ଉପସଂହାର: ଭାଙ୍ଗ ଓ ମଦ—ଭାରତ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଦିଗ !
By Lokanath Mishra IRS ( retired)
ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟ
ଭାଙ୍ଗ ଏବଂ ମଦ—ଉଭୟ ମନୁଷ୍ୟର ଚେତନା ଓ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ମନୋସକ୍ରିୟ ପଦାର୍ଥ। କିନ୍ତୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା, ଚିକିତ୍ସାବିଜ୍ଞାନ, ଇତିହାସ ଏବଂ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ଏହି ଦୁଇ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି, ଶରୀର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପରିଣାମ ସମାନ ନୁହେଁ। ସେହିପରି ଏମାନଙ୍କୁ ଏକେ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବିଚାର କରିବା ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଆଲକୋହଲ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଭାବରେ ରୋକାଯାଇପାରୁଥିବା ରୋଗ, ଦୁର୍ଘଟଣା ଏବଂ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ। ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ ଯକୃତ ସିରୋସିସ୍, ହୃଦ୍ରୋଗ, କେତେକ ପ୍ରକାରର କର୍କଟ ରୋଗ, ମାନସିକ ଅସୁସ୍ଥତା ଏବଂ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣାର ଝୁମ୍ପକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ପରିବାର ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଘରୋଇ ହିଂସା, ଅପରାଧ, ଆର୍ଥିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପରି ଅନେକ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା ସହ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନର ସମ୍ପର୍କ ବହୁ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଭାଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଧାନତଃ ଶରୀରର ଏଣ୍ଡୋକାନାବିନଏଡ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ହୁଏ। କେତେକ ଚିକିତ୍ସାଗତ ପରିସ୍ଥିତିରେ କାନାବିନଏଡ୍-ଆଧାରିତ ଔଷଧର ଉପଯୋଗିତାକୁ ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୀକାର କରିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଭାଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷତିରହିତ। ଅତ୍ୟଧିକ କିମ୍ବା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସେବନ ସ୍ମୃତି, ଧ୍ୟାନ, ନିଷ୍ପତ୍ତି କ୍ଷମତା ଓ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ବିରୂପ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ। ବିଶେଷକରି କିଶୋର-କିଶୋରୀ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଏବଂ ମାନସିକ ରୋଗର ଝୁମ୍ପ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ସତର୍କତା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧର ଆଲୋଚନାରୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଭାଙ୍ଗ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି, ଧର୍ମ ଓ ଲୋକପରମ୍ପରାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଅଂଶ। ମହାଶିବରାତ୍ରି, ହୋଲି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟବହାର ଏକ ଐତିହାସିକ ବାସ୍ତବତା। ସେହିପରି ଭାଙ୍ଗକୁ କେବଳ ଆଧୁନିକ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିଚାର କରିବା ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଇତିହାସକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେନାହିଁ।
ତଥାପି ଇତିହାସ ଓ ପରମ୍ପରା କୌଣସି ପଦାର୍ଥର ଅସୀମିତ ବ୍ୟବହାରକୁ ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ଭାବେ ସମର୍ଥନ କରେନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ, ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ସେଥିପାଇଁ ଭାଙ୍ଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେକୌଣସି ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ, ଆଇନ, ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା ଏବଂ ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାକୁ ସମନ୍ୱୟ କରି ହେବା ଉଚିତ।
ଭାରତରେ ଭବିଷ୍ୟତ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ କେତେକ ମୂଳନୀତିକୁ ବିଚାର କରାଯାଇପାରେ। ପ୍ରଥମେ, କାନାବିସ୍ ଉପରେ ଉଚ୍ଚମାନର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଗବେଷଣାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧିକ ପ୍ରମାଣଭିତ୍ତିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଆବଶ୍ୟକ। ତୃତୀୟତଃ, ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ମନୋସକ୍ରିୟ ପଦାର୍ଥର ଲାଭ ଓ ବିପଦ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଚାଲୁ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଚତୁର୍ଥତଃ, ଯେକୌଣସି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗୁଣବତ୍ତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ବୟସ ସୀମା, ଲାଇସେନ୍ସିଂ ଏବଂ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ବିଶ୍ଳେଷଣ କୌଣସି ମନୋସକ୍ରିୟ ପଦାର୍ଥର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ, ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାକୁ ସମନ୍ୱୟ କରି ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଆଲୋଚନାର ଆଧାର ସୃଷ୍ଟି କରିବା।
ଶେଷରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ଭାରତ ପରି ବହୁମାତ୍ରିକ ସଂସ୍କୃତିର ଦେଶରେ କୌଣସି ନୀତି କେବଳ ନିଷେଧ କିମ୍ବା କେବଳ ଅନୁମତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବରଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ, ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଆଇନର ସୁଶାସନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ନୀତି ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ଭାବରେ ସର୍ବାଧିକ ଫଳପ୍ରଦ ହୋଇପାରିବ।
ସମାପନୀ ବକ୍ତବ୍ୟ
ଭାଙ୍ଗ ଓ ମଦ୍ୟର ତୁଳନାରୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୋସକ୍ରିୟ ପଦାର୍ଥର ଲାଭ, କ୍ଷତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ ଭିନ୍ନ। ତେଣୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ବିନା ସେମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଶ୍ରେଣୀରେ ରଖିବା କିମ୍ବା ଗୋଟିଏକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରାପଦ ଓ ଅନ୍ୟଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷତିକାରକ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ ନୀତି ହେବା ଉଚିତ “ପରମ୍ପରା ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ଏବଂ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦାୟିତ୍ୱ”—ଏହି ମୂଳନୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ।