ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୭୧

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୭୧ : ଅରଣ୍ୟବାସର ନୂଆ ପଥ ଓ ଆସନ୍ନ ଘଟଣାର ପଦଧ୍ୱନି ।

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।

ଭାଗ ୬୯ରୁ ଆଗକୁ କାହାଣୀ ।

କାମ୍ୟକ ବନର ସେହି ରାତି ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।

ଅର୍ଜୁନ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ଓ କଠୋର ସାଧନା ପରେ ଫେରିଆସିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଫେରିବାରେ ଭାଇମାନଙ୍କ ମନରେ ନୂଆ ଆଶା ଜାଗିଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଗମନ କେବଳ ଭାଇମାନଙ୍କ ମିଳନର ଘଟଣା ନଥିଲା ।

ତାହାର ପଛରେ ଥିଲା ଏକ ବଡ଼ ଭବିଷ୍ୟତ ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜାଣୁଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ । ଅଜ୍ଞାତବାସ ମଧ୍ୟ ଆଗରେ ଥିଲା । ତାହା ପରେ ଥିଲା ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇବାର ପ୍ରଶ୍ନ ।

ଏବଂ ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କେବଳ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ମିଳିବ କି, ନା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର ମାଧ୍ୟମରେ—କେହି ଜାଣୁନଥିଲେ ।

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଫେରିବା ପରେ ଆଶ୍ରମର ପରିବେଶ ।

ପରଦିନ ସକାଳେ କାମ୍ୟକ ବନର ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ଅଲଗା ପରିବେଶ ଦେଖାଗଲା ।

ଋଷିମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ ।

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସାହ ନଥିଲା ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—

ଯେଉଁ ମଣିଷ ଆଜି ଆନନ୍ଦରେ ଅଛି, ସେହି ମଣିଷକୁ ଆସନ୍ତାକାଲି ପରୀକ୍ଷାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ ।

ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାର ଅନୁଭବ କହୁଥିଲେ ।

ଭୀମ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପଚାରିଲେ—

“ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଏତେ ଦିନ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଘୁରିଲ ? କେଉଁ ମହାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହ ତୁମର ସାକ୍ଷାତ ହେଲା ?”

ଅର୍ଜୁନ ହସିଲେ ।

“ଭାଇ, ମୋର ଯାତ୍ରା କେବଳ ସ୍ଥାନରୁ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ନଥିଲା । ମୁଁ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଜୁଥିଲି ।”

ଭୀମ କିଛି କ୍ଷଣ ନିରବ ରହିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏହି କଥା ଗଭୀର ଲାଗିଲା ।

⸻

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମନରେ ନୂଆ ଆଶା ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଫେରିବାରେ ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅରଣ୍ୟବାସର ଦୁଃଖ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।

ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ—

“ଆପଣଙ୍କ ଫେରିବା ଆମ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱାସନ । କିନ୍ତୁ ମୋର ମନ କହୁଛି, ଆମର ପଥ ଏବେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ କଷ୍ଟକର ।”

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—

“କୃଷ୍ଣେ, କଷ୍ଟକୁ ଭୟ କରିବା ଆମ ପାଇଁ ଆଉ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଆମେ ଯାହା ହରାଇଛୁ, ତାହା ଆମକୁ ଆମ ଶକ୍ତିର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝାଇଛି ।”

ଦ୍ରୌପଦୀ ନିରବରେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲେ ।

ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଦୁଃଖ ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ଦୁଃଖର ଗଭୀରତାରେ ଏବେ ଆଶାର ଏକ ଛୋଟ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।

⸻

ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧର୍ମଚିନ୍ତା ।

ସେହି ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଜଣେ ଋଷି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ।

ଋଷି କହିଲେ—

“ରାଜନ, ତୁମର ଜୀବନରେ ଯାହା ଘଟୁଛି, ତାହାକୁ କେବଳ ଭାଗ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନାହିଁ । ମଣିଷର ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବିବେକ ଓ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼େ ।”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—

“କିନ୍ତୁ ମହର୍ଷି, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ପାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ କିପରି ନିଜକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବ ?”

ଋଷି କହିଲେ—

“ଧର୍ମର ଫଳ ସବୁବେଳେ ତୁରନ୍ତ ମିଳେ ନାହିଁ । କେବେ କେବେ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ମଣିଷକୁ ଅଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ମଣିଷଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ । କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ତାହାର ମନ ହିଁ ତାହାର ସାକ୍ଷୀ ହୁଏ ।”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ ।

“ତେବେ ଆମକୁ ଆହୁରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବାକୁ ହେବ ।”

“ହଁ, ରାଜନ ।”

⸻

ଅରଣ୍ୟର ନୂଆ ପ୍ରଭାତ ।

କିଛି ଦିନ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟର ଆଉ ଏକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ।

