ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୭୨

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୭୨ : ଅରଣ୍ୟର ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଶ୍ରୁ ।

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।

ଅରଣ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ନୂଆ ସକାଳ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହୋଇଥିଲେ ।

ଅରଣ୍ୟର ଉଚ୍ଚ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକର ପତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିରଣ ଧୀରେ ଧୀରେ ତଳକୁ ଆସୁଥିଲା ।

ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ ।

ଝରଣାର ପାଣି ନିଜର ଚିରନ୍ତନ ସ୍ୱରରେ ବହିଯାଉଥିଲା ।

ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ ସେହି ଦିନଟି ଅନ୍ୟ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ପରି ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୂଆ ପ୍ରଭାତ ଥିଲା ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦୀର୍ଘ ଅପେକ୍ଷା ।

ଅରଣ୍ୟବାସର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଗଣି ଗଣି ସେମାନଙ୍କ ମନ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା ।

କେବେ ଦିନ ମାସରେ ପରିଣତ ହେଉଥିଲା ।

ମାସ ବର୍ଷରେ ପରିଣତ ହେଉଥିଲା ।

ଋତୁ ବଦଳୁଥିଲା ।

ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ନୂଆ ପତ୍ର ଆସୁଥିଲା, ପୁଣି ଝଡ଼ିଯାଉଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଜୀବନର ଦୁଃଖ ଯେପରି ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଅଟକି ରହିଥିଲା ।

ସେମାନେ ଥିଲେ ରାଜପୁତ୍ର ।

କିନ୍ତୁ ରାଜପ୍ରାସାଦ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ କେବଳ ଏକ ସ୍ମୃତି ।

ସେମାନେ ଥିଲେ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ।

କିନ୍ତୁ ନିଜ ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ ।

ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇବାର ଅଧିକାର ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରୟୋଗ କରିପାରୁନଥିଲେ ।

ଏହି ଅସହାୟତା ହିଁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବେଦନା ଥିଲା ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ନିରବ କାନ୍ଦଣା ।

ସେହି ସକାଳେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଏକାକୀ ଝରଣା କୂଳକୁ ଯାଇଥିଲେ ।

ସେ ପାଣିରେ ନିଜର ପ୍ରତିଛବିକୁ ଦେଖିଲେ ।

କେବେ ଏହି ମୁହଁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ରାଜସଭାରେ ରାଣୀ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା ।

ଆଜି ସେହି ମୁହଁରେ ଅରଣ୍ୟଜୀବନର କ୍ଲାନ୍ତି ।

କେଶରେ ରାଜପ୍ରାସାଦର ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ନାହିଁ ।

ଶରୀରରେ ରାଜକୀୟ ବସ୍ତ୍ର ନାହିଁ ।

ପାଦତଳେ ମୃଦୁ ମାଟି ନାହିଁ ।

କେବଳ ଅରଣ୍ୟର କଠିନ ପଥ ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି ଏବେ ମଧ୍ୟ ନିଭି ଯାଇନଥିଲା ।

ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ପାଣି ନେଇ ମୁହଁରେ ଛିଞ୍ଚିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଦୁଇ ବୁନ୍ଦ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା ।

ଝରଣାର ପାଣି ସହ ସେହି ଲୁହ ମିଶିଗଲା ।

କେହି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ ।

କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତି ଯେପରି ସେହି ଲୁହକୁ ଦେଖିଥିଲା ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ମନେ ମନେ କହିଲେ—

“ହେ ଭଗବାନ, ମୋର ଦୋଷ କ’ଣ ଥିଲା ?”

