ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଭାଗ ୭
ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ — ଭକ୍ତି ବିନା ଜ୍ଞାନ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ —!
ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର MA, LLB, IRS (Retired)
ପୂର୍ବ କଥା —!
ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ ବହୁତ ବଡ଼ ବଡ଼ କାମ କରିଥିଲେ । ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନରେ ଶାନ୍ତି ନଥିଲା ।
ସେହି ସମୟରେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ।
ନାରଦ ମୁନି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ କେବଳ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ନାହିଁ । ସେ ତାଙ୍କ ମନର ଅସନ୍ତୋଷର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ବୁଝାଇଦେଲେ ।
ଏହି କଥା ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ।
⸻
ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶ୍ନ —!
ନାରଦ ମୁନି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ —
“ହେ ବ୍ୟାସଦେବ ! ତୁମ ମନ ସତରେ ଶାନ୍ତ ଅଛି କି ?”
ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଭଳି ଲାଗିପାରେ ।
କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଅଛି ।
ନାରଦ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ଜ୍ଞାନର ଅଭାବ ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ତେବେ ଅଭାବ କେଉଁଠି ?
ଅଭାବ ଥିଲା ହୃଦୟର ସେହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତିର, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍କପଟ ଭକ୍ତିରୁ ଆସେ ।
⸻
ବ୍ୟାସଦେବ ନିଜର ଅସନ୍ତୋଷ ସ୍ୱୀକାର କଲେ —!
ବ୍ୟାସଦେବ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କହିଲେ —
“ଆପଣ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ଠିକ୍ । ମୁଁ ବହୁତ କିଛି କରିଛି । କିନ୍ତୁ ତଥାପି ମୋ ମନ ଶାନ୍ତ ନୁହେଁ ।”
ଏହା ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ।
ବଡ଼ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଅଭାବକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଦରକାର ।
“ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ” ବୋଲି ଭାବିଲେ ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ।
କିନ୍ତୁ “ମୋର ଆହୁରି ଜାଣିବାକୁ ଅଛି” ବୋଲି ଭାବିଲେ ନୂଆ ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଯାଏ ।
ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ନମ୍ରତା ଆମକୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ।
⸻
ନାରଦ ମୁନି ଅଭାବଟି କେଉଁଠି ଅଛି ବୁଝାଇଲେ —!
ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ ଯେ ବ୍ୟାସଦେବ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ବିଷୟରେ ବହୁତ କିଛି କହିଛନ୍ତି ।
କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ, ଗୁଣ ଓ ଭକ୍ତିକୁ ସେହି ଭାବରେ ମୁଖ୍ୟ କରି କୁହାଯାଇନାହିଁ ।
ଭାଗବତରେ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଭାବେ ରଖାଯାଇଛି ।
ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ —
କେବଳ ଜାଣିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ଜାଣିଥିବା ସତ୍ୟକୁ ହୃଦୟରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର ।
⸻
ଭକ୍ତି କାହିଁକି ଏତେ ଜରୁରୀ —!
ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର ମୂଳ କଥା ହେଉଛି —
ମଣିଷ ଭଗବାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥା ଜାଣିପାରେ ।
କିନ୍ତୁ ଯଦି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତି ଜାଗେ ନାହିଁ, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ରରେ ମନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ହୋଇନପାରେ ।
ଯେପରି ଔଷଧର ନାମ ଜାଣିଲେ ରୋଗ ଭଲ ହୁଏ ନାହିଁ, ଔଷଧ ସେବନ କଲେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ ।
ସେହିପରି ଭଗବାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଦରକାର ।
⸻
ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଲୀଳା କାହିଁକି ଶୁଣିବା —!
ଭାଗବତ ଆମକୁ ବାରମ୍ବାର ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ, ଗୁଣ ଓ ଲୀଳା ଶୁଣିବାକୁ କହେ ।
କାରଣ ମଣିଷର ମନ ସବୁବେଳେ କୌଣସି ନା କୌଣସି ବିଷୟରେ ଲାଗି ରହେ ।
ଯଦି ମନକୁ ଭଲ ଚିନ୍ତା ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ମନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭଲ ହୁଏ ।
ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମନରେ ଭକ୍ତି, ଦୟା, ସତ୍ୟ, ସଂଯମ ଓ ନମ୍ରତା ବଢ଼ିପାରେ ।
ସେଥିପାଇଁ ଭାଗବତ କେବଳ ପଢ଼ିବାର ଗ୍ରନ୍ଥ ନୁହେଁ ।
ଏହା ହୃଦୟକୁ ବଦଳାଇବାର ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥ ।
⸻
ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ନିଜ ଜୀବନର କଥା —!
ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ନିଜ କଥା ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ନାରଦ ମୁନି ନିଜ ପୂର୍ବ ଜୀବନର ଏକ ଅନୁଭବ କହିଲେ ।
ସେହି କଥା ବହୁତ ସରଳ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଶିକ୍ଷା ବହୁତ ଗଭୀର ।
ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ ଯେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସେ ଜଣେ ଦାସୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମାଆ କେତେକ ସାଧୁ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ ।
ସେହି ସାଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବାର ସୁଯୋଗ ଛୋଟ ନାରଦଙ୍କୁ ମିଳିଲା ।
ସେ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ।
ଏଠାରେ ଭାଗବତ ଆମକୁ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ କଥା ଶିଖାଏ —
ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମଣିଷର ଜୀବନକୁ ବଦଳାଇପାରେ ।
⸻
ଛୋଟ ନାରଦଙ୍କ ଭକ୍ତି —!
ଛୋଟ ନାରଦ ସେହି ସାଧୁମାନଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ ।
ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନଙ୍କ କଥା କହୁଥିଲେ, ସେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣୁଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ ଜନ୍ମ ନେଲା ।
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବଡ଼ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ନଥିଲା ।
ବଡ଼ ଧନ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲା ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସେବା ଓ ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାର ଆଗ୍ରହ ।
ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୁଣ ତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ନେଇଗଲା ।
⸻
ଏଠାରେ “ସତ୍ସଙ୍ଗ”ର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଯାଏ —!
ସତ୍ସଙ୍ଗ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସତ୍ୟପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ।
ମଣିଷ ଯାହାଙ୍କ ସହିତ ରହେ, ସେମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତାର କିଛି ପ୍ରଭାବ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼େ ।
ଖରାପ ସଙ୍ଗ ମନକୁ ଖରାପ ଦିଗକୁ ନେଇପାରେ ।
ଭଲ ସଙ୍ଗ ମନକୁ ଭଲ ଦିଗକୁ ନେଇପାରେ ।
ସେଥିପାଇଁ ଭାଗବତରେ ସତ୍ସଙ୍ଗକୁ ବହୁତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି ।
⸻
ଭାଗବତ ରଚନାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ —!
ଏବେ ଆମେ ବୁଝିପାରୁଛୁ ଯେ ନାରଦ ମୁନି କାହିଁକି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଯଶ ଓ ଲୀଳାକୁ ଅଧିକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ କହିଲେ ।
ଭାଗବତ ଏମିତି ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥ ହେଉ, ଯାହାକୁ ଶୁଣି ସାଧାରଣ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେବ ।
ଯିଏ ବହୁତ ଜାଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ ଶିକ୍ଷା ପାଇବ ।
ଯିଏ କମ୍ ଜାଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ ଭକ୍ତିର ପଥ ପାଇପାରିବ ।
ଏହି କାରଣରୁ ଭାଗବତ କେବଳ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ ।
ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ।
⸻
ଆମ ଜୀବନ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା —!
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଆମକୁ ତିନୋଟି ସରଳ କଥା ଶିଖାଏ ।
ପ୍ରଥମ — ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନମ୍ର ହେବା ଦରକାର ।
ଦ୍ୱିତୀୟ — ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଜୀବନକୁ ଭଲ ଦିଗକୁ ନେଇପାରେ ।
ତୃତୀୟ — ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥ ।
ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଆଗକୁ ଭାଗବତର କଥା ବଢ଼ିବ ।
⸻
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ —!
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ ଆମେ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜୀବନର କଥାକୁ ଆହୁରି ସରଳ ଭାବରେ ବୁଝିବା ।
ଜଣେ ସାଧାରଣ ଦାସୀପୁତ୍ର କିପରି ସାଧୁମାନଙ୍କ ସେବା, ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନାରଦ ମୁନି ହେଲେ — ଏହା ହେବ ଆମର ପରବର୍ତ୍ତୀ କଥା ।
ଏହି କଥା ଆମକୁ ବୁଝାଇବ ଯେ ଭକ୍ତିର ପଥରେ ଜନ୍ମ, ଧନ ବା ବାହ୍ୟ ଗର୍ବଠାରୁ ମନର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିଷ୍ଠାର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ଅଧିକ ।