ମଣିଷ କିପରି ମନର ଶାନ୍ତି, ଠିକ୍ ବିଚାରଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ ଜୀବନ ପାଇପାରିବ !

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ !

ଭାଗ–୧୦୮ : ଗୀତା ପଢ଼ିବାର ଫଳ — ମଣିଷ କିପରି ମନର ଶାନ୍ତି, ଠିକ୍ ବିଚାରଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ ଜୀବନ ପାଇପାରିବ !

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।

୧. ଗୀତା କେବଳ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ !

ପ୍ରିୟ ପାଠକ ବନ୍ଧୁମାନେ !

ଆମେ ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ୁ । ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁ । ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉ । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ କରିବା ସହିତ ଆମ ମନରେ ଭଲ ଗୁଣ ଆସୁଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଦରକାର ।

ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଆମକୁ କେବଳ ପଢ଼ିବାକୁ କହୁନାହିଁ । ଏହାର ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଶିଖାଏ । ଆମେ ଯଦି ଗୀତା ପଢ଼ି ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା କହୁ, ଅନ୍ୟକୁ ଠକୁ, ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ଖୁସି ହେଉ, ତେବେ ଗୀତାର ପ୍ରକୃତ ଶିକ୍ଷା ଆମ ଜୀବନରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇନାହିଁ ।

ଗୀତା ଆମକୁ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ, ନିଜ ମନକୁ ବୁଝିବାକୁ ଏବଂ ଠିକ୍ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

୨. ଗୀତା ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ !

ଆମ ଜୀବନରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଆସେ । ପରୀକ୍ଷାରେ କମ୍ ନମ୍ବର ମିଳିପାରେ । ବ୍ୟବସାୟରେ କ୍ଷତି ହୋଇପାରେ । ଚାକିରିରେ ଅସୁବିଧା ଆସିପାରେ । ଆମର ପ୍ରିୟ ଲୋକ ଆମ କଥା ନ ବୁଝିପାରନ୍ତି ।

ଏପରି ସମୟରେ ଆମେ ରାଗିଯାଉ, ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁ କିମ୍ବା ଭୟରେ ଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରୁ ନାହିଁ ।

ଗୀତା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଜୀବନର ଅଂଶ । ସବୁବେଳେ ଆମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ସବୁକିଛି ହେବ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଏବଂ ସୁଖ ଆସିଲେ ଅହଂକାର ନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଧରନ୍ତୁ, ଜଣେ ଛାତ୍ର ପରୀକ୍ଷାରେ ଆଶା କରିଥିବା ନମ୍ବର ପାଇଲା ନାହିଁ । ସେ ଯଦି ନିଜକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାବି ପଢ଼ା ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ତାହା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ସେ ଯଦି ନିଜ ଭୁଲ୍ ବୁଝି ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେବେ ଆଗକୁ ଭଲ କରିପାରିବ ।

ଏହା ହେଉଛି ଗୀତାର ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ଲଗାଇବାର ଏକ ସରଳ ଉଦାହରଣ ।

୩. ଗୀତା ଠିକ୍ ବିଚାର କରିବାକୁ ଶିଖାଏ !

କେତେବେଳେ ଆମେ ରାଗରେ ଏପରି କଥା କହିଦେଉ, ଯାହା ଅନ୍ୟର ମନକୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ । ପରେ ଅନୁତାପ କରୁ । ସେହିପରି, ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଆମେ ଏପରି କାମ କରିଦେଉ, ଯାହାର ଫଳ ପରେ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ।

ଗୀତା ଆମକୁ ମନର ଆବେଗରେ ଭାସି ନ ଯାଇ ବିଚାର କରିବାକୁ ଶିଖାଏ ।

କୌଣସି କାମ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ନିଜକୁ ତିନୋଟି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଉଚିତ ।

୧. ମୁଁ ଯାହା କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ତାହା ଠିକ୍ କି ?

୨. ଏହି କାମ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କାହାର କ୍ଷତି ହେବ କି ?

୩. ଏହି କାମର ପରିଣାମ ପାଇଁ ମୁଁ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇପାରିବି କି ?

ଏପରି ଭାବିଲେ ଆମେ ଅନେକ ଭୁଲ୍ କାମରୁ ଦୂରେଇ ରହିପାରିବା ।

୪. ଗୀତା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହ ଦିଏ !

