ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୬୯

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୬୯ : ଅରଣ୍ୟବାସର ଆଉ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired)

ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବିତୁଥିବା ଦିନ ।

କାମ୍ୟକ ବନର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଡ଼ି ଚାଲିଥିଲା ।

ରାଜପ୍ରାସାଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ, ହସ୍ତିନାପୁରର ରାଜସଭାଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ବନର ନିରବତାକୁ ନିଜ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ କରିନେଇଥିଲେ ।

ସକାଳ ହେଲେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଳରବରେ ଅରଣ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିଲା ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ କିରଣ ବୃକ୍ଷପତ୍ର ଭେଦ କରି ଯେତେବେଳେ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ଦ୍ରୌପଦୀ ଆଶ୍ରମର ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଧର୍ମ, ନୀତି ଓ ଜୀବନର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ ।

ଭୀମ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରି ଶିକାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ବାହାରେ ଥିଲେ ।

ନକୁଳ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେଉଥିଲେ ଏବଂ ସହଦେବ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ପ୍ରକୃତି ସମ୍ପର୍କରେ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ବଢ଼ାଉଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ସାଧାରଣ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟାର ତଳେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା ଏକ ବିଶାଳ ଅଶାନ୍ତି ।

ସେମାନେ ଜାଣୁଥିଲେ—

ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ ।

ଦିନେ ନା ଦିନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ଏବଂ ସେହି ଫେରା କେବଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ ।

ସେହି ଫେରା ହେବ ଅଧିକାର, ସମ୍ମାନ ଓ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମନରେ ଅତୀତର ଛାୟା ।

ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ପ୍ରାୟତଃ ଆଶ୍ରମର ବାହାରେ ଥିବା ଏକ ବୃକ୍ଷତଳରେ ବସୁଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ବାରମ୍ବାର ଭାସିଉଠୁଥିଲା ହସ୍ତିନାପୁରର ସେହି ଭୟଙ୍କର ସଭା ।

ସେହି ଦିନର ଅପମାନକୁ ସମୟ ମିଟାଇପାରିନଥିଲା ।

କେତେ ରାତି କଟିଗଲା ।

କେତେ ଋତୁ ବଦଳିଗଲା ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରୁ ହଟିଲା ନାହିଁ ।

କେବେ କେବେ ସେ ନିଜକୁ ପଚାରୁଥିଲେ—

“ରାଜସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଏତେ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଅପମାନ ସମୟରେ କାହିଁକି ନ୍ୟାୟର ସ୍ୱର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା ?”

ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରିନଥିଲା ।

ବରଂ ତାଙ୍କୁ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ କରିଥିଲା ।

⸻

ଭୀମ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଆଲୋଚନା ।

ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଭୀମ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ନିରବରେ ପଶ୍ଚିମ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥିଲେ ।

ଆକାଶ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

ଭୀମ କିଛି ସମୟ ଚୁପ୍ ରହି କହିଲେ—

“କୃଷ୍ଣା, ତୁମେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦିନକୁ ମନେ ପକାଉଛ କି ?”

ଦ୍ରୌପଦୀ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।

“କେଉଁ ଦିନକୁ ଭୁଲିବି, ଭୀମ ?”

ଭୀମଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଉତ୍ତର ନଥିଲା ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁଣି କହିଲେ—

“ମଣିଷ ଅନେକ ଘଟଣାକୁ ଭୁଲିପାରେ । କିନ୍ତୁ ଅପମାନର ଘାଉ କେବେ କେବେ ମନରେ ଏମିତି ଚିହ୍ନ ରଖିଯାଏ, ଯାହା ସମୟ ମଧ୍ୟ ମିଟାଇପାରେ ନାହିଁ ।”

ଭୀମ ଧୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—

“ସେହି ଘାଉର ଉତ୍ତର ମିଳିବ ।”

ଦ୍ରୌପଦୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।

କେବଳ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

⸻

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଫେରିବା ଅପେକ୍ଷା ।

ଅର୍ଜୁନ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଓ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଦୂରକୁ ଯାଇଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ପାଣ୍ଡବ ପରିବାରକୁ ଅଧିକ ନିରବ କରିଦେଇଥିଲା ।

ଭୀମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନୁଷର ଉପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅପାର ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ଫେରିବା ଖବର ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।

ନକୁଳ କହୁଥିଲେ—

“ଭାଇ ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ଆମ ଶିବିରରେ ପୁଣି ଏକ ନୂଆ ଉତ୍ସାହ ଆସିବ ।”

ସହଦେବ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହୁଥିଲେ—

“ସେ ଖାଲି ହାତରେ ଫେରିବେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ସହ ଜଡ଼ିତ ।”

⸻

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିଜୟୀ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ।

ଶେଷରେ ଦିନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା ।

ଦୂରରୁ ରଥର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା ।

ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଖୁରର ଧ୍ୱନି ଧୀରେ ଧୀରେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲା ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପରେ ଏକ ହସ ଦେଖାଗଲା ।

ଅର୍ଜୁନ ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ ।

ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାର ଚିହ୍ନ ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଥିଲା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ।

ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।

“ପାର୍ଥ ! ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ହାଲୁକା ହେଲା ।”

ଅର୍ଜୁନ ହସି କହିଲେ—

“ଭୀମ, ଆମର ସମୟ ଏଯାଏ ଆସିନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟ ଆସିବା ପାଇଁ ଆମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।”

