ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ ! ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ !
ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ – ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ ଯୋଗ !
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
ଭାଗ – ୧୫୬ !
୧. ଜଳରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଜଳ ପାନ କରେ, ସେତେବେଳେ ଜଳର ସ୍ୱାଦ ଓ ତାହାର ଜୀବନଦାୟୀ ଗୁଣକୁ ଅନୁଭବ କରେ । ସେହି ଜଳର ସ୍ୱାଦ ଓ ଜୀବନ ଦେବାର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ରହିଛି । ଜଳ ବିନା ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଗଛଲତା ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଜଳକୁ କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ପଦାର୍ଥ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଏହା ଜୀବନର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆଧାର ।
୧. ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଲୋକ !
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକରେ ପୃଥିବୀରେ ଦିନ ହୁଏ । ଗଛଲତା ବଢ଼େ, ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ । ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୀତଳ ଆଲୋକ ମନୁଷ୍ୟର ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦିଏ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ ଯେ, ପ୍ରକୃତିର ମହାନ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପଛରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆଧାର ରହିଛି ।
୧. ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶର ଗୁଣ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ, ସେହି ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ଆସିଛି । ଶବ୍ଦ ମାଧ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଭାବନା ପ୍ରକାଶ କରେ, ଜ୍ଞାନ ବାଣ୍ଟେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ । ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର କଥାକୁ ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ରଖିବା ଉଚିତ । ଅନ୍ୟକୁ ଆଘାତ ଦେଉଥିବା କଥା ନ କହି ସତ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ କଥା କହିବା ଦରକାର ।
୧. ମନୁଷ୍ୟର ଶକ୍ତି ଓ ଜୀବନ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଜୀବନଶକ୍ତି ରହିଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ । ଜୀବନ କେବଳ ଶରୀରର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନୁହେଁ । ଶରୀରରେ ଚେତନା, ଚିନ୍ତା କରିବାର କ୍ଷମତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିବାରୁ ଜୀବନ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ଏହି ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବଙ୍କୁ ଅନାବଶ୍ୟକ କଷ୍ଟ ନ ଦେବା ମନୁଷ୍ୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।
୧. ଅଗ୍ନିର ତେଜ ଓ ଜୀବନର ଆଧାର !
ଅଗ୍ନିରେ ଯେଉଁ ତାପ ଓ ତେଜ ରହିଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ । ଅଗ୍ନି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଆଲୋକ ଓ ଉଷ୍ମତା ଦିଏ । ଏହା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ଓ ଅନେକ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରେ ।
୧. ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଜୀବନର ମୂଳ ଆଧାର ସେ ନିଜେ । ଜୀବଜଗତରେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ବଢ଼ନ୍ତି ଓ ନିଜର ଜୀବନ ଚାଲୁ ରଖନ୍ତି, ସେହି ଜୀବନର ମୂଳରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତି ରହିଛି । ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଜୀବନର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝାଏ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ହେବାକୁ ଶିଖାଏ ।
୧. ଧର୍ମସମ୍ମତ ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛା !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ବୁଝାଇଲେ । ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ରହିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଭଲ ନୁହେଁ । ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ବିରୋଧୀ ନୁହେଁ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟର ଉନ୍ନତି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସେହି ଇଚ୍ଛା ଗ୍ରହଣୀୟ । କିନ୍ତୁ ଲୋଭ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅହଂକାରରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଇଚ୍ଛା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଭୁଲ୍ ପଥରେ ନେଇଯାଏ ।
୧. ମନୁଷ୍ୟର ଗୁଣ ଓ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରଭାବ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ ନାମକ ତିନୋଟି ଗୁଣ ପ୍ରକୃତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ସତ୍ତ୍ୱ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଜ୍ଞାନ, ଶାନ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତା ଦିଗରେ ନେଇଯାଏ । ରଜ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା, କାର୍ଯ୍ୟଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଫଳ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ବଢ଼ାଏ । ତମ ଅଜ୍ଞାନ, ଅଳସୁଆପଣ ଓ ଅବିବେକ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହି ତିନୋଟି ଗୁଣ ମନୁଷ୍ୟର ଚିନ୍ତା ଓ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଗୁଣର ମୂଳ ଶକ୍ତି ଈଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକରେ ବନ୍ଧା ନୁହନ୍ତି ।
୧. ଏହି ଉପଦେଶର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା !
ଏହି ଅଂଶରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଜଳର ସ୍ୱାଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଲୋକ, ଅଗ୍ନିର ତେଜ, ଜୀବନର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରକୃତିର ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି । ଏହା ଜାଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅବହେଳା କରିବ ନାହିଁ, ଜୀବନକୁ ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବିବ ଏବଂ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ଓ ଆଚରଣକୁ ଧର୍ମର ମାର୍ଗରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ । ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟତର କରେ ।

