ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୬୮ : ଅରଣ୍ୟର ନିରବତା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ।
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର ।
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ଦୀର୍ଘ କାହାଣୀ ।
ଅରଣ୍ୟର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଆଉ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇନଥିଲା ।
ନିଷଧର ରାଜା ନଳଙ୍କ କାହାଣୀ ଶୁଣାଇ ସାରି ମହର୍ଷି ବୃହଦଶ୍ୱ ଯେତେବେଳେ ନିରବ ହୋଇଗଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅଜଣା ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ।
ଅରଣ୍ୟର ଚାରିପଟେ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଅନ୍ଧକାର ଧୀରେ ଧୀରେ ଘନୀଭୂତ ହେଉଥିଲା । ଦୂରରୁ ଜଙ୍ଗଲୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା । ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପବନର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଯେପରି ଅରଣ୍ୟର ନିଜସ୍ୱ କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଭାଷାରେ କଥା କହୁଥିଲା ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚୁପ୍ ରହିଲେ ।
ନଳଙ୍କ ଜୀବନରେ ସେ ନିଜ ଜୀବନର ଏକ ପ୍ରତିଛବି ଦେଖିଥିଲେ ।
ନଳ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ ।
ନଳ ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ।
ନଳ ଯେପରି ନିଜ ଭୁଲରୁ ଶିଖି ପୁଣି ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇଥିଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆଶାର ଏକ କ୍ଷୀଣ ଆଲୋକ ଜଳିଉଠିଲା ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଥିଲା ।
କେବେ ଆସିବ ସେହି ଦିନ, ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ଅଧିକାରର ରାଜ୍ୟକୁ ପୁଣି ଫେରିପାଇବେ ।
⸻
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନର ଭାର ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏକାକୀ ବସିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ରାଜସିକ ଗର୍ବ ନଥିଲା । ରାଜମୁକୁଟ ନଥିଲା । ରାଜସିଂହାସନ ନଥିଲା । ଥିଲା କେବଳ ଜଣେ ମଣିଷର ଅପାର ଅନୁତାପ ।
ସେ ନିଜକୁ ପଚାରିଲେ—
“ମୋର ଏକ ଭୁଲ ପାଇଁ କି ମୋର ଭାଇମାନେ ଏତେ ଦୁଃଖ ପାଇବେ ?”
“ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କି ଏତେ ଅପମାନ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ?”
“ମୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ କି ହଜାର ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା ଭବିଷ୍ୟତରେ ରକ୍ତ ଦେବେ ?”
ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଭାରୀ କରିଦେଉଥିଲା ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ଦ୍ୟୂତସଭାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା କେବଳ ଏକ ପାଶା ଖେଳ ନଥିଲା ।
ସେହି ଖେଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାଳ ଭବିଷ୍ୟତର ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖିଦେଇଥିଲା ।
ଭୀମଙ୍କ ଅନ୍ତରରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ।
ଅନ୍ୟପଟେ ଭୀମ ଶାନ୍ତ ରହିପାରୁନଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୟୂତସଭାର ଅପମାନର ଚିତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଥିଲା ।
ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ହାସ୍ୟ ।
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅହଂକାର ।
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଠୋର କଥା ।
ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼—
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ।
ଭୀମ ମୁଠି ବନ୍ଦ କରି କହିଲେ—
“ଭାଇ, ଆଉ କେତେ ଦିନ ?”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।
“କ’ଣ କହୁଛ, ଭୀମ ?”
