ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷା — ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁଙ୍କ ପରାଜୟ

ରାମାୟଣ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୭ -!

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷା — ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁଙ୍କ ପରାଜୟ -!

ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired)

ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନ -!

ତାଡ଼କା ବଧ ପରେ ମହର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଆଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ । ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା । ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ । ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ସେମାନେ ଆସି ମାଂସ, ରକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଶୁଚି ପଦାର୍ଥ ପକାଇ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ।

ଋଷିମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞ କରିପାରୁ ନଥିଲେ । ତେଣୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦଶରଥଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ମାଗିଥିଲେ । ରାମଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେବାର ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧ ଶିଖାଇବା ନଥିଲା; ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସାହସ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ନ୍ୟାୟରକ୍ଷାର ଗୁଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ଏହା ଏକ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।

ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ବୁଝାଇଦେଲେ । ଦୁଇ ଭାଇ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।

ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭ ଓ ରାମଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ -!

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସତର୍କ ହୋଇ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ପରୀକ୍ଷା ଥିଲା । ଶତ୍ରୁ କେବେ ଆସିବ, କେଉଁ ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ, ତାହା ଜଣା ନଥିଲା । ତଥାପି ସେମାନେ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱରୁ ବିଚଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ ।

ଯଜ୍ଞ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନୁହେଁ; ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଥିଲା ତପସ୍ୟା, ନିୟମ, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳର ଏକ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ମାନେ ଧର୍ମାଚରଣର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ।

ଏହି ଘଟଣା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ କେବଳ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ହୁଏ ନାହିଁ । ସେହି କାମକୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କରିବା ପାଇଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସାହସ ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଆବଶ୍ୟକ ।

ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ -!

ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଆକାଶରୁ ଅଶୁଚି ପଦାର୍ଥ ପକାଇ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ ।

ରାମ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଉ ବିଳମ୍ବ କଲେ ନାହିଁ । ସେ ନିଜର ଧନୁ ଧରି ଆକ୍ରମଣକାରୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ।

ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ସାହସ ଓ ତ୍ୱରିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର କ୍ଷମତା ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ସେ ଅନାବଶ୍ୟକ ହିଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମୀମାନେ ନିରୀହ ଋଷିମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବା ରାମଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଲା ।

ମାରୀଚର ପରାଜୟ ଓ ସୁବାହୁର ବଧ -!

ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ, ରାମ ମାରୀଚକୁ ମାନବାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି ଦୂର ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ । ମାରୀଚ ସେହି ଆଘାତରେ ଦୂରକୁ ଯାଇ ପଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କୁହାଯାଇନାହିଁ ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ରାମ ଅଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି ସୁବାହୁକୁ ବଧ କଲେ । ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିରୋଧ କରି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରୁ ଦୂରେଇ ଦେଲେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା ।

ଏହି ଘଟଣାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ । ମାରୀଚକୁ ରାମ ସେହି ସମୟରେ ବଧ କରିନଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ସୀତାହରଣ ଘଟଣାରେ ଏହି ମାରୀଚ ହିଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୃଗର ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲା । ତେଣୁ ଏହି ଯଜ୍ଞରକ୍ଷା ଘଟଣା ରାମାୟଣର ପରବର୍ତ୍ତୀ କାହାଣୀ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ -!

ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବା ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୁରୁଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ କେବଳ ନିଜର ବୀରତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିନଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଓ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜର ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

ଏହି ବିଜୟ ରାମଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ନୂତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ ଥିଲା । ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ବଢ଼ିଥିବା ରାଜକୁମାର ଏବେ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଧର୍ମରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବା ଶିଖୁଥିଲେ ।

ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣିତ -!

ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ, ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରୀଚକୁ ଦୂରକୁ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଏବଂ ସୁବାହୁର ବଧ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ଏହା ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରୁ ଯଜ୍ଞର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତୋଷର ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ଏହି ଘଟଣାରୁ ଆମେ ଯେଉଁ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରୁଛୁ—ଯେପରିକି ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା, ନିଜ ଶକ୍ତିର ସଦୁପଯୋଗ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା—ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି କାହାଣୀରୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ବ୍ୟାଖ୍ୟା । ଏହି ନୈତିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକୁ ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠର ସର୍ବଥା ଉଦ୍ଧୃତି ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଆମ ଜୀବନ ପାଇଁ ଏହି କାହାଣୀର ଶିକ୍ଷା -!

ପ୍ରିୟ ପାଠକମାନେ, ଆମ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସମୟରେ ଅନ୍ୟାୟ, ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ସେତେବେଳେ ଆମେ ଭାବୁ ଯେ ଏହା ଆମର ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ । କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ନ୍ୟାୟର ପକ୍ଷରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବା, ସେଠାରେ ଭୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପଛକୁ ହଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିଜ ହୃଦୟକୁ ପବିତ୍ର କରିବା । ଯଦି ଆମେ ରାମଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଆମ ହୃଦୟରେ ଦୟା ଜାଗ୍ରତ ହେଉ । ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିଲେ ତାହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମ ମନରେ ସାହସ ଆସୁ । ଆମର ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗୁ ।

ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ । ଆମ ମନରୁ ଭୟ, ଅହଂକାର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଦୂର କରନ୍ତୁ । ଆମ ହୃଦୟରେ ଦୟା, ଭକ୍ତି ଓ ସେବାଭାବ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତୁ । ଆମ ଜୀବନ ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିପାରିବ, ସେହି ପଥ ଆମକୁ ଦେଖାନ୍ତୁ ।

ଜୟ ଶ୍ରୀରାମ ।

ଆଗାମୀ ଭାଗରେ -!

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ ଆମେ ମହର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମିଥିଳା ଯାତ୍ରା, ପଥରେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଏବଂ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆଲୋଚନା କରିବା ।