ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୭୩ : ଅଜ୍ଞାତବାସ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଅନିଶ୍ଚିତ ଭବିଷ୍ୟତ ।
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
ଅରଣ୍ୟବାସର ଶେଷ ଦିଗରେ ।
ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିତି ଯାଉଥିଲା ।
କାମ୍ୟକ ବନର ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଅରଣ୍ୟବାସର ନିରବ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।
ସେମାନେ ଏହି ବନକୁ ଆସିବା ସମୟରେ ମନରେ ଥିଲା ଅପମାନ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହାୟତା ।
ଏବେ ସେହି ଅନୁଭୂତିଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଆଉ ଏକ ଜିନିଷ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲା—
ଅପେକ୍ଷା ।
ଅରଣ୍ୟବାସର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସୁଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ତାହାର ଅର୍ଥ ମୁକ୍ତି ନୁହେଁ ।
ଅରଣ୍ୟବାସ ପରେ ଥିଲା ଅଜ୍ଞାତବାସ ।
ଏକ ବର୍ଷ ।
ଏମିତି ଏକ ବର୍ଷ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟ ଜଣାପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ପୁଣି ଅରଣ୍ୟବାସର ସମୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଭୟ ଥିଲା ।
ଏହି ଚିନ୍ତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାର ହୋଇ ରହିଥିଲା ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଚିନ୍ତା ।
ଗୋଟିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏକାକୀ ବସିଥିଲେ ।
ସାମ୍ନାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଭୁଥିବା ଅଗ୍ନି ।
ଚାରିପଟେ ଅରଣ୍ୟର ଅନ୍ଧକାର ।
ତାଙ୍କ ହାତରେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଚାଲିଥିଲା ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ।
ସେ ନିଜକୁ ପଚାରୁଥିଲେ—
“ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ ?”
“କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ରହିବୁ ?”
“କିପରି ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇବୁ ?”
“ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା—ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବୁ ?”
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନର ଚିନ୍ତା ଅଧିକ ନଥିଲା ।
ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଥିଲା ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ ।
ଯେଉଁ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ରାଜକୀୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।
ସେ ନିରବରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅନୁତାପ ପୁଣି ଜାଗିଲା ।
“ଯଦି ମୁଁ ସେହି ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡ଼ାରେ ଯାଇନଥାନ୍ତି …”
କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ଷଣରେ ସେ ନିଜକୁ ରୋକିଲେ ।
ଅତୀତକୁ ବଦଳାଇବାର ଶକ୍ତି କାହାରି ନାହିଁ ।
ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ସମ୍ଭାଳିବାକୁ ହେବ ।
ଭୀମଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ମନ ।
ଭୀମ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ।
“ଭାଇ ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁହଁ ଉଠାଇଲେ ।
“କ’ଣ ହେଲା, ଭୀମ ?”
ଭୀମ କିଛି କ୍ଷଣ ନିରବ ରହିଲେ ।
“ଆମେ ଆଉ କେତେଦିନ ଏଭଳି ସହିବୁ ?”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।
ଭୀମ ପୁଣି କହିଲେ—
“ମୁଁ ଜାଣେ ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ । ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅମାନ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଛି, ତାହାକୁ କିପରି ନିଭାଇବି ?”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ହାତ ରଖିଲେ ।
“ଭୀମ, ତୁମର କ୍ରୋଧ ମୁଁ ବୁଝୁଛି । କିନ୍ତୁ ଆମର ସମୟ ଆସିନାହିଁ ।”
ଭୀମ ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—
“ସମୟ ଆସିଲେ ମୁଁ ପଛକୁ ହଟିବି ନାହିଁ ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।
“ମୁଁ ଜାଣେ ।”
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଭୟ ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଲୋଚନା ଶୁଣିଥିଲେ ।
ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ।
“ଭୀମ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧର କଥା କହୁଛ । କିନ୍ତୁ ମୋର ଭୟ ହେଉଛି—ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାତବାସରେ ରହିବୁ, ସେତେବେଳେ ଯଦି କୌଣସି ଅପମାନ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସେ ?”
