ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଗ୍ନି ।

ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୮୯ : ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଗ୍ନି ।

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।

ହସ୍ତିନାପୁରର ରାଜସଭାରେ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଶାନ୍ତିର ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସଭାର ପରିବେଶ ଭାରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଥିଲା ପୁତ୍ରମୋହ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିଲା କୁରୁବଂଶର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଭୟ, ବିଦୁରଙ୍କ ମନରେ ଥିଲା ଧର୍ମର ଚିନ୍ତା, ଆଉ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନରେ ଥିଲା ନିଜ ଅଧିକାର ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ରାଜ୍ୟକୁ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଛାଡ଼ି ନଦେବାର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ।

ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଫେରିଯିବା ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନ ଆହୁରି ଅଶାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲା । ଯୁଦ୍ଧ ହେଲେ କ’ଣ ହେବ, ସେ ଜାଣୁଥିଲେ । ସେ ଜାଣୁଥିଲେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆଉ ପୂର୍ବର ସେହି ଅସହାୟ ରାଜପୁତ୍ର ନୁହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି ଦ୍ରୁପଦ, ବିରାଟ, ସାତ୍ୟକି ଓ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା । ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା—ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଜାଣୁଥିଲେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ । ଏହା ହେବ ଏକ ବିଶାଳ ବିନାଶର ଆରମ୍ଭ ।

ତେଣୁ ସେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ।

“ସଞ୍ଜୟ,” ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ, “ତୁମେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟକୁ ଯାଅ । ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା ହୁଅ । ସେମାନଙ୍କ ମନର କଥା ଜାଣି ଆସ । ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ ।”

କିନ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥାର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଥିଲା । ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଜିଦ୍‌କୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ ଥିଲା—ଏହା ହିଁ ଥିଲା ପ୍ରଶ୍ନ ।

ସଞ୍ଜୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ହସ୍ତିନାପୁର ଛାଡ଼ିଲେ ।

ତାଙ୍କ ରଥ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟ ଦିଗକୁ ଗତି କରୁଥିଲା । ରଥର ଚକ୍ର ମାଟି ଉପରେ ଚାଲୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ମନ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲା ।

ସେ ଭାବୁଥିଲେ—

“ଯଦି ଶାନ୍ତି ହୋଇପାରେ, ତେବେ କେତେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିଯିବ । କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ କ’ଣ ଭୁଲିପାରିବେ ସେହି ସବୁ ଅପମାନ? ଦ୍ୟୂତସଭାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଅପମାନ, ତେର ବର୍ଷର ବନବାସ ଓ ଅଜ୍ଞାତବାସ—ଏସବୁ କ’ଣ ଏତେ ସହଜରେ ଭୁଲିହେବ?”

ସଞ୍ଜୟ ଜାଣୁଥିଲେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କେବଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ । ଏହାର ଉତ୍ତର ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଲୁଚିଛି ।

ଅନ୍ୟପଟେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶିବିରରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶାନ୍ତ ଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯୁଦ୍ଧର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ନଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତି ନାମରେ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ମନୋଭାବ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା ।

ସେ ଭାବୁଥିଲେ—

“ଯଦି ମୋର ଭାଇମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ସେହି ରାଜ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ? ଯଦି ଶାନ୍ତିରେ ନ୍ୟାୟ ମିଳେ, ତେବେ ମୁଁ ଶାନ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି । କିନ୍ତୁ ଅଧିକାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼ିଦେଇ ଶାନ୍ତି କିଣିବା କ’ଣ ଧର୍ମ?”

ଭୀମଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିଲା ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଅପମାନ ସେ ଭୁଲିନଥିଲେ । ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଜଂଘା ଭାଙ୍ଗିବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା—ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ।

କିନ୍ତୁ ଭୀମ ମଧ୍ୟ ଜାଣୁଥିଲେ ଯେ ଯୁଦ୍ଧର ଅର୍ଥ କେବଳ ପ୍ରତିଶୋଧ ନୁହେଁ । ଯୁଦ୍ଧର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅସଂଖ୍ୟ ପରିବାରର ଧ୍ୱଂସ ।

ଅର୍ଜୁନ ନିରବ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ।

“ମୋର ନିଜ ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣ, ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଭାଇମାନେ—ସମସ୍ତେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବେ, ତେବେ ମୋର ହାତରେ ଧନୁଷ କିପରି ଉଠିବ?”

କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ଏହା ମଧ୍ୟ ଜାଣୁଥିଲେ—ଅନ୍ୟାୟକୁ ଅନନ୍ତକାଳ ସହିବା ଧର୍ମ ନୁହେଁ ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମନରେ କ’ଣ ଚାଲୁଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଆଲୋଚନାଠାରୁ ଅଲଗା ଏକ ମନ ଥିଲା—ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମନ ।

ବାହାରୁ ସେ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରରେ ତେର ବର୍ଷ ଧରି ଏକ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିଲା ।

ସେହି ଅଗ୍ନିର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ହସ୍ତିନାପୁରର ସେହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟମୟ ସଭାରେ ।

ସେ ଦିନଟିକୁ ଦ୍ରୌପଦୀ କେବେ ଭୁଲିପାରିନଥିଲେ ।

ସଭାରେ ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ଆଣିଥିବା ଦୁଃଶାସନ ।

ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅପମାନଜନକ ହାସ୍ୟ କରୁଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ।

ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କର୍ଣ୍ଣ ।

ଆଉ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବ୍ୟଥା—ସେହି ସଭାରେ ଏତେ ମହାନ ମହାନ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଲଜ୍ଜାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସେତେବେଳେ କେହି ଆଗକୁ ଆସିପାରିନଥିଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ପୁଣିପୁଣି ଫେରିଆସୁଥିଲା ।

ସେ ଭାବୁଥିଲେ—

“ଶାନ୍ତି କ’ଣ?

କେଉଁ ଶାନ୍ତି?

ସେହି ଶାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ମୋର ଅପମାନର କୌଣସି ଉତ୍ତର ନାହିଁ?

ସେହି ଶାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଅହଂକାର ସହିତ ସିଂହାସନରେ ବସିବେ?

ସେହି ଶାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଃଶାସନ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥାର କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିବ ନାହିଁ?”

ତାଙ୍କ ମନ କହୁଥିଲା—

“ନା ।

ମୋର ଲୁହ ଏତେ ଶସ୍ତା ନୁହେଁ ।

ମୋର ଅପମାନ ଏତେ ଛୋଟ ଘଟଣା ନୁହେଁ ।

ମୋର କେଶରେ ଯେଉଁ ଅପମାନର ଧୂଳି ଲାଗିଥିଲା, ତାହାର ଉତ୍ତର ନମିଳିଲେ ମୋର ହୃଦୟ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେବ?”

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶ୍ନ ନଥିଲା ।

ଏହା ଥିଲା ନାରୀର ସମ୍ମାନର ପ୍ରଶ୍ନ ।

ଏହା ଥିଲା ନ୍ୟାୟର ପ୍ରଶ୍ନ ।

ଏହା ଥିଲା ସେହି ଦ୍ୟୂତସଭାରେ ନିରବ ହୋଇଥିବା ଧର୍ମକୁ ପୁଣିଥରେ ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ପ୍ରଶ୍ନ ।

ତେଣୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତିର କଥା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।

“ନ୍ୟାୟ ବିନା ଶାନ୍ତି ନୁହେଁ ।

ଅପମାନର ପ୍ରତିକାର ବିନା ଶାନ୍ତି ନୁହେଁ ।”

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଶୋଧ ମାନେ କେବଳ କ୍ରୋଧର ତୃପ୍ତି ନଥିଲା । ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଥିଲା ଅନ୍ୟାୟର ଉତ୍ତର ।

ଏବଂ ଏହି କାରଣରୁ ଭୀମଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଗ୍ନି ସହିତ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଗ୍ନି ଏକାକାର ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

କୁନ୍ତୀଙ୍କ ମନରେ କ’ଣ ଥିଲା ।

ଏହି ସମୟରେ କୁନ୍ତୀ ଉପପ୍ଲବ୍ୟର ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାର ମଝିରେ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଝଡ଼ ଉଠୁଥିଲା ।

ଜଣେ ମା’ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବାର ଚିନ୍ତା କେତେ ଭୟଙ୍କର—ତାହା କେହି ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ କି?

