ଟିଆ ପକ୍ଷୀ : ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରଙ୍ଗୀନ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପକ୍ଷୀ
ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, ଏମ୍.ଏ., ଏଲ୍.ଏଲ୍.ବି., ଆଇ.ଆର୍.ଏସ୍. (ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ)
ପ୍ରସ୍ତାବନା
ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଲୋକପ୍ରିୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ସେମାନଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ସବୁଜ, ଲାଲ, ନୀଳ ଓ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ପର, ବଙ୍କା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଠଉଣ୍ଟ, ମଣିଷର କଥାକୁ ଅନୁକରଣ କରିବାର ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷମତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ଜୀବନଶୈଳୀ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମଣିଷଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଆସୁଛି।
ଟିଆ କେବଳ ରଙ୍ଗୀନ ପକ୍ଷୀ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ପକ୍ଷୀଜଗତର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କର ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି, ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କରିବାର କ୍ଷମତା ଏବଂ ଦଳବଦ୍ଧ ଜୀବନ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥାଏ।
ଆଜି ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ପୃଥିବୀର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଉଷ୍ଣ ଓ ଉପଉଷ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ୟୁରୋପରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲଣ୍ଡନ ସମେତ ଅନେକ ସହରରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିକାଶ
ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଆଜିର ଟିଆ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରାୟ ୫ କୋଟିରୁ ୬ କୋଟି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲେ। ଡାଇନୋସରମାନଙ୍କ ବିଲୁପ୍ତି ପରେ ଉଷ୍ଣ ଅରଣ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ବିକାଶ ଘଟିଥିଲା। କାଳକ୍ରମେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁ ଓ ପରିବେଶରେ ଖାପ ଖୁଆଇ ଶହ ଶହ ପ୍ରଜାତିରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାର
ଟିଆ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବହୁଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି—
- ଭାରତ
- ଶ୍ରୀଲଙ୍କା
- ନେପାଳ
- ବାଂଲାଦେଶ
- ପାକିସ୍ତାନ
- ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ
- ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ
- ନ୍ୟୁ ଗିନି
- ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ
- ଆଫ୍ରିକା
- ମଧ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା
ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଟିଆ ପକ୍ଷୀର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାଏ।
ପୃଥିବୀରେ କେତେ ପ୍ରଜାତିର ଟିଆ ଅଛନ୍ତି?
ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ଟି ପ୍ରଜାତିର ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ Psittaciformes ବର୍ଗର ଅନ୍ତର୍ଗତ।
ପ୍ରମୁଖ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ—
- Psittaculidae – ଭାରତ, ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଟିଆ।
- Psittacidae – ଆମାଜନ୍ ଟିଆ, ଆଫ୍ରିକାନ୍ ଗ୍ରେ ଓ ମାକାଓ।
- Cacatuidae – ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର କକାଟୁ।
ପୃଥିବୀରେ କେତେ ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି?
ପୃଥିବୀରେ ଟିଆ ପକ୍ଷୀର ସଠିକ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା କଷ୍ଟକର, କାରଣ ଅନେକ ପ୍ରଜାତି ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ତଥାପି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀରେ କୋଟି କୋଟି ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ବାସ କରୁଛନ୍ତି।
କେତେକ ସାଧାରଣ ପ୍ରଜାତିର ସଂଖ୍ୟା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, କେତେକ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରଜାତିର ସଂଖ୍ୟା କେବଳ ଶହେ କିମ୍ବା ହଜାରେ ସୀମିତ।
ଦୁଃଖର ବିଷୟ, ବାସସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ହେବା ଏବଂ ଅବୈଧ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ବ୍ୟବସାୟ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାୟ ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ଟିଆ ପ୍ରଜାତି ବିଲୁପ୍ତିର ବିପଦରେ ଅଛନ୍ତି।
ଶାରୀରିକ ଗଠନ
ଟିଆ ପକ୍ଷୀର ଆକାର ବହୁତ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
- ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଟିଆର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୮ ସେଣ୍ଟିମିଟର।
- ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହାୟାସିନ୍ଥ ମାକାଓର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ଏକ ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ।
ଟିଆ ପକ୍ଷୀର ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ—
- ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଙ୍କା ଠଉଣ୍ଟ
- ଦୁଇଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ଆଗକୁ ଓ ଦୁଇଟି ପଛକୁ ଥିବା ପାଦ
- ଫଳ ଓ ବାଦାମ ଧରି ଖାଇବାର କ୍ଷମତା
- ଗଛ ଚଢ଼ିବାର ଦକ୍ଷତା
ବୁଦ୍ଧିମତା
ଟିଆ ପକ୍ଷୀମାନେ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।
ସେମାନେ—
- ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିପାରନ୍ତି।
- ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତି ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି।
- ମଣିଷକୁ ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିପାରନ୍ତି।
- ସରଳ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି।
- ନୂଆ କୌଶଳ ଶିଖିପାରନ୍ତି।
ଆଫ୍ରିକାନ୍ ଗ୍ରେ ଟିଆ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପକ୍ଷୀ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ଟିଆ କଥା କହିପାରେ କି?
ଏହା ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ।
ଟିଆ ମଣିଷ ପରି ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ କଥା କହେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିଜ କଣ୍ଠର ବିଶେଷ ଅଙ୍ଗ (ସିରିଙ୍କ୍ସ) ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିଥିବା ଧ୍ୱନିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଠିକ ଭାବରେ ଅନୁକରଣ କରନ୍ତି।
ସେମାନେ ଅନୁକରଣ କରିପାରନ୍ତି—
- ମଣିଷର କଥା
- ହସ
- ଟେଲିଫୋନର ଘଣ୍ଟି
- ଘରର କଲିଂ ବେଲ୍
- କୁକୁରର ଭୁକିବା
- ବିଲେଇର ଡାକ
- ସଙ୍ଗୀତ
କେତେକ ଟିଆ ଶହ ଶହ ଶବ୍ଦ ଶିଖିପାରନ୍ତି ଏବଂ କେତେକ ଶବ୍ଦକୁ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି।
ଟିଆର ଆୟୁଷ୍ୟ
ଟିଆ ପକ୍ଷୀର ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ତାହାର ଏକ ବିଶେଷ ଗୁଣ।
- ବଜେରିଗାର୍ : ୮–୧୫ ବର୍ଷ
- କକାଟିଏଲ୍ : ୧୫–୨୫ ବର୍ଷ
- ରୋଜ୍-ରିଙ୍ଗଡ୍ ପାରାକିଟ୍ : ୨୦–୩୦ ବର୍ଷ
- ଆଫ୍ରିକାନ୍ ଗ୍ରେ : ୪୦–୬୦ ବର୍ଷ
- ଆମାଜନ୍ ଟିଆ : ୪୦–୭୦ ବର୍ଷ
- ମାକାଓ : ୫୦–୮୦ ବର୍ଷ
- କେତେକ କକାଟୁ : ୮୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ
ଉତ୍ତମ ଯତ୍ନରେ କେତେକ ଟିଆ ୯୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବଞ୍ଚିଥିବାର ରେକର୍ଡ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ଜୀବନଶୈଳୀ
ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ଦିନରେ ସକ୍ରିୟ ରହନ୍ତି।
- ସକାଳେ ଦଳବଦ୍ଧ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ବାହାରନ୍ତି।
- ଫଳ, ମଞ୍ଜି, ବାଦାମ, ଫୁଲ, କଢ଼ି ଓ ଶସ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି।
- ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି ଓ ପର ସଫା କରନ୍ତି।
- ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶହ ଶହ କିମ୍ବା ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକାଠି ହୋଇ ରାତି ବିତାନ୍ତି।
ପରିବାରିକ ଜୀବନ
ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ପରିବାରପ୍ରିୟ।
ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରଜାତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକେ ସାଥୀ ସହିତ ରହନ୍ତି। ଉଭୟ ମାତା ଓ ପିତା—
- ଅଣ୍ଡା ଉଷୁମ କରନ୍ତି,
- ଛୁଆଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି,
- ବିପଦରୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି,
- ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଶିଖାନ୍ତି।
ବିପଦ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ
ଆଜି ଟିଆ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବବୃହତ୍ ବିପଦ ହେଉଛି—
- ବନନିଧନ
- ଅବୈଧ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ବ୍ୟବସାୟ
- ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ
- କୃଷି ଜମିର ବିସ୍ତାର
- ବାସସ୍ଥାନର ନଷ୍ଟ
ସେମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ କଠୋର ଆଇନ, ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ବିପନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରଜନନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଚାଲିଛି।
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଟିଆ
ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଟିଆ ପକ୍ଷୀର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ପୁରାଣରେ ପ୍ରେମଦେବ କାମଦେବଙ୍କ ବାହନ ଭାବେ ଟିଆର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଅଞ୍ଚଳରେ ସବୁଜ ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆ ଲୋକସାହିତ୍ୟ, କବିତା ଓ ଲୋକକଥାରେ ମଧ୍ୟ ଟିଆର ଉଲ୍ଲେଖ ବାରମ୍ବାର ମିଳେ।
ଉପସଂହାର
ଟିଆ ପକ୍ଷୀ କେବଳ ରଙ୍ଗୀନ ଓ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମତା, ସାମାଜିକତା, ପାରିବାରିକ ସ୍ନେହ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ଅନୁକୂଳନ କ୍ଷମତାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ଉଦାହରଣ। ଭାରତର ଜଙ୍ଗଲ, ପୁରୀର ମନ୍ଦିର ପରିସର କିମ୍ବା ଲଣ୍ଡନର ପାର୍କ—ସବୁଠି ସେମାନେ ମଣିଷ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସହଅସ୍ତିତ୍ୱର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତୀକ।
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ। ବନ ସଂରକ୍ଷଣ, ଅବୈଧ ବ୍ୟବସାୟ ରୋକିବା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରିବା।