ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ ! ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ !
ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ – ଧ୍ୟାନଯୋଗ !
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
ଭାଗ – ୧୫୩ !
୧. ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଶ୍ନ !
ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ଧ୍ୟାନଯୋଗର ଅଭ୍ୟାସ ବିଷୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବା ପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଆଉ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଲା । ସେ ଭାବିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଯୋଗର ପଥରେ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଯୋଗୁଁ ଯଦି ସେହି ସାଧନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ତାହାର ଭବିଷ୍ୟତ କ’ଣ ହେବ ?
୧. ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଧନାର ଭାଗ୍ୟ !
ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯଦି କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଯୋଗ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ ନ ଥିବାରୁ ସେ ଯୋଗର ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା କ’ଣ ହେବ ? ସେ କି ନିଜର ସାଂସାରିକ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହରାଇବେ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ?
୧. ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ମେଘର ଉଦାହରଣ !
ଅର୍ଜୁନ ନିଜର ସନ୍ଦେହକୁ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଲେ । ଆକାଶରେ ଏକ ମେଘ ଅନ୍ୟ ମେଘଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଗଲେ ଯେପରି ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ଆଶ୍ରୟ ରହେ ନାହିଁ, ସେହିପରି ଅଧାରେ ରହିଯାଇଥିବା ଯୋଗୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ରହିବ ନାହିଁ କି ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା ।
୧. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ !
ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ଏହି ସନ୍ଦେହ ତାଙ୍କ ମନରେ ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ କେବଳ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହିଁ ସମର୍ଥ । ତେଣୁ ସେ ନିଜର ସନ୍ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦୂର କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କେବଳ ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ । ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଅନେକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିପାରେ ।
୧. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ ଯେ, ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟର କେବେ ବିନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ । ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଯୋଗର ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତାହାର ପ୍ରୟାସ କେବେ ବୃଥା ଯାଏ ନାହିଁ । ସେ ଏହି ଜୀବନରେ ହେଉ କିମ୍ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନରେ, ତାହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତିର ଚେଷ୍ଟା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦିଏ ।
୧. ଉତ୍ତମ ପରିବାରରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଯୋଗସାଧନା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ପୂର୍ବ ସାଧନାର ଫଳ ଅନୁସାରେ ଉଚ୍ଚତର ଲୋକରେ ରହିବା ପରେ ପୁଣି ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି । ଏପରି ପରିବାରରେ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନରେ ଉନ୍ନତି କରିବା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ବିକଶିତ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ ।
୧. ଯୋଗୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମର ସୁଯୋଗ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆଉ ଏକ ବିଶେଷ ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ କହିଲେ । ଯୋଗସାଧନାରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିପାରି ନଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ କେବେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଯୋଗସାଧନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି । ଏପରି ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ । କାରଣ ସେହି ପରିବାରର ପରିବେଶ ତାଙ୍କୁ ଛୋଟବେଳୁ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ଭକ୍ତି ଓ ଆତ୍ମସାଧନାର ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
୧. ପୂର୍ବ ସାଧନାର ପ୍ରଭାବ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ପୂର୍ବ ଜୀବନରେ କରିଥିବା ଯୋଗସାଧନା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ । ନୂତନ ଜୀବନରେ ସେହି ସାଧନାର ସଂସ୍କାର ପୁଣି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ । ମନୁଷ୍ୟ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ ଯେ, କାହିଁକି ତାଙ୍କର ମନ ଧର୍ମ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଈଶ୍ୱରଚିନ୍ତା ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଛି । ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଯୋଗର ପଥରେ ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ । ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଧିକ ଉନ୍ନତି କରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି ।
୧. ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ ଓ ଯୋଗୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶେଷରେ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ନିରନ୍ତର ସାଧନା ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ନିଜର ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି । ଯୋଗୀ କେବଳ ଶରୀରକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଥିବା ତପସ୍ୱୀଙ୍କଠାରୁ, କେବଳ ପୁସ୍ତକୀୟ ଜ୍ଞାନ ରଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଏବଂ କେବଳ କର୍ମଫଳ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ତେଣୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୋଗୀ ହେବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିରନ୍ତର ସାଧନାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ହାସଲ କରିପାରେ ।