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଭବ ।

ସେହି ରାତିରେ ସମସ୍ତେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଚାରିପଟେ ବସିଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଯାତ୍ରାର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।

ସେ କହିଲେ—

“ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି ଯେ ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ବାହୁବଳରେ ଜିତାଯାଏ ନାହିଁ । ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ମଣିଷକୁ ନିଜ ଭିତରର ଭୟକୁ ପରାଜିତ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ।”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗମ୍ଭୀର ହୋଇ ଶୁଣୁଥିଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ଆହୁରି କହିଲେ—

“ଅସ୍ତ୍ର ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ, ତାହାକୁ ଧରିଥିବା ମଣିଷର ମନ ଯଦି ଦୁର୍ବଳ, ତେବେ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରର ମୂଲ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ ।”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲେ ।

“ତୁମେ ଠିକ୍ କହୁଛ, ପାର୍ଥ ।”

⸻

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂଆ ଆଶା ।

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂଆ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଗଲା ।

ସେମାନେ ଏବେ ଅରଣ୍ୟବାସକୁ କେବଳ ଶାସ୍ତି ଭାବରେ ଦେଖୁନଥିଲେ ।

ସେମାନେ ଏହାକୁ ଏକ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଅବଧି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମରେ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ହେଲେ ।

ଭୀମ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଆହୁରି ଶାଣିତ କଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ସହ ଫେରିଲେ ।

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ନିଜ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନରେ ଏକ ନୂଆ ଶକ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ।

⸻

କିନ୍ତୁ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିତ୍ର ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ବେଳେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଚକ୍ର ଘୂରୁଥିଲା ।

ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନିଜକୁ ବିଜୟୀ ଭାବୁଥିଲେ ।

କର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିଲେ ।

ଶକୁନି ନିଜ ଚାଲ ଚାଲୁଥିଲେ ।

ଦୁଃଶାସନ ନିଜ ଅହଂକାରରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯଦି ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରନ୍ତି, ତେବେ ଭବିଷ୍ୟତର ରାଜନୀତି ସହଜ ହେବ ନାହିଁ ।

ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ବୁଝାଉଥିଲେ ।

“ରାଜକୁମାର, ଅହଂକାର କେବେ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ ।”

କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ କାନରେ ସେହି କଥା ପ୍ରବେଶ କରୁନଥିଲା ।

⸻

ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ର ଧୀରେ ଧୀରେ ଘୂରୁଥିଲା ।

ଏପଟେ ଅରଣ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ।

ସେପଟେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ କୌରବମାନେ ।

ଦୁଇ ପକ୍ଷ ନିଜ ନିଜ ଭାବରେ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ କେହି ଜାଣୁନଥିଲେ—

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶେଷରେ ମଣିଷ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଗକୁ ନେଇଯିବ ।

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ମାଟି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ଭବିଷ୍ୟତର ପଦଚାରଣ ସେହି ମାଟିର ତଳେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।

⸻

ଏକ ନୂଆ ପରୀକ୍ଷାର ପୂର୍ବାଭାସ ।

ରାତି ଗଭୀର ହୋଇଗଲା ।

ସମସ୍ତେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଖିରେ ନିଦ ନଥିଲା ।

ସେ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

ଅସଂଖ୍ୟ ତାରା ଆକାଶରେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲେ ।

ସେ ମନେ ମନେ କହିଲେ—

“ହେ ଧର୍ମ, ଯଦି ଆମର ପଥ ସତ୍ୟର ପଥ, ତେବେ ଆମକୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ରହିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅ ।”

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ଜୁନ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଶୋଇଥିଲେ ।

ଭୀମଙ୍କ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ନିରବ ଥିଲେ ।

ଅରଣ୍ୟ ପୁଣି ନିରବ ହୋଇଗଲା ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ନିରବତାର ଭିତରେ ଇତିହାସର ଏକ ବିଶାଳ ଝଡ଼ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିଲା ।

ଭାଗ ୬୯ର ସମାପ୍ତି ।

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସ ଏବେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର କେବଳ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ନୁହେଁ ।

ଏହା ଥିଲା ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଗଠନର ସମୟ ।

ଏହା ଥିଲା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହର ସମୟ ।

ଏହା ଥିଲା ତାଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ପରୀକ୍ଷା ।

ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା—

ଏହା ଥିଲା ଏକ ଆସନ୍ନ ଯୁଗପରିବର୍ତ୍ତନର ପୂର୍ବଭୂମିକା ।

ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଥିଲେ ।

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମନରେ ଆଶା ଫେରିଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ଆଗରେ ଥିଲା ଆହୁରି ଅନେକ ପରୀକ୍ଷା ।

ଆହୁରି ଅନେକ ଘଟଣା ।

ଆହୁରି ଅନେକ ଅଶ୍ରୁ ।

ଏବଂ ଶେଷରେ—

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ।

ସେହି ମହାରଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଇ ଭାଇର ବିପକ୍ଷରେ ଠିଆ ହେବେ, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ବିପକ୍ଷରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବେ, ଏବଂ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ସଂଘର୍ଷ ମାନବ ଇତିହାସରେ ଏକ ଅମର ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖିବ ।

ଅରଣ୍ୟ ନିରବ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ର ଆଉ ନିରବ ନଥିଲା ।

(ଭାଗ ୭୦ରେ ଜାରି ରହିବ …)