ଭୀମଙ୍କ ମୁହଁ ତୁରନ୍ତ କଠୋର ହୋଇଗଲା ।
“କୃଷ୍ଣେ, ତୁମକୁ କେହି ଅପମାନ କଲେ—”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ ।
“ଭୀମ ।”
ଭୀମ ଚୁପ୍ ହେଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—
“ଅଜ୍ଞାତବାସରେ ଆମକୁ ନିଜର କ୍ରୋଧ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବାକୁ ହେବ ।”
ଦ୍ରୌପଦୀ ଧୀରେ କହିଲେ—
“କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଅପମାନ ଜଣେ ନାରୀର ହୃଦୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ତାହାକୁ ସହିବା କେତେ କଷ୍ଟକର, ମହାରାଜ, ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କି ?”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିରବ ହୋଇଗଲେ ।
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତର ନଥିଲା ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୋଜନା ।
ଅର୍ଜୁନ ଆଗକୁ ଆସିଲେ ।
“ଆମେ ଏକ ଏମିତି ସ୍ଥାନ ବାଛିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯେଉଁଠି ଆମକୁ ସହଜରେ କେହି ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ ।”
ନକୁଳ କହିଲେ—
“ମତ୍ସ୍ୟ ଦେଶ କେମିତି ହେବ ?”
ସହଦେବ ମଧ୍ୟ କହିଲେ—
“ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ । ସେଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଥାଇପାରେ ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତା କଲେ ।
“ବିରାଟ ରାଜା ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟ ବୋଲି ଶୁଣିଛି । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଆମେ ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ରହିପାରିବା ।”
ଭୀମ କହିଲେ—
“କିନ୍ତୁ ଆମ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ପରିଚୟ ଲୁଚାଇବା ସହଜ ନୁହେଁ ।”
ଅର୍ଜୁନ ହସିଲେ ।
“ସେଥିପାଇଁ ଆମକୁ ନିଜ ନିଜ ପାଇଁ ନୂଆ ପରିଚୟ ତିଆରି କରିବାକୁ ହେବ ।”
ପାଞ୍ଚ ଭାଇଙ୍କ ନୂଆ ପରିଚୟ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—
“ମୁଁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପରି ରହିବି । ମୋର ନାମ ହେବ କଙ୍କ । ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଦ୍ୟୂତ ଓ ନୀତି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବି ।”
ଭୀମ ହସିଲେ ।
“ମୋ ପାଇଁ କେଉଁ ପରିଚୟ ?”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—
“ତୁମେ ରାଜ ରୋଷେଇଘରରେ ରୋଷେଇଆ ଭାବରେ ରହିପାରିବ ।”
ଭୀମଙ୍କ ଆଖି ବଡ଼ ହୋଇଗଲା ।
“ମୁଁ ? ରୋଷେଇଆ ?”
ଅର୍ଜୁନ ହସିଦେଲେ ।
“ଭାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ, ରୋଷେଇଘରରେ ମଧ୍ୟ ସେତେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା ନାହିଁ ।”
ସମସ୍ତେ ହସିଲେ ।
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଅରଣ୍ୟରେ ସେହି ହସର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ହସିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ହସର ତଳେ ଥିଲା ଅଜଣା ଭୟ ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ କଠିନ ପରିଚୟ ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଳି ଆସିଲା ।
ସେ କିଛି ସମୟ ଚୁପ୍ ରହିଲେ ।
ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ଥିଲା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ।
ଗାଣ୍ଡୀବ ତାଙ୍କ ଗୌରବ ।
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ତାଙ୍କ ପରିଚିତ ଜଗତ ।
କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାତବାସରେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ସବୁ ଲୁଚାଇବାକୁ ହେବ ।
ଶେଷରେ ସେ କହିଲେ—
“ମୁଁ ଜଣେ ନପୁଂସକ ବେଶରେ ରହିବି । ରାଜକୁମାରୀମାନଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶିଖାଇବି । ମୋର ନାମ ହେବ ବୃହନ୍ନଳା ।”
କିଛି କ୍ଷଣ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ନିରବ ।
ଭୀମ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।
“ପାର୍ଥ, ତୁମ ପରି ମହାନ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଏପରି ବେଶରେ ଦେଖିବା …”
ଅର୍ଜୁନ ହସିଲେ ।
“ଯଦି ଏହି ବେଶ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ତେବେ ଏଥିରେ ଅପମାନ କ’ଣ ?”
ନକୁଳ ଓ ସହଦେବଙ୍କ ପରିଚୟ ।
ନକୁଳ କହିଲେ—
“ମୁଁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦେଖାଶୁଣା କରିବି । ଘୋଡ଼ା ପାଳନରେ ମୋର ଅନୁଭବ ଅଛି ।”
ସହଦେବ କହିଲେ—
“ମୁଁ ଗୋପାଳନର କାମ କରିବି ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ—
“ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ରାଜକୀୟ ପରିଚୟକୁ ଭୁଲିବାକୁ ହେବ ।”
ନକୁଳ ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ—
“କିନ୍ତୁ ଭାଇ, ହୃଦୟରୁ କେହି ରାଜକୁମାର ହେବାକୁ ଭୁଲିପାରେ କି ?”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।
“ନା ।”
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଳି ।
ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଲୋଚନା ପରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଳି ଆସିଲା ।
କିନ୍ତୁ ସେ ଚୁପ୍ ରହିଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—
“କୃଷ୍ଣେ, ତୁମେ କେଉଁ ପରିଚୟରେ ରହିବ ?”
ଦ୍ରୌପଦୀ କହିଲେ—
“ମୁଁ ଜଣେ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଭାବରେ ରହିବି । ରାଣୀଙ୍କ ସେବା କରିବି ।”
ଏହି କଥା କହିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଭାଙ୍ଗିଗଲା ।
କେବେ ଯିଏ ନିଜେ ରାଣୀ ଥିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ରାଣୀଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ହେବ ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦୃଢ଼ତା ଥିଲା ।
“ମୁଁ ସହିବି ।”
ଭୀମ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାହିଁ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଶବ୍ଦ ମିଳିଲା ନାହିଁ ।
ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଲୁଚାଇବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ।
ଏବେ ଥିଲା ସବୁଠାରୁ କଠିନ କାମ ।
ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କେଉଁଠି ଲୁଚାଇ ରଖିବେ ?
ଗାଣ୍ଡୀବ ।
ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ।
ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ।
ଏଗୁଡ଼ିକ ଯଦି କାହାରି ହାତରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟ ଖୋଲିଯାଇପାରେ ।
ଶେଷରେ ସେମାନେ ଏକ ଶମୀ ବୃକ୍ଷକୁ ଚୟନ କଲେ ।
ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ସେମାନେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସେଠାରେ ଲୁଚାଇଦେଲେ ।
ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଚାହିଁଲେ ।
ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଜଣା ଭାବନା ।
ଯେପରି ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧା ନିଜ ଆତ୍ମାର ଏକ ଅଂଶକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି ।
ସେ ଧୀରେ କହିଲେ—
“ଆମେ ପୁଣି ଫେରିବୁ ।”
ଗାଣ୍ଡୀବ ନିରବ ।
କିନ୍ତୁ ଯେପରି ତାହାର ନିରବତାରେ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଥିଲା ।
ବିଦାୟର ପ୍ରଭାତ ।
ପରଦିନ ପ୍ରଭାତ ।
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶେଷଥର ପାଇଁ ନିଜ ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାହିଁଲେ ।
ଏଠାରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ସହିଥିଲେ ।
ଅନେକ ରାତି ନିଦ୍ରାହୀନ ହୋଇ କାଟିଥିଲେ ।
ଅନେକ ଦିନ ଭୋକ, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଅସୁବିଧା ସହିଥିଲେ ।
ଏଠାରେ ସେମାନେ କାନ୍ଦିଥିଲେ ।
ହସିଥିଲେ ।
ପରସ୍ପରକୁ ସାହସ ଦେଇଥିଲେ ।
ଏବେ ସେହି ଆଶ୍ରମକୁ ଛାଡ଼ିବାର ସମୟ ଆସିଥିଲା ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ପଛକୁ ଚାହିଁଲେ ।
