ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷର ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନିରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରକମ୍ପିତ ହେଲା !

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ ! ଭାଗ–୧୧୫

ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ — ଶ୍ଲୋକ ୧.୧୭ ଠାରୁ ୧.୨୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ !

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।

ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷର ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନିରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରକମ୍ପିତ ହେଲା !

ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଆମେ ପଢ଼ିଲେ ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ନିଜ ନିଜ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଥିଲେ । ଏବେ ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାରେ ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷର ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ଶ୍ଲୋକ ୧.୧୭ !

ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ — ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରରେ :

କାଶ୍ୟଶ୍ଚ ପରମେଷ୍ୱାସଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ମହାରଥଃ ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନୋ ବିରାଟଶ୍ଚ ସାତ୍ୟକିଶ୍ଚାପରାଜିତଃ ॥

ସରଳ ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ :

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଦ୍ଧର କାଶୀରାଜ, ମହାରଥୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ ଓ ଅପରାଜିତ ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ ।

ଏହି ଶ୍ଲୋକରେ ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷରେ ଥିବା କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ ।

ଶ୍ଲୋକ ୧.୧୮ !

ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ — ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରରେ :

ଦ୍ରୁପଦୋ ଦ୍ରୌପଦେୟାଶ୍ଚ ସର୍ବଶଃ ପୃଥିବୀପତେ ।
ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ ଦଧ୍ମୁଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ॥

ସରଳ ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ :

ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ! ଦ୍ରୁପଦ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ମହାବାହୁ ଅଭିମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ ।

ଏଠାରେ “ସୌଭଦ୍ର” ବୋଲି ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବୁଝାଯାଇଛି । “ଦ୍ରୌପଦେୟାଃ” ବୋଲି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଯାଇଛି ।

ଏହି ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକରୁ କ’ଣ ଜଣାପଡ଼ୁଛି ?

ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷରେ କେବଳ ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ନଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜା ଓ ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ନିଜ ନିଜ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରକାଶ କଲେ ।

ଶ୍ଲୋକ ୧.୧୯ !

ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ — ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରରେ :

ସ ଘୋଷୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ହୃଦୟାନି ବ୍ୟଦାରୟତ୍ ।
ନଭଶ୍ଚ ପୃଥିବୀଂ ଚୈବ ତୁମୁଲୋ ବ୍ୟନୁନାଦୟନ୍ ॥

ସରଳ ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ :

ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରୁଥିବା ସେହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା ।

ଏଠାରେ “ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାମ୍” ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ କୌରବମାନେ ।

ମୂଳ ଶ୍ଲୋକର ଭାବ !

ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷର ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଥିଲା । ଗୀତାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ସେହି ଧ୍ୱନି କୌରବମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା ।

ଏହା ଶ୍ଲୋକରେ ବ୍ୟବହୃତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା । ଏଥିରୁ କୌରବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ ବୋଲି ବୁଝାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ କ’ଣ ଚାଲିଥିଲା, ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏହି ଶ୍ଲୋକରେ ନାହିଁ ।

ଶ୍ଲୋକ ୧.୨୦ !

ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ — ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରରେ :

ଅଥ ବ୍ୟବସ୍ଥିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ କପିଧ୍ୱଜଃ ।
ପ୍ରବୃତ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ପାତେ ଧନୁରୁଦ୍ୟମ୍ୟ ପାଣ୍ଡବଃ ॥

ସରଳ ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ :

ଏହା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ସମୟ ଆସିଲା ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ଆଘାତ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ କପିଧ୍ୱଜ ଅର୍ଜୁନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ନିଜ ଧନୁ ଉଠାଇଲେ ।

ଏଠାରେ “କପିଧ୍ୱଜ” ବୋଲି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ତାଙ୍କ ରଥର ପତାକାରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଥିଲା ।

ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା !

୧.୨୦ ଶ୍ଲୋକଟି ବାକ୍ୟର ଆରମ୍ଭ ମାତ୍ର । ଏଥିରେ ଅର୍ଜୁନ ଧନୁ ଉଠାଇବାର କଥା କୁହାଯାଇଛି । ତା’ପରେ ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କ’ଣ କହିଲେ, ତାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକରେ ଆସିବ ।

ଏହି ଭାଗର ସାରକଥା !

ଏହି ଭାଗରେ ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷର ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି, ସେହି ଧ୍ୱନିର ପ୍ରଚଣ୍ଡତା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନୁ ଉଠାଇବାର ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ।

ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୀତାର ମୁଖ୍ୟ ଉପଦେଶ ଆରମ୍ଭ ହୋଇନାହିଁ । ଅର୍ଜୁନ ଏବେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ସେନାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁବେ । ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବ ।

ମନେ ରଖିବା କଥା : ଏହି ଭାଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରୁ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରରେ ଲିପ୍ୟନ୍ତର କରାଯାଇଛି । ତାହାର ଅର୍ଥକୁ ସରଳ ଓଡ଼ିଆରେ ଅଲଗା ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି ।

ଭାଗ–୧୧୬ରେ ଜାରି ରହିବ — ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ନେବାକୁ କାହିଁକି କହିଲେ !