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଅର୍ଜୁନ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନେଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଥିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ବୁଝାଇଥିଲେ ।

ଏଥିରୁ ଆମେ ଶିଖିପାରିବା ଯେ ଅସୁବିଧା ଦେଖି କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ପଳାଇଯିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।

ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ପିଲାଙ୍କୁ ଭଲ ଶିକ୍ଷା ଦେବା । ଜଣେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ରୋଗୀଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା କରିବା । ଜଣେ ଅଭିଭାବକଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ପିଲାଙ୍କୁ ଭଲ ମଣିଷ କରିବା । ଜଣେ ଛାତ୍ରଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ମନ ଦେଇ ପଢ଼ିବା ।

ଆମେ ଯଦି ସଚ୍ଚୋଟତାର ସହିତ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା, ତେବେ ଆମ ଜୀବନ ଅଧିକ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।

୫. ଫଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର, କିନ୍ତୁ ଫଳର ଦାସ ହୁଅ ନାହିଁ !

ଗୀତାର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି—ଆମର ଅଧିକାର କର୍ମ ଉପରେ, କେବଳ ଫଳ ଉପରେ ନୁହେଁ ।

ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଆମେ ଫଳ ବିଷୟରେ ଆଦୌ ଭାବିବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ଯୋଜନା କରିବା ନାହିଁ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆମେ ଭଲ ଭାବେ ଯୋଜନା କରିବା, ପରିଶ୍ରମ କରିବା ଏବଂ ନିଜ କାମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା । କିନ୍ତୁ ସବୁକିଛି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ହେବ ବୋଲି ଜିଦ୍ ଧରିବା ନାହିଁ ।

ଜଣେ ଚାଷୀ ଜମିରେ ବିହନ ବୁଣେ, ପାଣି ଦିଏ ଏବଂ ଫସଲର ଯତ୍ନ ନିଏ । କିନ୍ତୁ ବର୍ଷା ଓ ପାଣିପାଗ ତାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ । ସେ ନିଜ କାମ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ସହିତ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ଶିଖେ ।

ସେହିପରି ଆମେ ପରିଶ୍ରମ କରିବା, ଭୁଲ୍ ହେଲେ ସୁଧାରିବା ଏବଂ ଫଳ ଯାହା ହେଉ, ସାହସ ହରାଇବା ନାହିଁ ।

୬. ଗୀତା ଆମକୁ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିବାକୁ ଶିଖାଏ !

ଗୀତାରେ ସମଦୃଷ୍ଟି, ଦୟା, ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ ଓ ମନର ସଂଯମ ଭଳି ଗୁଣର ମହତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଇଛି ।

ଏହାର ଅର୍ଥ ଆମେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଧନୀ ବା ଗରିବ, ଶିକ୍ଷିତ ବା ଅଶିକ୍ଷିତ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ରଖିବା ଦରକାର ।

କେହି ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ନୁହେଁ, ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । କେହି ଭୁଲ୍ କଲେ ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଘୃଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ପ୍ରକୃତ ଧାର୍ମିକତା କେବଳ ମୁହଁରେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ନେବାରେ ନୁହେଁ । ଆମ ଆଚରଣରେ ସତ୍ୟ, ଦୟା ଓ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ।

୭. ପିଲାମାନେ ଗୀତାରୁ କ’ଣ ଶିଖିବେ ?

ପିଲାମାନେ ଗୀତାର ସବୁ ଶ୍ଲୋକ ମନେ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଏହାର ସରଳ ଶିକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକୁ ଜୀବନରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ।

• ସବୁବେଳେ ସତ କହିବା ।
• ମାଆ, ବାପା, ଗୁରୁଜନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ।
• ନିଜ କାମ ନିଜେ କରିବା ।
• ରାଗ ହେଲେ ତୁରନ୍ତ ଖରାପ କଥା ନ କହିବା ।
• ଅନ୍ୟ ପିଲାଙ୍କ ସହିତ ନିଜକୁ ତୁଳନା କରି ହତାଶ ନ ହେବା ।
• ଭୁଲ୍ କଲେ ତାହା ସ୍ୱୀକାର କରି ସୁଧାରିବା ।
• ଅନ୍ୟର ସଫଳତା ଦେଖି ଈର୍ଷା ନ କରିବା ।

ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଭ୍ୟାସ ଜଣେ ପିଲାକୁ ଭଲ ମଣିଷ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।

୮. ଗୀତା ପଢ଼ିଲେ ସବୁ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଯାଏ କି ?

ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ବୁଝିବା ଦରକାର । ଗୀତା ପଢ଼ିଲେ ଜୀବନର ସବୁ ସମସ୍ୟା ଆପେ ଆପେ ଦୂର ହୋଇଯିବ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ଗୀତା ଆମକୁ ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଦିଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ୟାକୁ ଅଧିକ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ସାମ୍ନା କରିପାରିବା ।

କୌଣସି ରୋଗ ହେଲେ ଚିକିତ୍ସା ଦରକାର । ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟା ହେଲେ ଯୋଜନା ଓ ପରିଶ୍ରମ ଦରକାର । ଅନ୍ୟାୟ ହେଲେ ଆଇନସମ୍ମତ ଉପାୟରେ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର ।

ଗୀତା ଆମକୁ ଏସବୁ କରିବାରୁ ରୋକେ ନାହିଁ । ବରଂ ଭୟ, ରାଗ ଓ ହତାଶାରେ ନିଜ ବିଚାରଶକ୍ତି ହରାଇ ନ ବସିବାକୁ ଶିଖାଏ ।

୯. ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ କିପରି ଗୀତାର ଶିକ୍ଷା ପାଳନ କରିବା ?

ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଗୀତା ପଢ଼ିପାରିବା । ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିବା । ତା’ପରେ ଭାବିବା—ଆଜି ମୋ ଜୀବନରେ ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ କିପରି ପାଳନ କରିବି ?

ଯଦି ଆମେ ମନର ସଂଯମ ବିଷୟରେ ପଢ଼ିଲୁ, ତେବେ ସେହି ଦିନ ରାଗ ହେଲେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା । ଯଦି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଢ଼ିଲୁ, ତେବେ ନିଜ କାମକୁ ଅବହେଳା ନ କରିବା । ଯଦି ଦୟା ବିଷୟରେ ପଢ଼ିଲୁ, ତେବେ ଜଣେ ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ।

ଏପରି ଭାବରେ ଗୀତା କେବଳ ପୁସ୍ତକ ଭିତରେ ସୀମିତ ରହିବ ନାହିଁ । ଏହା ଆମ ଜୀବନର ଅଂଶ ହୋଇଯିବ ।

ଉପସଂହାର !

ପ୍ରିୟ ପାଠକ ବନ୍ଧୁମାନେ !

ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଆମକୁ ଜୀବନରୁ ପଳାଇବାକୁ ନୁହେଁ, ଜୀବନର ସମସ୍ୟାକୁ ସାହସର ସହିତ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଶିଖାଏ । ଏହା ଆମକୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା, ମନକୁ ସଂଯମ କରିବା, ଠିକ୍ ବିଚାର କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ରଖିବାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ।

ଗୀତାର ମୂଳ ଶିକ୍ଷାକୁ ଆମେ ଯଦି ନିଜ ଜୀବନରେ ପାଳନ କରିବା, ତେବେ ଆମେ ଅଧିକ ଶାନ୍ତ, ଦାୟିତ୍ୱବାନ ଓ ବିବେକୀ ମଣିଷ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବା ।

ଗୀତା ପଢ଼ିବାର ପ୍ରକୃତ ଫଳ କେବଳ ଶ୍ଲୋକ ମନେ ରଖିବା ନୁହେଁ । ଏହାର ଶିକ୍ଷା ଆମ କଥାରେ, କାମରେ ଓ ଆଚରଣରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ହିଁ ତାହାର ପ୍ରକୃତ ଫଳ ।

ଭାଗ–୧୦୯ରେ ଜାରି ରହିବ — ଗୀତାର ଅମୂଲ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା : ଆଜିର ମଣିଷ ନିଜ ପରିବାର, ସମାଜ ଓ ଦେଶର ଜୀବନରେ ଗୀତାର ଶିକ୍ଷାକୁ କିପରି ପ୍ରୟୋଗ କରିପାରିବ !