ତାଙ୍କ ଆଖି ଭିଜିଗଲା ।
“ଏହି ବନ ଆମର ଦୁଃଖର ସାକ୍ଷୀ ଥିଲା ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—
“ଏବଂ ଏହା ଆମର ଧୈର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ ।”
ସମସ୍ତେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ।
ବିରାଟ ଦେଶ ଦିଗରେ ।
ପଥ ଦୀର୍ଘ ଥିଲା ।
କେଉଁଠି ଘନ ଅରଣ୍ୟ ।
କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ ।
କେଉଁଠି ନଦୀ ।
କେଉଁଠି ଜନଶୂନ୍ୟ ପଥ ।
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ଆଉ ପାଣ୍ଡବ ଭାବରେ ଯାଉନଥିଲେ ।
ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ନୂଆ ପରିଚୟର ଭୂମିକା ମନରେ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର—କଙ୍କ ।
ଭୀମ—ବଲ୍ଲଭ ।
ଅର୍ଜୁନ—ବୃହନ୍ନଳା ।
ନକୁଳ—ଗ୍ରନ୍ଥିକ ।
ସହଦେବ—ତନ୍ତିପାଳ ।
ଦ୍ରୌପଦୀ—ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ।
କିନ୍ତୁ ନାମ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟ ବଦଳିନଥିଲା ।
ସେମାନେ ଥିଲେ ସେହି ପାଣ୍ଡବ ।
ସେହି ଦ୍ରୌପଦୀ ।
ସେହି ଅପମାନର ସ୍ମୃତି ।
ସେହି ନ୍ୟାୟର ଆକାଂକ୍ଷା ।
⸻
ଭବିଷ୍ୟତର ଛାୟା ।
ପଥରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ହଠାତ୍ ପଛକୁ ଚାହିଁଲେ ।
ଦୂରରେ ଅରଣ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲା ।
ସେ ମନେ ମନେ କହିଲେ—
“ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛି । ଏବେ ଆମେ କେଉଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଯାଉଛୁ, କେହି ଜାଣେ ନାହିଁ ।”
ଭୀମ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଚାଲୁଥିଲେ ।
ସେ କହିଲେ—
“ଭୟ କରନାହିଁ ।”
ଦ୍ରୌପଦୀ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ହସିଲେ ।
“ମୁଁ ଭୟ କରୁନାହିଁ, ଭୀମ । କିନ୍ତୁ ମୋର ହୃଦୟ କହୁଛି—ଆମର ପରୀକ୍ଷା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ ।”
ଭୀମ କହିଲେ—
“ପରୀକ୍ଷା ଯେତେ ବଡ଼ ହେଉ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଅଛୁ ।”
ଦ୍ରୌପଦୀ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।
ଭାଗ ୭୩ର ଶେଷ ।
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଆକାଶକୁ ଢଳିଗଲେ ।
ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟ ଦେଶ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲିଲେ ।
ତାଙ୍କ ପଛରେ ରହିଗଲା ଦୀର୍ଘ ଅରଣ୍ୟବାସ ।
ସାମ୍ନାରେ ଥିଲା ଅଜ୍ଞାତବାସ ।
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଜାଣୁନଥିଲେ—
ବିରାଟଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଆଶ୍ରୟ ନୁହେଁ, ଆହୁରି ଅନେକ ଦୁଃଖ, ଅପମାନ, ସଂଘର୍ଷ ଓ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଘଟଣା ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲା ।
ବିଶେଷକରି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପରୀକ୍ଷା ଆସୁଥିଲା ।
ଏକ ଏମିତି ମଣିଷ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଓ ଅହଂକାର ସମଗ୍ର ବିରାଟ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲା ।
ସେ ଥିଲେ—
କୀଚକ ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ଘଟଣା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିନଥିଲା ।
ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟର ଅନ୍ଧକାର ଦିଗକୁ ଅଜାଣତେ ଆଗେଇ ଯାଉଥିଲେ ।
ଅରଣ୍ୟ ପଛରେ ରହିଗଲା ।
କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ପଛରେ ରହିଲା ନାହିଁ ।
ଏହା ନୂଆ ରୂପ ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ଚାଲିଲା ।
(ଭାଗ ୭୪ରେ ଜାରି ରହିବ …)