍ୟଂ ମା ସ୍ମ ଗମଃ ପାର୍ଥ ନୈତତ୍ତ୍ୱୟ୍ୟୁପପଦ୍ୟତେ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ହୃଦୟଦୌର୍ବଲ୍ୟଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପରନ୍ତପ ॥
ସରଳ ଭାବାର୍ଥ !
ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି—ହେ ପାର୍ଥ ! ଏପରି ଦୁର୍ବଳତାରେ ପଡ଼ ନାହିଁ । ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ହୃଦୟର ଏହି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼ି ଉଠି ଠିଆ ହୁଅ ।
ଏହି ଶ୍ଲୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି । ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ସାହସକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଏପରି କହୁଛନ୍ତି ।
ଯେପରି ଜଣେ ସ୍ନେହୀ ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି କହନ୍ତି—“ପୁଅ, ହାର ମାନନାହିଁ । ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳ । ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର । ଠିକ୍ କ’ଣ, ତାହା ବୁଝି ଆଗକୁ ବଢ଼ ।”—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ଏହି ଭାବକୁ ଦେଖିପାରିବା ।
ଭକ୍ତିର ଶିକ୍ଷା !
ପ୍ରିୟ ପାଠକବନ୍ଧୁମାନେ, ଆମ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ସମୟ ଆସେ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଭୟ, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁ । ସେହି ସମୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ନିଜ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖିବା ସହିତ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା । କେବଳ “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ସବୁ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ନୁହେଁ; ବରଂ “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଃଖକୁ ସାମ୍ନା କରିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଠିକ୍ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ” ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ।
୫. ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ—ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମୁଁ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ?
ଶ୍ଲୋକ ୨.୪ !
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ ।
କଥଂ ଭୀଷ୍ମମହଂ ସଙ୍ଖ୍ୟେ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ମଧୁସୂଦନ ।
ଇଷୁଭିଃ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ୟାମି ପୂଜାର୍ହାବରିସୂଦନ ॥
ସରଳ ଭାବାର୍ଥ !
ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି—ହେ ମଧୁସୂଦନ ! ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ମୁଁ କିପରି ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ ଓ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିରୋଧରେ ତୀର ଚଳାଇବି ? ସେମାନେ ମୋର ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଜନ । ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ଆଘାତ କରିବି ?
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଏବେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ସାହସ ଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ନିଜର ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା କଥା ଭାବିପାରୁନାହାନ୍ତି ।
ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଥିଲେ । ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ କୁରୁବଂଶର ଜଣେ ମହାନ ଓ ସମ୍ମାନନୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲା ।
ତେଣୁ ସେ ଭାବୁଛନ୍ତି—ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରୁ ମୁଁ ଶିକ୍ଷା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବା ମୋ ପାଇଁ କିପରି ସମ୍ଭବ ?
ଏହା ଏକ ଗଭୀର ନୈତିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ । ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଧର୍ମ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଜୀବନର ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆହୁରି ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଇବେ ।
୬. ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ମାରି ମିଳୁଥିବା ରାଜ୍ୟଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ଭଲ ବୋଲି ଅର୍ଜୁନ ଭାବୁଛନ୍ତି !
ଶ୍ଲୋକ ୨.୫ !
ଗୁରୂନହତ୍ୱା ହି ମହାନୁଭାବାନ୍
ଶ୍ରେୟୋ ଭୋକ୍ତୁଂ ଭୈକ୍ଷ୍ୟମପୀହ ଲୋକେ ।
ହତ୍ୱାର୍ଥକାମାଂସ୍ତୁ ଗୁରୂନିହୈବ
ଭୁଞ୍ଜୀୟ ଭୋଗାନ୍ ରୁଧିରପ୍ରଦିଗ୍ଧାନ୍ ॥
ସରଳ ଭାବାର୍ଥ !
ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି—ଏହି ମହାନ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ନକରି ଏହି ଜଗତରେ ଭିକ୍ଷା କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଭଲ । କାରଣ ଯଦି ମୁଁ ମୋର ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ମାରି ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ, ତେବେ ସେହି ସୁଖ ମୋତେ ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ଲାଗିବ ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଏଠାରେ ଗୁରୁଭକ୍ତି ଓ ଗଭୀର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି । ସେ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି ଯେ ନିଜର ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇ ସେ ରାଜ୍ୟର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ ।
ତାଙ୍କ ମନ କହୁଛି—ଯେଉଁ ସୁଖ ପାଇବା ପାଇଁ ନିଜର ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ରକ୍ତ ବହିବ, ସେହି ସୁଖ ମୋତେ କିପରି ଶାନ୍ତି ଦେବ ?
କିନ୍ତୁ ପାଠକବନ୍ଧୁମାନେ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ ଏହା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ଯୁକ୍ତି । ଏହି ଯୁକ୍ତିର ଉତ୍ତର ଦେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବେ ।
୭. ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜେ ଠିକ୍ ପଥ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ !
ଶ୍ଲୋକ ୨.୬ !
ନ ଚୈତଦ୍ବିଦ୍ମଃ କତରନ୍ନୋ ଗରୀୟୋ
ଯଦ୍ୱା ଜୟେମ ଯଦି ବା ନୋ ଜୟେୟୁଃ ।
ଯାନେବ ହତ୍ୱା ନ ଜିଜୀବିଷାମଃ
ତେଽବସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରମୁଖେ ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ॥
ସରଳ ଭାବାର୍ଥ !
ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି—ଆମ ପାଇଁ କେଉଁଟି ଭଲ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜାଣିପାରୁନାହୁଁ । ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଭଲ ହେବ କି, ନା ସେମାନେ ଆମକୁ ଜିତିବା ଭଲ ହେବ, ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହୁଁ । ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ମାରି ଆମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହୁଁ, ସେହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଏହି ଶ୍ଲୋକରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସହାୟତା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି । ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରୁନାହାନ୍ତି ଯେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଭଲ ହେବ କି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଭଲ ହେବ ।
ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆମକୁ ଜୀବନର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ ଶିଖାଏ । ମଣିଷ କେତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ସମୟରେ ନିଜେ ନିଜ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପାଇପାରେ ନାହିଁ । ସେତେବେଳେ ନିଜ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡ଼ି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।
୮. ଭକ୍ତିର ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଶିକ୍ଷା !
ପ୍ରିୟ ପାଠକବନ୍ଧୁମାନେ, ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପଢ଼ୁଛୁ, ସେତେବେଳେ ଆମ ହୃଦୟରେ ଗୋଟିଏ ଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହେବା ଉଚିତ—ଜୀବନର ସଙ୍କଟରେ ଆମେ ଏକା ନୁହେଁ । ଆମେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବା, ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରୁ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବା ଏବଂ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବା ।
ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣ ନେବାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ଆମେ ସବୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡ଼ିଦେବା । ବରଂ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରୁ ଶକ୍ତି ପାଇ ଠିକ୍ କାମ କରିବାର ସାହସ ଅର୍ଜନ କରିବା ।
ଅର୍ଜୁନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ଦୁଃଖ ଓ ସନ୍ଦେହରୁ ବାହାରିପାରିନାହାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେ ନିଜ ଅସହାୟତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବାର ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି । ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଲୋକରେ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ ।
ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା—
ହେ ଦୟାମୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ! ଆମ ମନରେ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଜନ୍ମ ନିଏ, ସେତେବେଳେ ଆମକୁ ସତ୍ୟ ବୁଝିବାର ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁ, ସେତେବେଳେ ଆମକୁ ସାହସ ଦିଅନ୍ତୁ । ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ କେବଳ ପଢ଼ି ନୁହେଁ, ନିଜ ଜୀବନରେ ଧାରଣ କରିପାରିବୁ—ଏହି କୃପା କରନ୍ତୁ । ଜୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ !
ଏହି ଭାଗର ସାରକଥା !
ଏହି ଭାଗରେ ଆମେ ଜାଣିଲୁ—
- ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶୋକ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
- ଅର୍ଜୁନ ନିଜର ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନଥିଲେ ।
- ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖ ପାଇଁ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ହରାଇବା ତାଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା ।
- ସେ କେଉଁଟି ଠିକ୍, ତାହା ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ । ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶନର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା ।
ଭାଗ–୧୨୧ରେ ଜାରି ରହିବ — ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜର ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେବେ । ଏହିଠାରୁ ଗୀତାର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଓ ଭକ୍ତିର ପଥ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ !