ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୯୧ : ଶାନ୍ତିର ଶେଷ ଦୂତ ଭାବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହସ୍ତିନାପୁର ଯାତ୍ରା ।
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ ମହାକାବ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ।
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
ଉପପ୍ଲବ୍ୟର ସେହି ରାତି ।
ଚାରିଆଡ଼େ ନିରବତା ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ନିରବତାର ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଝଡ଼ ।
ସଞ୍ଜୟ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଯାଇଥିଲେ । ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମନର କଥା କହିବେ । କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆଉ ଜଣେ ଦୂତ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ ।
ସେ ଦୂତ ସାଧାରଣ ଦୂତ ନଥିଲେ ।
ସେ ଥିଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ।
ସଭାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଧୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—
“ମୁଁ ହସ୍ତିନାପୁର ଯିବି ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।
“କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ନିଜେ ଯିବ?”
କୃଷ୍ଣ ହସିଲେ ।
“ହଁ, ଧର୍ମରାଜ । ଶେଷଥର ପାଇଁ ଶାନ୍ତିର କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଗଭୀର ବିଷାଦ ଦେଖାଗଲା ।
“ଯଦି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତୁମ କଥା ମଧ୍ୟ ନଶୁଣେ?”
କୃଷ୍ଣ କିଛିକ୍ଷଣ ନିରବ ରହିଲେ ।
ତା’ପରେ କହିଲେ—
“ତେବେ ତାହାର ଫଳ ସେ ନିଜେ ଭୋଗିବ ।”
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମନରେ ଅଶାନ୍ତି ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ଦୂରରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନ ପୁଣି ଅତୀତକୁ ଫେରିଗଲା ।
ଦ୍ୟୂତସଭା ।
ସେହି ଅପମାନ ।
ସେହି ଅସହାୟତା ।
ସେହି ଦୁଃଶାସନର ହାତ ।
ସେହି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ହାସି ।
ତେର ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କ ମନରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ବେଦନା ।
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ—
“କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଶାନ୍ତିର କଥା କହିବାକୁ ଯାଉଛ । ମୁଁ ଏହାର ବିରୋଧ କରୁନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ମୋର ଅପମାନର କଥା ଭୁଲିଯିବ ନାହିଁ ।”
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାହିଁଲେ ।
“ପାଞ୍ଚାଳୀ, ମୁଁ କିଛି ଭୁଲିନାହିଁ ।”
ଏହି ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ତେର ବର୍ଷର ଇତିହାସ ଲୁଚିଥିଲା ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚାହୁଁଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ ନହେଉ ।
କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ଅଧିକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଅର୍ଥ ଦୁର୍ବଳତା ନୁହେଁ ।
ଶାନ୍ତି ଅର୍ଥ ଥିଲା—ରକ୍ତପାତ ପୂର୍ବରୁ ନ୍ୟାୟର ଏକ ଶେଷ ସୁଯୋଗ ।
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—
“କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଯାଅ । ଯାହା ଧର୍ମସମ୍ମତ, ତାହା କହ । ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁନାହୁଁ । କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟାୟକୁ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳ ସହିବୁ ନାହିଁ ।”
କୃଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲେ ।
ଭୀମଙ୍କ ନିରବତା ।
ଭୀମ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମୁଠି ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଜଂଘା ଭାଙ୍ଗିବାର ଶପଥ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲା ।
କୃଷ୍ଣ ଭୀମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ ।
“ଭୀମ, ତୁମ ହୃଦୟକୁ ମୁଁ ଜାଣେ ।”
ଭୀମ କହିଲେ—
“କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଶାନ୍ତିର କଥା କହ । କିନ୍ତୁ ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଭୁଲିବାକୁ କହନାହିଁ ।”
କୃଷ୍ଣ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।
କାରଣ ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଅଗ୍ନି ନେଇ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଦିଗକୁ ଯାଉଛି ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିରବ ଦୃଷ୍ଟି ।
ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅଜଣା ଅନୁଭୂତି ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ ନାହିଁ—ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି କୃଷ୍ଣ ହିଁ ତାଙ୍କ ସାରଥି ହେବେ ।
ସେ ଜାଣୁନଥିଲେ—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ମଝିରେ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଗାଣ୍ଡୀବ ଖସିଯିବାକୁ ଚାହିବ ।
ସେ ଜାଣୁନଥିଲେ—ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦେବେ, ଯାହା ପରେ ସମଗ୍ର ମାନବଜାତି ପାଇଁ ଅମର ହୋଇରହିବ ।
ଏବେ କେବଳ ଏତିକି ଜାଣୁଥିଲେ—
କୃଷ୍ଣ ଯାଉଛନ୍ତି ।
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯାତ୍ରା ।
ପ୍ରଭାତ ହେଲା ।
ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା ।
ଦାରୁକ ସାରଥି ଭାବେ ରଥ ଧରିଲେ ।
ଉପପ୍ଲବ୍ୟର ଲୋକମାନେ ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ ।
କୃଷ୍ଣ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ଦୂରରୁ ତାଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ।
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଆଖିରେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହାତ ଯୋଡ଼ିଲେ ।
ଭୀମ ନିରବ ।
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଖି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ।
ରଥ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରୁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯାତ୍ରା ନଥିଲା ।
ଏହା ଥିଲା—
ଶାନ୍ତିର ଶେଷ ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଯାତ୍ରା ।
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷ ସୁଯୋଗ ।
କୃଷ୍ଣ ରଥରେ ବସିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ହସ୍ତିନାପୁରର ଚିତ୍ର ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବେ କି ନାହିଁ, ତାହା ଅନିଶ୍ଚିତ ।
କିନ୍ତୁ ତଥାପି ସେ ଯାଉଥିଲେ ।
କାରଣ ଧର୍ମର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଶାନ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ତାହାର ଅନ୍ତିମ ପ୍ରହରରେ ଥିଲା ।
ଯେଉଁ ଶକ୍ତିମାନେ ନିଜ ଅହଂକାରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାରୀ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ ନିକଟତର ହେଉଥିଲା ।
ଏହି ବିଶାଳ ଦାର୍ଶନିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବଙ୍କ ରାଜ୍ୟବିବାଦ ନୁହେଁ ।
ଏହା ଥିଲା ଏକ ଯୁଗର ଅନ୍ତିମ ପରିଶୋଧନ ।
କୃଷ୍ଣ ଯେପରି ସେହି ନିୟତିକୁ ଜାଣୁଥିଲେ ।
ତଥାପି ସେ ଶାନ୍ତିର କଥା କହିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ।
କାରଣ ମହାକାଳର ଯୋଜନା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କରିବା ତାଙ୍କ ପଥ ନୁହେଁ ।
ସେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେବେ ।
“ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ—ଶାନ୍ତି ବାଛ ।”
କିନ୍ତୁ ଯଦି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଶାନ୍ତିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ?
ତେବେ ଇତିହାସର ଚକ୍ର ନିଜେ ଘୁରିବ ।
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରଥ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲିଲା ।
ଦୂରରେ ହସ୍ତିନାପୁରର ପଥ ।
ଆଉ ସେହି ପଥର ଶେଷରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲା—
କୁରୁସଭା ।
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶାନ୍ତିବାର୍ତ୍ତା ।
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅହଂକାର ।
ଏବଂ ତା’ପରେ—
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ।
ଭାଗ ୯୧ର ଶେଷ ।
(ଭାଗ ୯୨ରେ ଜାରି ରହିବ — ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରବେଶ, ବିଦୁରଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତା ।)