ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ – ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ

ଗଦ୍ୟମହାଭାରତ ! ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ ! ଭାଗ – ୧୪୫ !

ଭାଗ – ୧୪୫ !

୧. ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ମଣିଷ ସାଧାରଣତଃ ଆଖି, କାନ, ନାକ, ଜିଭ ଓ ଚର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁଖ ଖୋଜେ । ସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣିଲେ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ବା ଆରାମଦାୟକ ଜିନିଷ ପାଇଲେ ମନ ଖୁସି ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସୁଖ ଅଧିକ ସମୟ ରହେ ନାହିଁ । କିଛି ସମୟ ପରେ ଏହାର ଆନନ୍ଦ କମିଯାଏ ଏବଂ ମଣିଷ ପୁଣି ନୂଆ ସୁଖ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗେ । ତେଣୁ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖକୁ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

୧. ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପଛରେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଆସେ !

ଯେଉଁ ସୁଖ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବାହାର ଜଗତର ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ମିଳେ, ତାହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ରହିଛି । ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭଲ ପାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ହରାଇବାର ଭୟ ମଧ୍ୟ ତା’ ମନରେ ଜନ୍ମ ନିଏ । ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନହେଲେ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ ଆହୁରି ଅଧିକ ପାଇବାର ଆକାଂକ୍ଷା ଜାଗେ । ଏହିପରି ମଣିଷ ଅଶାନ୍ତିର ଚକ୍ରରେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ଅର୍ଜୁନ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝନ୍ତୁ ।

୧. କାମନା ଓ କ୍ରୋଧ ମଣିଷର ଶତ୍ରୁ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ ମଣିଷର ମନରେ ଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ କାମନା ଓ କ୍ରୋଧ ତା’ର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ । କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନହେଲେ ମଣିଷ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ । କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ ବିବେକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସେ ଭଲମନ୍ଦ ବିଚାର କରିବାର ଶକ୍ତି ହରାଇପାରେ । ତେଣୁ କାମନାକୁ ଅନ୍ଧ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ ନକରି, ନିଜର ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

୧. ଜୀବନରେ ଇଚ୍ଛା ରହିପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଦାସ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ !

ଏହି ଶିକ୍ଷାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ମଣିଷ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ରଖିବ ନାହିଁ । ଜୀବନରେ ଉନ୍ନତି କରିବା, ପରିବାରର ଯତ୍ନ ନେବା, ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବା ଓ ସମାଜର ସେବା କରିବା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ରହିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଇଚ୍ଛା ଯେପରି ଲୋଭ, ଅନ୍ୟାୟ ବା ଅହଂକାରର କାରଣ ନହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର । ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଲୋଭ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିବା ହିଁ ଆତ୍ମସଂଯମର ପ୍ରଥମ ପାହାଚ ।

୧. ଜୀବନ ଥିବା ସମୟରେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିବା !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ବୁଝାଇଲେ । ମଣିଷ ଜୀବନରେ ଥିବା ସମୟରେ ନିଜ ମନର କାମନା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଶିଖିବା ଉଚିତ । ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୁକ୍ତିର ଆଶା କରିବା ଅପେକ୍ଷା ଜୀବନ ଥିବାବେଳେ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଅଧିକ ଜରୁରୀ । ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳିପାରେ ଓ ଇଚ୍ଛା ଜାଗିଲେ ବିବେକର ସହିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଆତ୍ମସଂଯମର ପଥରେ ଆଗେଇଯାଏ ।

୧. ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ମଣିଷର ଅନ୍ତରରେ ରହିଛି !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବେ ବାହାର ଜଗତରୁ ମିଳୁଥିବା ସୁଖ ଓ ଅନ୍ତରରୁ ମିଳୁଥିବା ସୁଖ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝାଇଲେ । ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିଛି, ନିଜ ଭିତରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରୁଛି ଏବଂ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ସେ ବାହାର ଜିନିଷ ଉପରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ସୁଖ ନିର୍ଭର କରାଏ ନାହିଁ । ଏହି ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଆନନ୍ଦ ହିଁ ଆତ୍ମସୁଖ । ଏହା ମଣିଷକୁ ଅଧିକ ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ କରେ ।

୧. ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ସ୍ଥାପନ !

ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର ମନକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗାଏ, ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରେ, ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ତା’ର ମନରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଘୃଣା ରହେ ନାହିଁ । ସେ ନିଜର ସୁଖକୁ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ଖୋଜେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ ।

୧. ଆତ୍ମସଂଯମ, ଧ୍ୟାନ ଓ ମୁକ୍ତିର ପଥ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ମଣିଷ ନିଜର ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଶିଖିବା ଦରକାର । ଧ୍ୟାନ କେବଳ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ବସିବା ନୁହେଁ । ଏହା ମନକୁ ଅସ୍ଥିରତାରୁ ଫେରାଇ ନିଜର ଆତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ନେବାର ଏକ ଅଭ୍ୟାସ । ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ମନରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶାନ୍ତି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।

୧. ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶିକ୍ଷା – ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ !

ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଅଂଶରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜଣାଇବେ ଯେ ପରମେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାର ଭୋକ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଲିକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ପରମ ମିତ୍ର । ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ହୃଦୟରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖି ଜୀବନ ବିତାଇପାରେ । ଏହି ଶିକ୍ଷା ମଣିଷକୁ ଭୟ, ଅଶାନ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରୁ ଦୂରେଇ ନେଇ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଇବ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *