କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ଭକ୍ତିର ମହିମା

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଭାଗ ୧୯ !

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧ — ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟର କ୍ରମାନୁସାରୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା !

ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର MA, LLB, IRS (Retired)

କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ଭକ୍ତିର ମହିମା !

୧. କୁନ୍ତୀ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାର ଅବସାନ !

କୁନ୍ତୀ ଦେବୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମହିମାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଥିଲା । ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେବଳ ନିଜ ପରିବାରର ଆତ୍ମୀୟ ବୋଲି ଦେଖୁ ନଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ ।

କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଜୀବନ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ତଥାପି ସେହି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରି ନଥିଲା । ବରଂ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଶ୍ରୟ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଅଧିକ ଗଭୀର ହୋଇଥିଲା ।

ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କଠାରୁ କିଛି ମାଗିବା ନୁହେଁ । ଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଇବା, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବା ଏବଂ ଜୀବନର ସବୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଧର୍ମର ପଥରେ ରହିବା ।

୨. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ !

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ହ୍ରାସ କରିବା, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ସ୍ଥିର କରିବା ଏବଂ ପରିବାରକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଥିଲା ।

ଏବେ ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଲା । ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବାକୁ ଏକତ୍ର ହେଲେ ।

ଯେଉଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ବିପଦରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ସହଜ ନଥିଲା । ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ, ଉପଦେଶ ଓ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୂଲ୍ୟ ଥିଲା ।

୩. ଭଗବାନଙ୍କ ବିଦାୟ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିର ଏକ ପରୀକ୍ଷା !

ଆମେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହିତ ରହୁ, ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆମକୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । କିନ୍ତୁ ସେ ଦୂରକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଆମ ହୃଦୟରେ ବିରହ ଜାଗେ ।

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେବଳ ଜଣେ ଆତ୍ମୀୟ ନଥିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନର ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ । ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବିଦାୟର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ ।

କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକ କଥା ବୁଝିବା ଦରକାର । ଭଗବାନ ଦୂରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଭକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ । ଭଗବାନଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟମାନ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନାମ, ଉପଦେଶ ଓ ସ୍ମରଣ ଆମ ଜୀବନରେ ରହିପାରେ ।

ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଭକ୍ତିର ସତ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କେବଳ ମନ୍ଦିରରେ ନୁହେଁ, ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ହୁଏ । ଆମେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ନେବା ସହିତ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ସତ୍ୟ କହିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।

୪. ଭଗବାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଦେଖାଏ ଯେ, ଭଗବାନ ଭକ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ କେବଳ ପୂଜାର ବିଷୟ ନୁହନ୍ତି । ସେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, ଧର୍ମର ମାର୍ଗ ଦେଖାନ୍ତି ଏବଂ ମଣିଷକୁ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି ।

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ବିଜୟର ଅର୍ଥ କେବଳ ଶତ୍ରୁକୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ନଥିଲା । ସେମାନଙ୍କୁ ଏବେ ନ୍ୟାୟ, ଦୟା ଓ ଧର୍ମ ଆଧାରରେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇବାକୁ ହେବ ।

ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ଜୀବନରେ ସଫଳତା ପାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ । ସଫଳତା ପରେ ଆମେ କିପରି ଆଚରଣ କରୁଛୁ, ତାହା ଆମର ଚରିତ୍ରକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ।

୫. ଆମେ କିପରି ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା ?

ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଡାକୁ, ସେତେବେଳେ ଆମ ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟତା ରହିବା ଦରକାର । କେବଳ ମୁଖରେ ନାମ ଜପ କରି ମନରେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଘୃଣା ରଖିଲେ ଆମର ଭକ୍ତି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ ।

ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ପାଞ୍ଚଟି ଛୋଟ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ।

୧. ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ।

୨. ଯେତେ ସମ୍ଭବ ସତ୍ୟ କହିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଠକିବା ନାହିଁ ।

୩. ଦୁଃଖୀ ଓ ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ।

୪. କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ ତୁରନ୍ତ କିଛି ନକହି ଶାନ୍ତ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ।

୫. ରାତିରେ ଶୋଇବା ପୂର୍ବରୁ ଦିନସାରାର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇବା ଏବଂ ଭୁଲ ହୋଇଥିଲେ ତାହା ସୁଧାରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କରିବା ।

ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଭ୍ୟାସ ଆମ ମନକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପବିତ୍ର କରିପାରେ ।

୬. ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାର୍ଥନା !

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ !

ତୁମେ ଆମ ଜୀବନର ଆଧାର । ଆମେ ତୁମକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଡାକୁ, କିନ୍ତୁ ଆମ ମନକୁ ତୁମ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ଚଳାଇବାରେ ଅସଫଳ ହେଉ ।

ହେ ପ୍ରଭୁ ! ଆମକୁ ଏମିତି ଭକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହା କେବଳ ମୁଖରେ ନୁହେଁ, ଆମର ଆଚରଣରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଉ । ଆମର କଥାରେ ମଧୁରତା ରହୁ, ଆମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସତ୍ୟତା ରହୁ ଏବଂ ଆମର ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୟା ରହୁ ।

ଆମେ ତୁମକୁ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ତୁମର ପବିତ୍ର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଜୀବନରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଭଲ ପାଇବାକୁ ଶିଖୁ ।

ଆମକୁ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚଳାଅ । ଅନ୍ୟାୟ କରିବାରୁ ରକ୍ଷା କର । ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିଲେ ସାହସର ସହିତ ତାହାର ପ୍ରତିବାଦ କରିବାକୁ ବିବେକ ଦିଅ । ଆମ ମନରେ ଅହଂକାର ନୁହେଁ, ନମ୍ରତା ରହୁ ।

ହେ ପ୍ରଭୁ ! ଆମର ଜୀବନ ତୁମର ନାମ, ତୁମର ସ୍ମରଣ ଓ ତୁମର ସୃଷ୍ଟିର ସେବାରେ ସାର୍ଥକ ହେଉ ।

ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ !

୭. ଏହି ଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା !

• ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଆମକୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଦୂରେଇ ନିଏ ନାହିଁ; ବରଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ।
• ପ୍ରକୃତ ଭକ୍ତି ଆମର କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ଉଚିତ ।
• ସଫଳତା ପରେ ମଧ୍ୟ ନମ୍ରତା ଓ ଧର୍ମକୁ ଧରି ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
• ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବା ସହିତ ଆମେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।

୮. ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବିଷୟରେ !

[ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଗବତ] — ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟରେ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସେ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଭାଗରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ଓ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରକା ଯାତ୍ରାର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି ।

[ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା] — ଏହି ଭାଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ନିୟମ, ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ପାଠକଙ୍କ ବୁଝିବା ପାଇଁ ରଚିତ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଳ ଶ୍ଳୋକର ଶବ୍ଦଶଃ ଅନୁବାଦ କିମ୍ବା ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଆଗାମୀ ଭାଗରେ !

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ନବମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହଙ୍କ ଶେଷ ସମୟ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ଉପଦେଶକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ।