ଶ୍ରୀମତୀ ସତ୍ୟଭାମା ମିଶ୍ରଙ୍କ ଜୀବନୀ
ଲେଖକ: ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର
ଜଣେ ମାଆର ନୀରବ ବଳିଦାନ
ଅଧ୍ୟାୟ – ୫
ନଦୀର ଶାନ୍ତ ଜଳଧାରା ସଦୃଶ ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ବିତି ଚାଲିଲା, ଯାହା ନିଜ ସାଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ, ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ନୀରବ ସହନଶୀଳତାର ଅନେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ସାଉଁଟି ନେଇଥିଲା। ଦିନେ ଯେଉଁ ତରୁଣୀ କନ୍ୟା ସତ୍ୟଭାମା ମିଶ୍ର ବୋହୂ ହୋଇ ଏହି ସଂସାରକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବାରର ହୃଦୟ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲେ। ସ୍ୱାମୀ ବାବାଜୀ ମିଶ୍ରଙ୍କ ସହ ମିଶି ସେ ତିନି ପୁଅ ଓ ଦୁଇ ଝିଅଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜର ସଂସାର ଗଢ଼ିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସେହି କୁଟୀର ସଦୃଶ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମ୍ବଳର ଘରଟି ପିଲାମାନଙ୍କର ହସକାନ୍ଦ ଓ ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସଦା ସର୍ବଦା ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ମନେହେଉଥିଲା ସତେ ଯେମିତି ଭାଗ୍ୟ ସେହି ପରିବାର ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛି।
କିନ୍ତୁ ଏହି ସୁଖ ପଛରେ ଏକ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଲୁଚି ରହିଥିଲା, ଯାହାକୁ କେହି ପୋଛିପାରୁ ନଥିଲେ। ବାବାଜୀଙ୍କ ସାନଭଉଣୀ ନିଶାମଣି ଦେବୀ ନିଃସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କୁ କୋଳେଇ ନେଉଥିବାର ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ସେହି ଶୂନ୍ୟ କୋଳ ଏବଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମାତୃତ୍ୱ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆଣି ଦେଉଥିଲା। ଦୟା, କରୁଣା ଓ ଧାର୍ମିକତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ହୃଦୟ ଏହି ନୀରବ ବେଦନାକୁ ଆଉ ସହ୍ୟ କରିପାରିଲାନି।
ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଅନେକ ଅନିଦ୍ରା ରଜନୀ ବିତାଇବା ପରେ, ଦିନେ ସେ ଏକ ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ଯାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବଳିଦାନ ପାଲଟିଗଲା। ସେ ନିଜର ମଝିଆ ପୁଅକୁ ନିଶାମଣିଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି ଦେଲେ; କେବଳ ନାମକୁ ମାତ୍ର ପୋଷ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଏବଂ ଆଇନଗତ ପୁତ୍ର ଭାବରେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତଠାରୁ ସତ୍ୟଭାମା କେବେ ହେଲେ ସେହି ପୁଅ ଉପରେ ନିଜର ଅଧିକାର ଜାହିର କରିନଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବି କେହି ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଥିଲେ, ସେ ଖୁବ୍ ସହଜରେ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହୁଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ମାତ୍ର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଏବଂ ଦୁଇଟି ଝିଅ ଅଛନ୍ତି।
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା କୌଣସି ବାଧ୍ୟବାଧକତାରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରୁ ଆସିଥିଲା। ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ସ୍ନେହର ନିଶାମଣି ଯେମିତି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ସଙ୍କୋଚ ନ ରଖି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାତୃତ୍ୱର ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ସେହି ସମ୍ମାନକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ସତ୍ୟଭାମା ନିଜର ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଯେମିତି ମଝିଆ ଭାଇକୁ ନିଜର ସହୋଦର ନ କହି ପିଉସୀପୁଅ ଭାଇ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର କୋମଳ ମତି ଶିଶୁ ମନ ଏହାକୁ ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ବିନା ପ୍ରଶ୍ନରେ ମାଆଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏହି ଅସାଧାରଣ ତ୍ୟାଗକୁ ଦେଖି ଚକିତ ହେବା ସହ ଭୂୟସୀ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଅନେକେ କୁହାକୁହି ହେଲେ ଯେ ଏଭଳି ବଳିଦାନ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପକ୍ଷେ ଅସମ୍ଭବ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀର ସୁଖ ପାଇଁ ଜଣେ ମାଆ ନିଜ ଗର୍ଭଜାତ ସନ୍ତାନକୁ ନିଜଠାରୁ ଦୂରେଇ ଦେବା, ନିସ୍ୱାର୍ଥପରତାର ଏକ ବିରଳ ଉଦାହରଣ ଥିଲା, ଯାହା କଳ୍ପନା ବାହାରେ।
ତେବେ ସମୟ କାହା ପାଇଁ ଅଟକି ରହେନାହିଁ। ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ବଡ଼ ଝିଅ ମନୋରମା ଜଣେ ସୁଶୀଳା ଯୁବତୀ ଭାବେ ଗଢ଼ି ଉଠିଲେ। ମାତ୍ର ଚଉଦ ବର୍ଷର ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ଜଣେ ସମ୍ମାନିତ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଉମେଶ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହାର କିଛି ସମୟ ପରେ ବଡ଼ ପୁଅ ଭୀମସେନ ଏକ ସରକାରୀ ଚାକିରି ପାଇଲେ, ଯାହା ସେହି ସଂଗ୍ରାମୀ ପରିବାର ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଆଶାର କିରଣ ଆଣିଦେଲା। ମନେହେଉଥିଲା ସତେ ଯେମିତି ପରିବାର ଉପରେ ଭାଗ୍ୟର ସୁପ୍ରସନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛି।
କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ଠୁର ନିୟତି ପ୍ରାୟତଃ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆକାଶ ପଛରେ ଝଡ଼ ଲୁଚାଇ ରଖିଥାଏ।
୧୯୭୪ ମସିହାରେ, ବିନା କୌଣସି ସୂଚନାରେ ଏକ ବଡ଼ ବିପତ୍ତି ମାଡ଼ିଆସିଲା। ମାତ୍ର ୫୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ବାବାଜୀ ମିଶ୍ର ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଆକସ୍ମିକ ବିୟୋଗ ପରିବାରର ମେରୁଦଣ୍ଡକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲା। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଜଣକ ପରିବାରର ଶକ୍ତି, ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାର ସ୍ତମ୍ଭ ଥିଲେ, ସେ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯେଉଁ ଅଗଣା ଦିନେ ତାଙ୍କ ହସକାନ୍ଦରେ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ତାହା ଏବେ ନିଶବ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସତ୍ୟଭାମା ସେହି ଲିଭିଯାଇଥିବା ଚିତାଗ୍ନି ପାଖରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ଶୂନ୍ୟକୁ ଚାହିଁ ବସି ରହିଥିଲେ। ସେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ହରାଇ ନଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ସହଚର, ସୁରକ୍ଷାକାରୀ ଏବଂ ସମଗ୍ର ସଂସାରର ସାହାରାକୁ ହରାଇ ସାରିଥିଲେ।
ଏବେ ସଂସାର ପ୍ରତିପାଳନର ସମସ୍ତ ବୋଝ ତାଙ୍କର ସେହି ଦୁର୍ବଳ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଆସି ପଡ଼ିଲା। ବଡ଼ ପୁଅର ସ୍ୱଳ୍ପ ଦରମାରେ ସେ ନିଜକୁ, ନିଜର ସାନ ପୁଅ ଏବଂ ସାନ ଝିଅଙ୍କୁ ପ୍ରତିପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ, ପୋଷ୍ୟ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଯାଇଥିବା ମଝିଆ ପୁଅ ସ୍ଥାନୀୟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇ କିଛି ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଶାମଣି ଏକ ସ୍ୱଳ୍ପ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଭତ୍ତା ଉପରେ ଚଳୁଥିଲେ। ପ୍ରତିଟି ପଇସା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ଥର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଅନେକ ରାତିରେ ସେମାନେ କେବଳ ପଖାଳ ଭାତ ସହ ଶାଗ କିମ୍ବା ପାଣିଆ ଡାଲି ଖାଇ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ, ତଥାପି ସତ୍ୟଭାମା କେବେ ହେଲେ କୌଣସି ଅଭିଯୋଗ କରିନଥିଲେ।