ବୃକ୍ଷରେ ଘେରା ପଥ ।

ପଥର ଉପରେ ଝରଣାର ପାଣି ।

ଦୂରରୁ ହରିଣମାନଙ୍କ ଦୌଡ଼ ।

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଳରବ ।

ପ୍ରକୃତିର ଏହି ଶାନ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମନକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ହାଲୁକା କରିଦେଲା ।

କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିର ଶାନ୍ତି ମଣିଷର ଭାଗ୍ୟର ଝଡ଼କୁ ରୋକିପାରେ ନାହିଁ ।

ଭୀମଙ୍କ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ।

ପଥରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିଲା ।

ରାସ୍ତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ।

ସମସ୍ତେ ଠିଆ ହୋଇଗଲେ ।

ଭୀମ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ।

ସେ ଗଛଟିକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପଥରୁ ହଟାଇଦେଲେ ।

ନକୁଳ ହସି କହିଲେ—

“ଭାଇ ଭୀମ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଗଛ ନୁହେଁ, ଏକ ଛୋଟ ଡାଳ ଭଳି ।”

ଭୀମ ହସିଲେ ।

“ମୋର ଶକ୍ତି ଯଦି ମୋର ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମରେ ନ ଆସେ, ତେବେ ସେହି ଶକ୍ତିର ମୂଲ୍ୟ କଣ ?”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ହସିଲେ ।

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ହିଁ ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଥିଲା ।

⸻

ସହଦେବଙ୍କ ସତର୍କବାଣୀ ।

ଅଳ୍ପ ଦୂର ଯିବା ପରେ ସହଦେବ ହଠାତ୍ ଠିଆ ହୋଇଗଲେ ।

ସେ ମାଟିକୁ ଦେଖିଲେ ।

କିଛି ପଦଚିହ୍ନ ଥିଲା ।

ସେ କହିଲେ—

“ଏଠାରେ କିଛି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ଲୋକ ଯାଇଛନ୍ତି ।”

ଅର୍ଜୁନ ସତର୍କ ହେଲେ ।

“କେଉଁମାନେ ?”

ସହଦେବ କହିଲେ—

“ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିହେବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଏକାଧିକ ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାର ।”

ଭୀମ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—

“ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା କିଏ ଆସିଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଜଣା ପଦଚିହ୍ନକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବିବା ଧର୍ମ ନୁହେଁ ।”

ଅର୍ଜୁନ ହସି କହିଲେ—

“କିନ୍ତୁ ଭାଇ, ସତର୍କ ରହିବା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ ।”

⸻

ଅଜଣା ରଥର ଆଗମନ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଶ୍ଚିମକୁ ଢଳୁଥିଲେ ।

ହଠାତ୍ ଦୂରରୁ ରଥର ଚକ୍ରଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା ।

ଏଥର ସମସ୍ତେ ସତର୍କ ।

ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବ ହାତରେ ଧରିଲେ ।

ଭୀମ ଗଦା ଧରିଲେ ।

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନିକଟରେ ଠିଆ ହେଲେ ।

କିଛି ସମୟ ପରେ ରଥଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଗଲା ।

କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା—

ସେଗୁଡ଼ିକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥ ନୁହେଁ ।

ରଥର ଆଗରେ ଥିବା ପତାକାକୁ ଦେଖି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟିଲା ।

“ଭାଇ, ଆମର ଅତିଥି ଆସିଛନ୍ତି ।”

ଭୀମ ପଚାରିଲେ—

“କିଏ ?”

ଅର୍ଜୁନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—

“ଯିଏ ଆମର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଆମର ଆନନ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ।”

ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଏକାସାଥିରେ ଏକ ନାମ ଉଠିଲା—

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।

⸻

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ।

ରଥରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓହ୍ଲାଇଲେ ।

ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ସଦାରଣ ଭଳି ଶାନ୍ତ ହସ ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ।

ସେ ପ୍ରଥମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।

ତାପରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।

ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଆଖିରେ ଏକ ଅଲଗା ସ୍ନେହ ଦେଖାଗଲା ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ ।

କିଛି କହିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଗଲା ।

କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—

“କୃଷ୍ଣେ, ଲୁହକୁ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବନାହିଁ । କେବେ କେବେ ଲୁହ ମଣିଷର ହୃଦୟର ସବୁଠାରୁ ସତ୍ୟ ଭାଷା ।”

ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଲେ ।

⸻

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗମ୍ଭୀର ବାର୍ତ୍ତା ।

ସେହି ରାତିରେ ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାରିପଟେ ବସିଲେ ।

କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—

“ତୁମମାନଙ୍କର ଅରଣ୍ୟବାସ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବା ପାଇଁ ଆସିନାହିଁ । ଏହା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ସମୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି ।”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—

“କୃଷ୍ଣ, ଆମର ଆଗାମୀ ଦିନ କେମିତି ହେବ ?”

କୃଷ୍ଣ କିଛି ସମୟ ନିରବ ରହିଲେ ।

“ସହଜ ନୁହେଁ ।”

ଭୀମ ଗମ୍ଭୀର ହେଲେ ।

କୃଷ୍ଣ ପୁଣି କହିଲେ—

“ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆହୁରି ଅନେକ ପରୀକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ । କେବଳ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ନୁହେଁ, ନିଜର କ୍ରୋଧ, ଭୟ ଓ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।”

ଅର୍ଜୁନ ନିରବରେ ଶୁଣୁଥିଲେ ।

କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ—

“ପାର୍ଥ, ଆଗାମୀ ସମୟରେ ତୁମର ଧନୁଷ ଯେତେ ପରୀକ୍ଷା ଦେବ, ତୁମର ମନ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ପରୀକ୍ଷା ଦେବ ।”

ଅର୍ଜୁନ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଲେ ।

⸻

ଏକ ନୂଆ ଯାତ୍ରାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ।

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ନୂଆ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିଲା ।

ସେମାନେ ବୁଝିଲେ—

ଅରଣ୍ୟବାସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନକୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ହେବ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମ ଓ ନୀତିର ଅଧ୍ୟୟନ ଜାରି ରଖିଲେ ।

ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧ ଅଭ୍ୟାସକୁ ଆହୁରି କଠୋର କଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାକୁ ଶାଣିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ କୌଶଳରେ ଅଧିକ ପାରଙ୍ଗତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—

ଏହି ଦୀର୍ଘ ଅପମାନ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଏକ ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଆସିବ ।

ରାତିର ଶେଷରେ ଏକ ଅଜଣା ଭବିଷ୍ୟତ ।

ରାତି ଗଭୀର ହେଲା ।

ସମସ୍ତେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ ।

କେବଳ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ କିଛି ସମୟ ଆଶ୍ରମ ବାହାରେ ବସିଥିଲେ ।

ଆକାଶରେ ଅସଂଖ୍ୟ ତାରା ।

ଚନ୍ଦ୍ର ଶାନ୍ତ ।

ଅରଣ୍ୟ ନିରବ ।

ଅର୍ଜୁନ ପଚାରିଲେ—

“କୃଷ୍ଣ, ଆମର ଭବିଷ୍ୟତରେ କ’ଣ ଲେଖାଅଛି ?”

କୃଷ୍ଣ ହସିଲେ ।

“ଭବିଷ୍ୟତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କେହି ଜାଣେ ନାହିଁ, ପାର୍ଥ । କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଅନେକ ଅଂଶ ଗଢ଼ିଥାଏ ।”

ଅର୍ଜୁନ ଚୁପ୍ ରହିଲେ ।

କୃଷ୍ଣ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ—

“ଏବେ ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଛି, ଦିନେ ଏହି କାହାଣୀ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏକ ବିଶାଳ ରଣକ୍ଷେତ୍ର ଦିଗକୁ ନେଇଯିବ ।”

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁହଁ ଗମ୍ଭୀର ହୋଇଗଲା ।

ଦୂରରୁ ରାତିର ପକ୍ଷୀର ଡାକ ଶୁଣାଗଲା ।

କୃଷ୍ଣ ଉଠିଲେ ।

“ଚାଲ, ପାର୍ଥ । ଆସନ୍ତା ପ୍ରଭାତ ଆଉ ଏକ ନୂଆ ପରୀକ୍ଷା ନେଇ ଆସିବ ।”

ଦୁଇଜଣ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଶ୍ରମ ଦିଗକୁ ଫେରିଗଲେ ।

ଅରଣ୍ୟ ପୁଣି ନିରବ ହୋଇଗଲା ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ନିରବତାର ତଳେ ଭବିଷ୍ୟତର ଅନେକ ଘଟଣା ଧୀରେ ଧୀରେ ଆକାର ନେଉଥିଲା ।

ଭାଗ ୭୧ର ସମାପ୍ତି ।

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସ ଚାଲିଥିଲା ।

ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଥିଲେ ।

କୃଷ୍ଣ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦୂରରେ ଥିଲା ।

ଆଗରେ ଥିଲା ଅଜ୍ଞାତବାସ ।

ତାହା ପରେ ଥିଲା ହସ୍ତିନାପୁର ସହ ଅଧିକାରର ସଂଘର୍ଷ ।

ଏବଂ ତାହାର ଅନ୍ତରାଳରେ ଭାଗ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏମିତି ଏକ ଘଟଣାକ୍ରମ ବୁଣୁଥିଲା, ଯାହା ଶେଷରେ ସମଗ୍ର କୁରୁବଂଶକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେବ ।

ଅରଣ୍ୟ ନିରବ ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ ଆଉ ନିରବ ନଥିଲା ।

(ଭାଗ ୭୨ରେ ଜାରି ରହିବ …)