ତାଙ୍କ ମନରେ ପୁଣି ସେହି ଦ୍ୟୂତସଭାର ଦୃଶ୍ୟ ଭାସିଉଠିଲା ।

ସେହି ସଭା ।

ସେହି ଅପମାନ ।

ସେହି ଅସହାୟତା ।

ସେହି ଅନେକ ମୁହଁ, ଯେଉଁମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସୁନଥିଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ।

“ମୁଁ ସେହି ଦିନକୁ କେବେ ଭୁଲିପାରିବି ନାହିଁ ।”

ଭୀମଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ।

ଦୂରରେ ଠିଆ ହୋଇ ଭୀମ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ ଦ୍ରୌପଦୀ କାହିଁକି ଏତେ ନିରବ ।

ଭୀମଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିଲା ।

ସେହି ଅଗ୍ନି କୌଣସି ଅରଣ୍ୟର ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ ।

ସେହି ଅଗ୍ନି ଥିଲା ପ୍ରତିଶୋଧର ।

ସେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଉଥିଲେ ।

ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅହଂକାର ମନେ ପକାଉଥିଲେ ।

ଦ୍ୟୂତସଭାର ଅପମାନ ମନେ ପକାଉଥିଲେ ।

ଏବଂ ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ମନେ ପକାଉଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପଥର ଭଳି ଭାରୀ ହୋଇ ରହିଥିଲା ।

ଭୀମ ନିଜକୁ କହିଲେ—

“ସମୟ ଆସିବ ।”

“ନିଶ୍ଚିତ ଆସିବ ।”

“ସେହି ଦିନ ମୁଁ ଏହି ଅପମାନର ଉତ୍ତର ଦେବି ।”

କିନ୍ତୁ ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କ ହାତ ବନ୍ଧା ।

ଏହି ଅସହାୟତା ତାଙ୍କୁ ଭିତରୁ ଆହୁରି ଜଳାଉଥିଲା ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ।

ଅନ୍ୟପଟେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏକ ଋଷିଙ୍କ ସହ ବସିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନଥିଲା ।

ସେ ନିଜକୁ ପଚାରୁଥିଲେ—

“ମୋର ଗୋଟିଏ ଭୁଲ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ କି ମୋର ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଏତେ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି ?”

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲା ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡ଼ାରେ ଯୋଗ ଦେବା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଭୁଲ ଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ଅତୀତକୁ ଫେରି ଯାଇ ତାହାକୁ ବଦଳାଇବା ସମ୍ଭବ ନଥିଲା ।

ତେଣୁ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଧର୍ମରେ ରଖି ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।

ଋଷି କହିଲେ—

“ରାଜନ, ଅତୀତକୁ ନେଇ ଅନୁତାପ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କିନ୍ତୁ ଅନୁତାପରେ ଡୁବି ରହିଲେ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ରକ୍ଷା କରିହେବ ନାହିଁ ।”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—

“ମୋର ଭାଇମାନେ ମୋତେ ଭରସା କରନ୍ତି । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ନିରାଶ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ ।”

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିରବ ପ୍ରସ୍ତୁତି ।

ଅର୍ଜୁନ ଏବେ ପ୍ରତିଦିନ ଅସ୍ତ୍ରାଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ ।

ସକାଳରୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଧନୁଷର ଟଙ୍କାର ଅରଣ୍ୟର ନିରବତାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲା ।

ଏକ ପରେ ଏକ ତୀର ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦ କରୁଥିଲା ।

କେବେ ସେ ଗଛର ପତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

କେବେ ଦୂରରେ ଥିବା ଫଳକୁ ।

କେବେ ଚଳନ୍ତା ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ।

ଭୀମ ଥରେ ପଚାରିଲେ—

“ପାର୍ଥ, ଏତେ ଅଭ୍ୟାସ କାହିଁକି ?”

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—

“କାରଣ ଆମର ଭବିଷ୍ୟତ ଆମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି । ଯେଉଁ ଦିନ ଆମକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାକୁ ହେବ, ସେହି ଦିନ ଆମର ହାତ କମ୍ପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।”

ଭୀମ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଗମ୍ଭୀର ହେଲେ ।

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବଙ୍କ ନିରବ ଦୁଃଖ ।

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ସାଧାରଣତଃ ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁନଥିଲେ ।

ସେମାନେ ଜାଣୁଥିଲେ—

ବଡ଼ ଭାଇମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଉ ଅଧିକ ଭାର ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ଶୋଇଯାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦୁଇ ଭାଇ ଧୀର ସ୍ୱରରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ ।

ନକୁଳ କହୁଥିଲେ—

“ଆମେ କେବେ ପୁଣି ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଫେରିବୁ ?”

