ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିର ଶେଷ ଆଶା

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୮୬ : ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିର ଶେଷ ଆଶା ।

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।

ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ବିବାହ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ଉପପ୍ଲବ୍ୟ ନଗରୀରେ କିଛିଦିନ ପାଇଁ ଯେପରି ଆନନ୍ଦର ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ମେଘ ଘେରି ରହିଥିଲା । ରାଜପଥରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଚାଲିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା । ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ହେଷାରବରେ ରାଜନଗରୀ ମୁଖରିତ ହେଉଥିଲା । ରାଜପ୍ରାସାଦର ଦ୍ୱାରରେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ । ଅତିଥି ରାଜାମାନଙ୍କ ଶିବିର ଦୂରଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ଆନନ୍ଦର ତଳେ ଆଉ ଏକ ସତ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିଲା ।

ସେ ସତ୍ୟ ଥିଲା—ଯୁଦ୍ଧ ।

ତେର ବର୍ଷର ଅପମାନ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅପେକ୍ଷା ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜର ଅଧିକାର ଫେରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ଅନ୍ୟପଟେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏକ ଇଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ ପଛକୁ ହଟିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲା ।

ଉପପ୍ଲବ୍ୟର ରାଜସଭାରେ ଏବେ ଦେଶର ଭବିଷ୍ୟତ୍ ନେଇ ଆଲୋଚନା ହେବାକୁ ଥିଲା ।

ବିବାହର ହସ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଯୁଦ୍ଧର ଛାୟା ।

ବିବାହର ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାସାଦରେ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ସେଠାରେ ଏବେ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା ।

ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିଲେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।

ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭୀମ ।

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ।

ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ।

ଅଭିମନ୍ୟୁ ।

ବିରାଟ ।

ଦ୍ରୁପଦ ।

ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ।

ସାତ୍ୟକି ।

ବଳରାମ ।

ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ, ଗମ୍ଭୀର ଓ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ବସିଥିଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।

ମୂଳ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବର ଆରମ୍ଭରେ ଏହିପରି ରାଜା ଓ ବୀରମାନଙ୍କ ସମାଗମର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ । ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ ପ୍ରମୁଖ ଆସନରେ ଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ସେଦିନ କାହାର ମୁହଁରେ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହ ନଥିଲା ।

କାରଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜାଣିଥିଲେ—

ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସହଜ ।

କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ।

ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜାମାନେ ମରନ୍ତି ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ମରନ୍ତି ହଜାର ହଜାର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଯୁବକ ।

ମାଆମାନଙ୍କ କୋଳ ଖାଲି ହୁଏ ।

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଥାରୁ ସିନ୍ଦୂର ଲିଭିଯାଏ ।

ଶିଶୁମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ହରାନ୍ତି ।

ଏବଂ ଏକ ରାଜ୍ୟର ବିଜୟର ମୂଲ୍ୟ ହୋଇପାରେ—ଅସଂଖ୍ୟ ପରିବାରର ଅଶ୍ରୁ ।

ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିରବ ସାକ୍ଷାତ୍ ।

ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ରାଜସଭାର କୋଳାହଳଠାରୁ ଦୂରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ,

“କେଶବ, ଆମେ ଆଉ କେତେ ହରାଇବୁ ?”

କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁଣି କହିଲେ,

“ଆମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲୁ । ସମ୍ମାନ ହରାଇଲୁ । ତେର ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିଲୁ । ଅଜ୍ଞାତବାସରେ ନିଜର ପରିଚୟ ଲୁଚାଇଲୁ । ଦ୍ରୌପଦୀ ଯେ ଅପମାନ ସହିଲା, ତାହାର ସ୍ମୃତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ଜଳୁଛି ।”

ଭୀମଙ୍କ ମୁଠି ଆପେ ଆପେ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ।

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଗ୍ନି ଚମକିଲା ।

କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ,

“ତଥାପି ମୁଁ ଚାହେଁନି ଯେ ଆମ ପାଇଁ କୁରୁବଂଶ ଧ୍ୱଂସ ହେଉ ।”

କୃଷ୍ଣ ଧୀରେ ହସିଲେ ।

“ଧର୍ମରାଜ, ଏହି କଥା ପାଇଁ ହିଁ ତୁମେ ଧର୍ମରାଜ ।”

ଭୀମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ।

ଭୀମ ଆଉ ନିଜକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

“କେଶବ ! ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆମକୁ କେବେ ନ୍ୟାୟ ଦେବ ନାହିଁ । ଯେ ମଣିଷ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଦେଇଥିଲା, ଯେ ଆମକୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଲା, ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମର ଅଧିକାର ଦେବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ?”