ପିଲାମାନେ ଯେମିତି ଟିକେ ଅଧିକ ଖାଇପାରିବେ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ପ୍ରାୟତଃ ନିଜ ଭୋକକୁ ଲୁଚାଇ ରଖୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିବେଶୀମାନେ ତାଙ୍କ କଷ୍ଟ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଥିଲେ, ସେ ମୃଦୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ, “ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପିଲାମାନେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି, ଭଗବାନ ମତେ ସବୁକିଛି ଦେଇଛନ୍ତି।”
୧୯୭୭ ମସିହାରେ, ଭୀମସେନ ଏକ ସରକାରୀ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଜଣେ ସମ୍ମାନିତ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାପାତ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ସେହି ବର୍ଷ ମଝିଆ ପୁଅ—ଯାହାଙ୍କୁ ସତ୍ୟଭାମା ସର୍ବଦା ନିଜର ପୁତୁରା ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଇ ଆସୁଥିଲେ—ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସରକାରୀ ଚାକିରି ପାଇଲେ।
ସମାଜ ଆଗରେ ନିଶାମଣିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଝିଆ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ସେହି ମାଆଙ୍କୁ କେବେ ହେଲେ ଭୁଲି ନଥିଲେ। ବିନା କୌଣସି ଦ୍ୱିଧାରେ ସେ ଉଭୟ ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱ ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ନେଇଥିଲେ। ପ୍ରତି ମାସରେ ସେ ନିଜ ଦରମାର ଏକ ଅଂଶ ସତ୍ୟଭାମା ଏବଂ ନିଶାମଣିଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ଖର୍ଚ୍ଚ ପାଇଁ ଆଣି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ସେ କେବେ ହେଲେ କୌଣସି ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ସ୍ୱୀକୃତିର ଆଶା ରଖୁନଥିଲେ।
ମଝିଆ ପୁଅଙ୍କର ଏହି ଭକ୍ତି ଓ ସମର୍ପଣ ସେତେବେଳେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ସଂଚିତ ଅର୍ଥରେ ସାନଭଉଣୀ ନିରୂପମାଙ୍କ ବିବାହ ଜଣେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଧିକାରୀ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ପ୍ରଭାକରଙ୍କ ସହିତ କରାଇଲେ। ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ସତ୍ତ୍ୱେ ବହୁତ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନର ସହ ଏହି ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ଶେଷରେ, ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷର କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଏବଂ ସଂଗ୍ରାମ ପରେ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସୁଧୁରିଲା। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ହୃଦୟର ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ କ୍ଷତଗୁଡ଼ିକ ସେମିତି ଅଲିଭା ହୋଇ ରହିଥିଲା।
ସେ ନିଜର ମାତୃତ୍ୱକୁ ବିସର୍ଜନ ଦେଇଥିଲେ, ବୈଧବ୍ୟର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଥିଲେ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସହ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିଟି ଦୁଃଖକୁ ଅତି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ନୀରବତାର ସହ ସହିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏହାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ଥିଲା ଯେ, ପ୍ରକୃତ ମହାନତା କେବେ ଧନ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ନଥାଏ, ବରଂ ନୀରବ ସହନଶୀଳତା ଏବଂ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭଲପାଇବା ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଲୁଚି ରହିଥାଏ।
(କ୍ରମଶଃ…)