ରାମାୟଣ ଗଦ୍ୟରେ

ରାମାୟଣ ଗଦ୍ୟରେ -!

ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଶୈଶବ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ -!

ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired)

ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଚାରି ରାଜକୁମାରଙ୍କ ଶୈଶବ -!

ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜପ୍ରାସାଦ ଚାରି ରାଜକୁମାରଙ୍କ ହସଖୁସିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଉଠିଲା । ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଦୀର୍ଘଦିନର ମନୋବାଞ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର — ରାମ, ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ — ଧୀରେ ଧୀରେ ବଡ଼ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ର ରାମ ଶାନ୍ତ, ଗମ୍ଭୀର ଓ ମଧୁର ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ସଦା ଏକ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା । ସେ ନିଜର ଆଚରଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜିଣିନେଉଥିଲେ । ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଥିଲା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅତୁଟ ଭ୍ରାତୃପ୍ରେମ ଥିଲା ।

ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡରେ ରାଜକୁମାରମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା, ଗୁଣ ଓ ପାରସ୍ପରିକ ସ୍ନେହର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ବିଶେଷକରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଅନୁରାଗ ଥିଲା । ରାମ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ।

ଏହି ଭ୍ରାତୃପ୍ରେମ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ବନବାସର କଠିନ ପଥରେ ଆହୁରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଉଠିବ ।

ଶିକ୍ଷା ଓ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା -!

ସମୟକ୍ରମେ ଚାରି ରାଜକୁମାର ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ । ସେମାନେ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର, ରାଜଧର୍ମ ଓ ଯୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟା ଶିଖିଲେ । ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗରେ ସେମାନେ ପାରଦର୍ଶୀ ହେଲେ ।

ରାଜକୁମାର ହେବାର ଅର୍ଥ କେବଳ ରାଜସୁଖ ଭୋଗ କରିବା ନୁହେଁ । ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା, ପ୍ରଜାଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଓ ଧର୍ମରକ୍ଷା କରିବା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା ।

ରାମ ଶିକ୍ଷା ସହିତ ନମ୍ରତାକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ । ସେ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜଠାରୁ ବୟସରେ ବଡ଼ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ ।

ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ମହାନ କରିଥିଲା । ପରାକ୍ରମ ସହିତ ନମ୍ରତା, ଜ୍ଞାନ ସହିତ ବିନୟ ଓ ଅଧିକାର ସହିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ରହିଲେ ହିଁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତରେ ମହାନ ହୋଇପାରେ ।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଅଯୋଧ୍ୟା ଆଗମନ -!

ଦିନେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜସଭାରେ ଜଣେ ମହାନ ଋଷି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେ ଥିଲେ ମହର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ।

ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ । ଋଷିଙ୍କ ଆଗମନରେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଗମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ।

ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦଶରଥଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଲୋଡ଼ିବାକୁ ଆସିଥିଲେ । ସେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ ନାମକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲେ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ଘଟାଉଥିଲେ ।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ସେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ପଠାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।

ରାମଙ୍କୁ ମାଗିଲେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର -!

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।

ରାମ ତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ର । ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଆରମ୍ଭରେ ଥିଲେ । ଏପରି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇବା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଥିଲା ।

ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ, ରାମଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେ ନିଜେ ସେନା ସହିତ ଯାଇ ଯଜ୍ଞର ସୁରକ୍ଷା କରିବେ । ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ସେ ନିଜେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ।

କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଭିନ୍ନ । ସେ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିଥିଲେ । ସେ ରାମଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ।

ଏହା କେବଳ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ନଥିଲା । ଏହା ରାମଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦର ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶରୁ ବାହାରି ଜଗତର ଦୁଃଖ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିବାର ପ୍ରଥମ ସୁଯୋଗ ଥିଲା ।

ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପରାମର୍ଶ -!

ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଦ୍ୱିଧା ଦେଖି ରାଜଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମହିମା, ତପସ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ସେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇଲେ । ତାଙ୍କ କଥା ମାନିବା ଉଚିତ ବୋଲି ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ ।

ଦଶରଥ ଶେଷରେ ନିଜ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ । ପିତା ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଭାବରେ ଋଷିଙ୍କ ଅନୁରୋଧକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା ।

ଶେଷରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।

ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ଅରଣ୍ୟ ଆଡ଼କୁ -!

ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଅଯୋଧ୍ୟାରୁ ବାହାରିଲେ ।

ଏହି ଯାତ୍ରା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ଥିଲା । ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିଥିଲେ ଏବଂ ରାଜପ୍ରାସାଦର ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ିଥିଲେ । ଏବେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନର କଠିନ ପରୀକ୍ଷାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଶିଖାଇବେ ନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ ଜ୍ଞାନ, ସଂଯମ, ସାହସ ଓ ଧର୍ମର ନୂଆ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇବ ।

ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ରାମ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ରାଜପରିବାରର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି ସମାଜର ବିଶାଳ ଜଗତ ସହିତ ପରିଚିତ ହେବେ ।

ଏହି ଘଟଣାରୁ ଆମେ କ’ଣ ଶିଖିବା -!

ଜୀବନରେ କେବଳ ଶିକ୍ଷା ଓ ଜ୍ଞାନ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ମଣିଷ ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଶିଖିବା ଦରକାର ।

ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଧ୍ୟାରୁ ବାହାରିବା ଏକ ନୂଆ ଶିକ୍ଷାର ଆରମ୍ଭ ଥିଲା । ସେ ଏବେ ଜାଣିବେ ଯେ, ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ।

ଧର୍ମର ଅର୍ଥ କେବଳ ପୂଜାପାଠ ନୁହେଁ । ଅନ୍ୟାୟକୁ ରୋକିବା, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ଅଂଶ ।

ରାମଙ୍କ ଜୀବନ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରକାଶ କରିବ ।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଯାତ୍ରାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାମ ତାଡ଼କା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ । ସେହି ଘଟଣାରେ ରାମଙ୍କ ସାହସ, ଗୁରୁଆଜ୍ଞା ପାଳନ ଓ ଧର୍ମ ସମ୍ପର୍କିତ ଦ୍ୱିଧାର ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ଆସିବ ।