କୃଷ୍ଣ ଭୀମଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।

“ଭୀମ, ତୁମ କ୍ରୋଧର କାରଣ ମୁଁ ଜାଣେ । ତୁମର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ । କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ଶାନ୍ତିର ଦ୍ୱାରଟି ଥରେ ଖୋଲିବା ଆବଶ୍ୟକ ।”

ଭୀମ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ନିରବ ରହିଲେ ।

କୃଷ୍ଣ ଜାଣୁଥିଲେ—ଯଦି ଶାନ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଚେଷ୍ଟା ନକରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ନୌକାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସନ୍ଧ୍ୟା — ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ଚିତ୍ରଣ ।

ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ଆମର ଏହି ଗଦ୍ୟକାହାଣୀର କଳ୍ପନାମୟ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ନଦୀତଟକୁ ଗଲେ ।

ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଆକାଶକୁ ଢଳି ଯାଉଥିଲା ।

ନଦୀର ଜଳ ଉପରେ ସୁନାର ରଙ୍ଗ ଛିଟି ଯାଇଥିଲା ।

ଦୂରରେ ଗଛମାନଙ୍କ ଛାୟା ଜଳରେ ପଡ଼ିଥିଲା ।

ଏକ ଛୋଟ ନୌକା ତଟରେ ବନ୍ଧା ଥିଲା ।

କୃଷ୍ଣ ନୌକାକୁ ଦେଖି ହସି କହିଲେ,

“ଆଜି ରାଜନୀତି ନୁହେଁ । ଆଜି ମନକୁ କିଛିକ୍ଷଣ ଶାନ୍ତ କରିବା ।”

ଭୀମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ,

“କେଶବ, ଯୁଦ୍ଧର ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ନୌକାବିହାର ?”

କୃଷ୍ଣ ହସିଲେ ।

“ଭୀମ, ଯେ ମଣିଷ ଝଡ଼ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ନଦୀର ଶାନ୍ତ ଜଳକୁ ଦେଖିପାରେ, ସେ ଝଡ଼ର ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରେ ।”

ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିଲେ ।

ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ ।

ନୌକା ଧୀରେ ଧୀରେ ତଟ ଛାଡ଼ିଲା ।

ଜଳ ଉପରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।

ପ୍ରଥମେ କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।

କେବଳ ନଦୀର ଜଳ ନୌକାର ତଳକୁ ଛୁଇଁ ଯାଉଥିଲା ।

ଛପ୍… ଛପ୍… ଛପ୍…

ସେହି ଶବ୍ଦ ଯେପରି ତେର ବର୍ଷର ଦୁଃଖର ଏକ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ।

ନକୁଳ ନଦୀର ଜଳକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ,

“କେଶବ, ଏହି ଜଳ କେତେ ଶାନ୍ତ !”

କୃଷ୍ଣ କହିଲେ,

“ନକୁଳ, ଜଳର ଉପରଟି ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ତଳେ ଅନେକ ସ୍ରୋତ ଚାଲିଥାଏ । ମଣିଷର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ।”

ସହଦେବ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଲେ ।

“ତାହେଲେ ଆମ ଜୀବନର ତଳେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ରୋତ ଚାଲୁଛି କି ?”

କୃଷ୍ଣ କହିଲେ,

“ହଁ, ସହଦେବ । ନିୟତିର ସ୍ରୋତ ।”

ଅର୍ଜୁନ ନିରବ ଥିଲେ ।

କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ପଚାରିଲେ,

“ପାର୍ଥ, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ ?”

ଅର୍ଜୁନ ଦୂର ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ,

“ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମୋ ଗାଣ୍ଡୀବ ପୁଣି କେବେ ଗର୍ଜିବ ।”

କୃଷ୍ଣ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।

କେବଳ ହସିଲେ ।

ସେ ହସରେ ଥିଲା ଅନେକ ରହସ୍ୟ ।

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଆଖିରେ ଆସନ୍ନ ଦୁଃଖ ।

ରୁକ୍ମିଣୀ ଦୂର ଜଳକୁ ଚାହିଁ ବସିଥିଲେ ।

ସେ ଥିଲେ ଦ୍ୱାରକାର ରାଣୀ ।

କିନ୍ତୁ ସେ ଦିନ ତାଙ୍କ ମନରେ ରାଜମୁକୁଟର ଗର୍ବ ନଥିଲା ।

ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ନାରୀ ।

ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ।

ଜଣେ ମାଆ ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—ଯୁଦ୍ଧ ହେଲେ କେବଳ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ।

ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ।

କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ ଅଶ୍ରୁରେ ।

ରୁକ୍ମିଣୀ ଧୀରେ କହିଲେ,

“ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ କି ?”

କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।

“ରୁକ୍ମିଣୀ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁନି ।”

“ତାହେଲେ ?”