“ଆଉ କେତେ ଦିନ ଆମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବୁ ? ଆଉ କେତେ ଦିନ ଆମେ ଅପମାନକୁ ଭୁଲିବାର ଅଭିନୟ କରିବୁ ?”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—
“ଧର୍ମର ପଥ କେବେ କେବେ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ, ଭୀମ ।”
ଭୀମ ହସିଲେ ।
“ଧର୍ମର ପଥ ଦୀର୍ଘ ହୋଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମର ସୀମା ମଧ୍ୟ ଥାଏ ।”
ତାଙ୍କ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ ଥିଲା ।
“ଯେଉଁ ଦିନ ଆମର ସମୟ ଆସିବ, ସେହି ଦିନ ହସ୍ତିନାପୁରର ମାଟି ଏହି ଅପମାନର ଉତ୍ତର ଶୁଣିବ ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚୁପ୍ ରହିଲେ ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ଭୀମଙ୍କ କ୍ରୋଧ କେବଳ କ୍ରୋଧ ନୁହେଁ ।
ତାହାର ମୂଳରେ ଥିଲା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପାର ସମ୍ମାନ ଏବଂ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସୀମ ସ୍ନେହ ।
⸻
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିରବ ପ୍ରସ୍ତୁତି ।
ଅର୍ଜୁନ ଭୀମଙ୍କ ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହୁନଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ନିରବତା ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ।
ପ୍ରତିଦିନ ସେ ଧନୁଷ ନେଇ ଅରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଉଥିଲେ ।
ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦ କରୁଥିଲେ ।
କେବେ ଚଳନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
କେବେ ଦୂରରେ ଥିବା ଏକ ଛୋଟ ପତ୍ର ।
ତାଙ୍କ ତୀର ଯେପରି ପବନକୁ ଚିରି ଯାଉଥିଲା ।
ତାଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ନଥିଲା ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—
ଭବିଷ୍ୟତର ଦିନରେ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ଯୁଦ୍ଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯାହାର ସମାନ ଦୃଶ୍ୟ ଇତିହାସ କେବେ ଦେଖିନଥିଲା ।
ତେଣୁ ସେ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ ।
⸻
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟର ନିରବ ବେଦନା ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ବାହାରୁ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିଲା ଅସଂଖ୍ୟ ଘାଉ ।
ରାତିରେ ସମସ୍ତେ ଶୋଇଯିବା ପରେ ସେ ଅନେକ ସମୟ ଏକାକୀ ବସି ରହୁଥିଲେ ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ସେ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ କେବେ କେବେ ନିଜକୁ ପଚାରୁଥିଲେ—
“ମୁଁ କ’ଣ ଅପରାଧ କରିଥିଲି ?”
ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର କୌଣସି ଉତ୍ତର ଆସୁନଥିଲା ।
କେବଳ ପବନ ବହୁଥିଲା ।
ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପତ୍ର ହଲୁଥିଲା ।
ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଏକମାତ୍ର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ରହୁଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦୀ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିନଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଥିଲା ଏକ ଅଗ୍ନି ।
ସେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଶୋଧର ଅଗ୍ନି ମାତ୍ର ନୁହେଁ ।
ସେ ଥିଲା ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ।
ଏକ ଅଜଣା ସଙ୍କେତ ।
ଏକ ରାତିରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅସାଧାରଣ ନିରବତା ଦେଖାଦେଲା ।
ପକ୍ଷୀମାନେ ହଠାତ୍ ଡାକିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ।
ପବନ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଥମ୍କିଗଲା ।
ଦୂରରୁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଖୁରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା ।
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସତର୍କ ହୋଇଗଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ ।
ଭୀମ ଗଦା ଧରିଲେ ।
ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶାନ୍ତ ରହିଲେ ।
କିଛି ସମୟ ପରେ ଜଣେ ଦୂତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ସେ ଶ୍ୱାସ ନେବାରେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ।
“ମହାରାଜ !”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—
“କ’ଣ ଘଟିଛି ?”
ଦୂତ କହିଲେ—
“ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ଖବର ଆସିଛି ।”
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିବଦ୍ଧ ହେଲା ।
“କୌରବମାନେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି ?”
ଦୂତ କିଛି ସମୟ ନିରବ ରହି କହିଲେ—
“ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆପଣମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ । ସେ କହୁଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆଉ କେବେ ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାରିବେ ନାହିଁ ।”
ଭୀମଙ୍କ ମୁହଁ ଲାଲ ହୋଇଗଲା ।
କିନ୍ତୁ ଦୂତ ଆଉ ଏକ କଥା କହିଲେ—
“ଏବଂ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଶୀଘ୍ର ଆପଣମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିବାର ଯୋଜନା କରୁଛି ।”
ସଭାରେ ନିରବତା ଛାଇଗଲା ।
ଭୀମଙ୍କ ହାସ୍ୟ ।
ଖବର ଶୁଣି ଭୀମ ଅଜଣା ଭାବରେ ହସିଲେ ।
“ତେବେ ସେ ନିଜେ ଆସୁଛି ?”
ଅର୍ଜୁନ ଭୀମଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।
“ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର ।”
ଭୀମ କହିଲେ—
“ମୁଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଛି, ଅର୍ଜୁନ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧରିଛି ।”
ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଗ୍ନି ।
“କିନ୍ତୁ ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଏକ ସୀମା ଅଛି ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ।
“ଆମେ ଏଠାରେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ । କ୍ରୋଧ ଆମର ପଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବ ନାହିଁ ।”
ଭୀମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—
“କିନ୍ତୁ ଭାଇ, ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ନିଜେ ଆମ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ କେବଳ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ ନାହିଁ ।”
⸻
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମରଣ ।
ସେହି ରାତିରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱାରକାର ସେହି ମୁହଁ ଭାସିଉଠିଲା ।
କୃଷ୍ଣ ।
ସଖା ।
ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ।
ଯେଉଁଜଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଲୁଚାଇବାକୁ ପଡ଼ୁନଥିଲା ।
ସେ ଧୀରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—
“ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ ।”
“ଆମ ମନରୁ ଭୟ ଦୂର କର ।”
“ଯେତେବେଳେ ନ୍ୟାୟର ସମୟ ଆସିବ, ସେତେବେଳେ ଆମକୁ ସତ୍ୟର ପଥରୁ ବିଚଳିତ ହେବାକୁ ଦିଅନାହିଁ ।”
ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ଅଶ୍ରୁ ଦୁର୍ବଳତାର ନଥିଲା ।
ସେହି ଅଶ୍ରୁ ଥିଲା ଦୀର୍ଘ ସହନଶୀଳତାର ।
⸻
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଅପେକ୍ଷିତ ସଂଘର୍ଷ ।
କିଛି ସମୟ ପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସତରେ କାମ୍ୟକ ବନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିବାର ଯୋଜନା କଲେ ।
ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ କୌରବ ରାଜକୁମାର, ସେନା ଓ ଅନେକ ଅନୁଚର ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଥିଲା ଅହଂକାର ।
ସେ ଭାବୁଥିଲେ—
“ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି । ମୁଁ ମୋର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଆହୁରି ଅପମାନିତ କରିବି ।”
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ନିଜସ୍ୱ ଯୋଜନା ଥିଲା ।
ଏକ ହ୍ରଦ ନିକଟରେ କୌରବମାନଙ୍କ ସହ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
କୌରବ ସେନା ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବ କରୁଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ସାଧାରଣ ମାନବ ସେନା ପାଇଁ ସହଜରେ ପରାଜିତ କରିବା ସମ୍ଭବ ନଥିଲା ।
ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା ।
ଶେଷରେ କୌରବମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲେ ।
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ବନ୍ଦୀ ହେଲେ ।
⸻
ଯେଉଁ ଭାଇ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ, ସେହି ଭାଇଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ।
ଖବର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲା ।
ଭୀମ ପ୍ରଥମେ ହସିଲେ ।
“ଯେଉଁ ଲୋକ ଆମକୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲା, ଆଜି ସେ ନିଜେ ବନ୍ଦୀ ! ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟର ଉପହାସ ଆଉ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?”
କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗମ୍ଭୀର ହୋଇ କହିଲେ—
“ଭୀମ, ଆମର ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ଥାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆମେ ଏକ ପରିବାର ।”
ଭୀମ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ—
“ଯାଅ । ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର ।”
ଅର୍ଜୁନ ଧନୁଷ ଧରିଲେ ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ।
ଯେଉଁ ମଣିଷ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା, ଆଜି ତାହାର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ନିଜେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଛନ୍ତି ।
କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ କେବେ କେବେ ମଣିଷର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବନାଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ ।
⸻
ଅର୍ଜୁନ ଓ ଚିତ୍ରସେନ ।
ଅର୍ଜୁନ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା ।
ତୀର ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା ।
ଅସ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଅରଣ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୋଇଉଠିଲା ।
ଶେଷରେ ଅର୍ଜୁନ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ।
ଚିତ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ।
ସେ କହିଲେ—
“ପାର୍ଥ, ତୁମେ ନିଜ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛ ?”
ଅର୍ଜୁନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—
“ସେ ଆମର ଶତ୍ରୁ ହୋଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିର ହାତରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିବାକୁ ଦେଇପାରିବୁ ନାହିଁ ।”
ଚିତ୍ରସେନ ହସିଲେ ।
“ତୁମର ଧର୍ମବୋଧ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି, ପାର୍ଥ ।”
ଶେଷରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ।
⸻
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅପମାନ ।
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଘଟଣା ଗଭୀର ଘାଉ ହୋଇ ରହିଗଲା ।
ସେ ଯେଉଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେହି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କଲେ ।
ଏହା ତାଙ୍କ ଅହଂକାର ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଥିଲା ।
ସେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଘୃଣା ଆହୁରି ଗଭୀର ହୋଇଗଲା ।
ଅନ୍ୟପଟେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଣି ନିଜ ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜାଣୁଥିଲେ—
ଏହି ଘଟଣା ଏକ ଛୋଟ ଘଟଣା ମାତ୍ର ।
କିନ୍ତୁ ଭବିଷ୍ୟତର ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧର ପଥରେ ଏପରି ଅନେକ ଘଟଣା ଧୀରେ ଧୀରେ ସଂଗ୍ରହ ହେଉଥିଲା ।
⸻
ଅରଣ୍ୟର ରାତି ପୁଣି ନିରବ ହେଲା ।
ସେହି ରାତିରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଗ୍ନି ଚାରିପଟେ ବସିଥିଲେ ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ନିରବ ।
ଭୀମ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ।
ଅର୍ଜୁନ ଦୂର ଆକାଶକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ।
ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ଅଗ୍ନିକୁ ଚାହିଁ ବସିଥିଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ ।
କେହି କଥା କହୁନଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ନିରବତାର ଭିତରେ ଅନେକ କଥା ଥିଲା ।
ଅତୀତର ବେଦନା ।
ବର୍ତ୍ତମାନର ଅନିଶ୍ଚିତତା ।
ଭବିଷ୍ୟତର ଯୁଦ୍ଧ ।
ଏବଂ ଧର୍ମର ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ପଥ ।
ଅରଣ୍ୟର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଧୀରେ ଧୀରେ ଜଳୁଥିଲା ।
ଯେପରି ସେହି ଛୋଟ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଘୋଷଣା କରୁଥିଲା—
ଅନ୍ଧକାର ଯେତେ ଗଭୀର ହେଉ, ଆଲୋକର ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ।
ଭାଗ ୬୮ର ଶେଷ କଥା ।
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସ କେବଳ ଦୁଃଖର ଦିନ ନଥିଲା ।
ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଦିନ ।
ଭୀମ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଧାର ଦେଉଥିଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର କରୁଥିଲେ ।
ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ବଢ଼ାଉଥିଲେ ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ନିଜ ଅପମାନର ବେଦନାକୁ ସହି ଦୃଢ଼ ହେଉଥିଲେ ।
ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—
ସେ ନିଜ ମନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
କାରଣ ବାହାରର ଶତ୍ରୁକୁ ପରାଜିତ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ନିଜ ମନର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ପରାଜିତ କରିବା ଅଧିକ କଠିନ ।
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ର ଆଗକୁ ଘୂରୁଥିଲା ।
ଏବଂ ସେହି ଚକ୍ର ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଏକ ନୂଆ ପରୀକ୍ଷା ଦିଗରେ ନେଉଥିଲା ।
ଯେଉଁ ପରୀକ୍ଷାରେ କେବଳ ଶକ୍ତି ନୁହେଁ, ଜ୍ଞାନ, ସଂଯମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧର୍ମବୋଧ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷିତ ହେବ ।
ଅରଣ୍ୟ ଏବେ ମଧ୍ୟ ନିରବ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଦୂର ଭବିଷ୍ୟତରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ରଣଭେରୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଜିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲା ।
(ଭାଗ ୬୯ରେ ଜାରି ରହିବ …)