ସହଦେବ ନିରବ ରହୁଥିଲେ ।

କିଛି ସମୟ ପରେ କହୁଥିଲେ—

“ଫେରିବୁ । କିନ୍ତୁ କେବେ, ତାହା ମୁଁ ଜାଣିନି ।”

ନକୁଳ ଆକାଶକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ।

“ଆମ ଜୀବନରେ ଆଉ ସୁଖ ଆସିବ କି ?”

ସହଦେବ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ହାତ ରଖୁଥିଲେ ।

“ଆଶା ହରାଇବା ନାହିଁ ।”

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମୃତି ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରାୟତଃ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉଥିଲେ ।

କୃଷ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥାନ୍ତି, ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ନିଜର ଭୟଙ୍କରତା ହରାଇଦେଉଥିଲା ।

ତାଙ୍କ ହସରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଥିଲା ।

ତାଙ୍କ କଥାରେ ଜ୍ଞାନ ଥିଲା ।

ତାଙ୍କ ନିରବତାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଥିଲା ।

ଦ୍ରୌପଦୀ କେବେ କେବେ ମନେ ମନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ ।

“ହେ ସଖା, ତୁମେ ମୋତେ ସେହି ଅନ୍ଧକାରରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ । ଏବେ ଏହି ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରୁ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ପଥ ଦେଖାଅ ।”

ତାଙ୍କ ଆଖି ପୁଣି ଭିଜିଯାଉଥିଲା ।

ଅରଣ୍ୟରେ ଆସିଲା ଏକ ଅଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ।

ଏକ ଦିନ ଦୂର ରାଜ୍ୟରୁ ଆସିଥିବା ଜଣେ ଯାତ୍ରୀ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ।

ସେ ହସ୍ତିନାପୁରର ଖବର ନେଇ ଆସିଥିଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—

“ହସ୍ତିନାପୁରରେ ସମସ୍ତେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ?”

ଯାତ୍ରୀ କିଛି ସମୟ ଚୁପ୍ ରହିଲେ ।

ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦ୍ୱିଧା ।

ଭୀମ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—

“ସତ କଥା କହ ।”

ଯାତ୍ରୀ କହିଲେ—

“କୌରବମାନେ ଆପଣମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସକୁ ନେଇ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ନୁହନ୍ତି ।”

ଅର୍ଜୁନ ପଚାରିଲେ—

“କାହିଁକି ?”

“ସେମାନେ ଭୟ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଆପଣମାନେ ଫେରିଲେ ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରିବେ ।”

ଭୀମ ହସିଲେ ।

ସେହି ହସରେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ନଥିଲା ।

“ଭୟ ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ।”

ଅଜ୍ଞାତବାସର ଚିନ୍ତା ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗମ୍ଭୀର ହୋଇ କହିଲେ—

“ଅରଣ୍ୟବାସ ଏକ ଦିନ ଶେଷ ହେବ । କିନ୍ତୁ ତାହା ପରେ ଆମକୁ ଅଜ୍ଞାତବାସ କରିବାକୁ ହେବ ।”

ସମସ୍ତେ ନିରବ ।

ଅଜ୍ଞାତବାସ ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜ ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଞ୍ଚିବା ।

ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମରୁ ରାଜକୁମାର, ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷର ପରି ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ଯେଉଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହାତରେ ଗାଣ୍ଡୀବ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇବାକୁ ହେବ ।

ଯେଉଁ ଭୀମ ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଗୋପନ କରିବାକୁ ହେବ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ପରିଚୟରେ ରହିବାକୁ ହେବ ।

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇବାକୁ ହେବ ।

ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀ—

ଯିଏ ଏକଦିନ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ରାଣୀ ଥିଲେ—

ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଜଣା ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାକୁ ହେବ ।

ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଭାରୀ କରିଦେଲା ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଏକ କଠୋର ପ୍ରଶ୍ନ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ—

“ମହାରାଜ, ଆମେ ଆଉ କେତେ ଦୁଃଖ ସହିବୁ ?”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିରବ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁଣି କହିଲେ—

“ଆମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲୁ ।

ସମ୍ମାନ ହରାଇଲୁ ।

ଘର ହରାଇଲୁ ।

ଏବେ ଆମକୁ ନିଜ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ ଲୁଚାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ କି ?”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ ।

ସେ ଧୀରେ କହିଲେ—

“କୃଷ୍ଣେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବେ ଏକ ମାତ୍ର କଥା କହିପାରିବି । ଏହି ଦୁଃଖ ଚିରକାଳ ରହିବ ନାହିଁ ।”

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା ।

“ମୁଁ ସେହି ଦିନକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି ।”

ଏକ ରାତିର ଭୟଙ୍କର ନିରବତା ।

ସେହି ରାତିରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅସାଧାରଣ ନିରବତା ଥିଲା ।

ନା ପକ୍ଷୀର ଡାକ ।

ନା ପଶୁର ଶବ୍ଦ ।

କେବଳ ଦୂରରୁ ଝରଣାର ଧ୍ୱନି ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଶୋଇଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଆଖିରେ ନିଦ ନଥିଲା ।

ସେ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ ।

ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ।

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

“ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରୁଛ କି ?”

ତାଙ୍କ ମନେ ହେଲା—

ସେଠାରେ ଏବେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଶୋଇଥିବେ ।

ଦୁଃଶାସନ ଶୋଇଥିବେ ।

ଶକୁନି ନିଜ ଚାଲ ବିଷୟରେ ଭାବୁଥିବେ ।

ଏବଂ ଏଠାରେ—

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ।

ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କ ଆଖି ପୁଣି ଭିଜିଗଲା ।

କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖର ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିଲା ଶକ୍ତି ।

ସେହି ରାତିରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ।

ସେ ଆଉ ନିଜ ଲୁହକୁ ଦୁର୍ବଳତା ହେବାକୁ ଦେବେ ନାହିଁ ।

ସେ ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ନିଜର ଶକ୍ତି କରିବେ ।

ସେ ମନେ ମନେ କହିଲେ—

“ଯେଉଁ ଦିନ ନ୍ୟାୟର ସମୟ ଆସିବ, ସେହି ଦିନ ମୋର ଏହି ଲୁହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୁନ୍ଦ ସାକ୍ଷୀ ହେବ ।”

ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ପୁଣି ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠିଲା ।

ଭାଗ ୭୨ର ଶେଷ ପ୍ରହର ।

ପ୍ରଭାତ ଆସିବାକୁ ଆଉ କିଛି ସମୟ ଥିଲା ।

ପୂର୍ବ ଆକାଶ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାର ।

କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାରର ଶେଷରେ ଯେପରି ଆଲୋକ ଲୁଚି ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲା ।

ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଥିଲା ଅରଣ୍ୟବାସର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ।

ତାହା ପରେ ଥିଲା ଅଜ୍ଞାତବାସ ।

ଏବଂ ତାହା ପରେ—

ନିଜ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସଂଘର୍ଷ ।

କିନ୍ତୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ସମୟ ଆସିନଥିଲା ।

ଏବେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା—

ବଞ୍ଚିବା ।

ସହିବା ।

ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ।

ଏବଂ ଆଶାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିବା ।

ଅରଣ୍ୟର ଗଛଗୁଡ଼ିକ ନିରବ ଥିଲେ ।

ଝରଣା ବହୁଥିଲା ।

ପକ୍ଷୀମାନେ ଆସନ୍ତା ପ୍ରଭାତର ଅପେକ୍ଷାରେ ଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ ଜାଣୁଥିଲା—

ଏହି ନିରବ ଅରଣ୍ୟରୁ ଦିନେ ଏମିତି ଏକ କାହାଣୀ ବାହାରିବ, ଯାହାର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ମାନବ ସମାଜରେ ଶୁଣାଯିବ ।

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଲୁହ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଶୁଖିନଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ଲୁହ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିଲା ପ୍ରତିରୋଧର ଶକ୍ତି ।

(ଭାଗ ୭୩ରେ ଜାରି ରହିବ …)