“ମୁଁ ଚାହେଁ ଧର୍ମ ବଞ୍ଚି ରହୁ । ଯଦି ଧର୍ମ ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚିପାରେ, ଶାନ୍ତି ହେଉ । ଯଦି ଅଧର୍ମ ଶାନ୍ତିକୁ ଅସମ୍ଭବ କରେ, ତେବେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ହେବ ।”

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଆଖି ଭିଜିଗଲା ।

ସେ ଜାଣିଲେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁରେ ଶାନ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆସନ୍ନ ଯୁଗପରିବର୍ତ୍ତନର ଭାର ଥିଲା ।

ନୌକା ଫେରିଲା, କିନ୍ତୁ ସମୟ ଆଉ ଫେରିଲା ନାହିଁ ।

ନୌକା ଧୀରେ ଧୀରେ ପୁଣି ତଟ ଆଡ଼କୁ ଆସିଲା ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଯାଇଥିଲା ।

ଆକାଶରେ ଅନ୍ଧକାର ଘନ ହେଉଥିଲା ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ନୌକାରୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ ।

କୃଷ୍ଣ କିଛିକ୍ଷଣ ନଦୀକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

ଯେପରି ତାଙ୍କ ମନ କହୁଥିଲା—

“ଏହି ଶାନ୍ତ ଜଳ ଆଉ କେତେ ଦିନ ଶାନ୍ତ ରହିବ ?”

କିଛି ଦିନ ପରେ ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବେ ।

ଏହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହାତରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଥିବ ।

ଏହି ଭୀମଙ୍କ ହାତରେ ଗଦା ଥିବ ।

ଏହି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଧର୍ମର ଗମ୍ଭୀରତା ଥିବ ।

ଏବଂ ସେହି କୃଷ୍ଣ—

ସେ ରଥର ସାରଥୀ ହେବେ ।

କିନ୍ତୁ ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶେଷ ଚେଷ୍ଟା ରହିଥିଲା ।

ଶାନ୍ତିର ଚେଷ୍ଟା ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ।

ପରଦିନ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ପୁଣି ରାଜସଭା ବସିଲା ।

ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁରେ ଗମ୍ଭୀରତା ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ,

“ଆମେ ଆମର ଅଧିକାର ଚାହୁଁଛୁ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇବାକୁ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମଝୌତା ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବୁ ।”

ଏହି ମନୋଭାବ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ୱର ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ—ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଫେରାଇବାର ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତିର ପଥ ଖୋଜିବାର ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଥିଲା ।

କୃଷ୍ଣ କହିଲେ,

“ତେବେ ପ୍ରଥମେ ଦୂତ ଯାଉନ୍ତୁ । କଥା ହେଉ । ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଶେଷଥର ପଚରାଯାଉ—ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି କି ଯୁଦ୍ଧ ?”

ସଭା ନିରବ ହୋଇଗଲା ।

କାରଣ ସମସ୍ତେ ବୁଝିଥିଲେ—

ଏହା କେବଳ ଏକ ଦୂତ ପଠାଇବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ ।

ଏହା ଥିଲା ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବର ଶେଷ ଦ୍ୱାର ।

ସେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଲେ ଶାନ୍ତି ।

ବନ୍ଦ କଲେ—

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ।

ହସ୍ତିନାପୁର ଆଡ଼କୁ ଦେଖୁଥିବା ଏକ ନିରବ ରାତି ।

ସେହି ରାତିରେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟ ଶୋଇଗଲା ।

କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଶୋଇଲେ ନାହିଁ ।

ସେ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

ଦୂରରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଜଳୁଥିଲେ ।

ସେହି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ତଳେ ଜଣେ ରାଜା ନିଜର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।

ଜଣେ ଭାଇ ନିଜର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।

ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧା ନିଜର ଗାଣ୍ଡୀବ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।

ଜଣେ ନାରୀ ନିଜର ଅପମାନର ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।

ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ—

ସେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ମଣିଷର ବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ ହେବା ପାଇଁ ।

କିନ୍ତୁ ଦୂର ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅହଂକାରର ଅଗ୍ନି ଆହୁରି ଜଳୁଥିଲା ।

ଏବେ ଦୁଇଟି ପଥ ମାତ୍ର ବାକି ଥିଲା—

ଶାନ୍ତି ।

କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ।

ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ହିଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜେ ହସ୍ତିନାପୁର ଯିବାର ପଥରେ ପାଦ ରଖିବେ ।

ସେ ଯିବେ ରାଜା ଭାବରେ ନୁହେଁ ।

ସେ ଯିବେ ଜଣେ ଦୂତ ଭାବରେ ।

ଶାନ୍ତିର ଦୂତ ଭାବରେ ।

କିନ୍ତୁ ହସ୍ତିନାପୁରର ସଭା ଜାଣିନଥିଲା—

ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶାନ୍ତିର ଭିକ୍ଷା ନେଇ ଆସୁଛନ୍ତି,

ସେହି ମଣିଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଲୁଚି ରହିଛି ।

ଭାଗ ୮୬ର ଶେଷ ।

(ଭାଗ ୮୭ରେ ଜାରି ରହିବ — ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମହାସଭା, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦୂତ କରି ହସ୍ତିନାପୁର ପଠାଇବା ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ରାଜନୈତିକ ପଦକ୍ଷେପ ।)