କୁନ୍ତୀ ଜାଣୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ହେଲେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବଞ୍ଚିବେ କି ନାହିଁ, ତାହାର ନିଶ୍ଚିତତା କେହି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ ।

ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଭାବୁଥିଲେ—ଧର୍ମର ଭାର ବୋହୁଥିବା ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ।

ଭୀମଙ୍କୁ ଭାବୁଥିଲେ—ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ସମ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ।

ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭାବୁଥିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ଗାଣ୍ଡୀବ ଉପରେ ଏବେ ଅନେକ ରାଜ୍ୟର ଭବିଷ୍ୟତ ନିର୍ଭର କରୁଛି ।

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବଙ୍କୁ ଭାବୁଥିଲେ—ତାଙ୍କ ଦୁଇ କନିଷ୍ଠ ପୁଅ, ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ମା’ର ଆଖିରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ପିଲା ବୋଲି ଦେଖୁଥିଲେ ।

କୁନ୍ତୀଙ୍କ ହୃଦୟ କହୁଥିଲା—

“ହେ ଭଗବାନ, ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବଞ୍ଚାଇଦିଅ ।”

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି କହୁଥିଲା—

“ଯଦି ଅନ୍ୟାୟ ସାମ୍ନାରେ ମୋ ପୁଅମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ଅଧିକାର ନୁହେଁ, ଧର୍ମର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇବେ ।”

କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଜଣେ ମା’ର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଥିଲା ।

ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ପୁଅମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତୁ ।

କିନ୍ତୁ ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁଥିଲେ—ସେମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ସାମ୍ନାରେ ଭାଙ୍ଗି ନପଡ଼ନ୍ତୁ ।

ସଞ୍ଜୟ ଆସିଲେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟକୁ ।

ଶେଷରେ ସଞ୍ଜୟ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ।

ପାଣ୍ଡବ ଶିବିରରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କରାଗଲା ।

ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ । ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।

ସଞ୍ଜୟ କିଛି ସମୟ ନିରବ ରହିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏକଥର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ପଡ଼ିଲା ।

ତା’ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁଲେ ।

ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—ଏହି ସଭାରେ କୁହାଯାଉଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦ ଇତିହାସର ଦିଗ ବଦଳାଇପାରେ ।

ସେ କହିଲେ—

“ମହାରାଜ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି । ସେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତପାତ ନହେଉ ।”

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ କ୍ରୋଧ ନଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ—

“ଶାନ୍ତି କାହା ମୂଲ୍ୟରେ?”

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଏବେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଦେବାକୁ ହେବ ।

ସଞ୍ଜୟ ଜାଣୁନଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଆଗମନ କେବଳ ଏକ ଦୂତର ଆଗମନ ନୁହେଁ ।

ଏହା ଥିଲା ମହାଭାରତର ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବର ଶେଷ କିଛି ଶାନ୍ତିଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ।

ଏକପଟେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ଶାନ୍ତି ।

ଅନ୍ୟପଟେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅପମାନର ଅଗ୍ନି ।

ଭୀମଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ।

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ।

କୁନ୍ତୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତୃବେଦନା ।

ଆଉ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନରେ—ସମଗ୍ର ମାନବଜାତିର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନେଇ ଏକ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ।

ସଞ୍ଜୟ କହୁଥିଲେ ଶାନ୍ତିର କଥା ।

କିନ୍ତୁ ଉପପ୍ଲବ୍ୟର ଆକାଶରେ ଯେପରି ଦୂରରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ଯୁଦ୍ଧର ରଣଭେରୀ ।

ଏବଂ ସେହି ରଣଭେରୀର ସବୁଠାରୁ ଗଭୀର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଥିଲା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଉଠୁଥିବା ଏକ ନିରବ ପ୍ରଶ୍ନ—

“ମୋର ଅପମାନର ନ୍ୟାୟ କେବେ ହେବ?”

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଏବେ ଆସିବ ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ।

କିନ୍ତୁ ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ଜଣେ ମହାପୁରୁଷ ହସ୍ତିନାପୁର ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ ।

ସେ ଥିଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।

ଭାଗ ୮୯ର ଶେଷ ।

(ଭାଗ ୯୦ରେ ଜାରି ରହିବ — ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶାନ୍ତିଦୂତ ହେବାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଉଠିଥିବା ଶେଷ ପ୍ରଶ୍ନ ।)