ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ ! ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ ଭାଗ–୧୨୬
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
୧. ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ !
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ, କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ କର୍ମଫଳ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିବାର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଆଉ ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା ।
ସେ ଭାବିଲେ, ଯଦି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ସଂସାରର ମୋହ, ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଆଚରଣ କିପରି ହୋଇଥାଏ ? ସେ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ମଣିଷଙ୍କଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଆନ୍ତି ? ସେ କିପରି କଥା କହନ୍ତି, କିପରି ଚାଲନ୍ତି ଏବଂ କିପରି ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖନ୍ତି ?
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଜାଣିବା ପାଇଁ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।
୨. ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୫୩ !
ଶ୍ରୁତିବିପ୍ରତିପନ୍ନା ତେ
ଯଦା ସ୍ଥାସ୍ୟତି ନିଶ୍ଚଳା ।
ସମାଧାବଚଳା ବୁଦ୍ଧିଃ
ତଦା ଯୋଗମବାପ୍ସ୍ୟସି ॥
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷର ବୁଦ୍ଧି ବିଭିନ୍ନ ମତ, ଚିନ୍ତା ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ବିଚଳିତ ନ ହୋଇ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହେ, ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରକୃତ ଯୋଗର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।
ଏଠାରେ ଆମେ ବୁଝିବା ଦରକାର ଯେ ମନର ସ୍ଥିରତା ମାନେ ସଂସାରରୁ ପଳାଇଯିବା ନୁହେଁ । ଜଣେ ମଣିଷ ପରିବାରରେ ରହିପାରନ୍ତି, ନିଜର କାମ କରିପାରନ୍ତି ଏବଂ ସମାଜର ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରିପାରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଲୋଭ, ଈର୍ଷା ଓ ଅହଂକାରର ଦାସ ହୋଇ ନ ରହିବା ଉଚିତ ।
୩. ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୫୪ !
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ ।
ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ୟ କା ଭାଷା
ସମାଧିସ୍ଥସ୍ୟ କେଶବ ।
ସ୍ଥିତଧୀଃ କିଂ ପ୍ରଭାଷେତ
କିମାସୀତ ବ୍ରଜେତ କିମ୍ ॥
ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ହେ କେଶବ ! ଯେଉଁ ମଣିଷର ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ହୋଇଛି ଏବଂ ଯିଏ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ ? ସେ କିପରି କଥା କହନ୍ତି ? ସେ କିପରି ବସନ୍ତି ଏବଂ କିପରି ଚାଲନ୍ତି ?
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । କାରଣ ଆମେ ଅନେକ ସମୟରେ ଭାବୁ ଯେ ଜଣେ ଧାର୍ମିକ ମଣିଷ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ହେବା ଉଚିତ । କେବଳ ଧାର୍ମିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା, ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା କ’ଣ ଜଣେ ମଣିଷ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ? ନା । ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ତାଙ୍କ ଆଚରଣ, ବିଚାର, ସଂଯମ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାରରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।
୪. ମନର ସମସ୍ତ ଅତୃପ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ କର !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୫୫ !
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ ।
ପ୍ରଜହାତି ଯଦା କାମାନ୍
ସର୍ବାନ୍ ପାର୍ଥ ମନୋଗତାନ୍ ।
ଆତ୍ମନ୍ୟେବାତ୍ମନା ତୁଷ୍ଟଃ
ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଦୋଚ୍ୟତେ ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ ! ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜ ମନରେ ଉଠୁଥିବା ସମସ୍ତ ଅତୃପ୍ତ କାମନାର ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାକୁ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ମଣିଷ ନିଜର ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ନୁହେଁ । ଜୀବନ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ବାସସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଅତୃପ୍ତ ଲୋଭ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି ।
ଜଣେ ମଣିଷ ଯଦି ଭାବନ୍ତି ଯେ ଅଧିକ ଧନ, ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଓ ଅଧିକ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଲେ ହିଁ ସେ ସୁଖୀ ହେବେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଅସନ୍ତୋଷ ରହିପାରେ । ଗୋଟିଏ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନିଏ । ଏହିପରି ମନ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ ।
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ସହିତ ସନ୍ତୋଷ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ ଶିଖନ୍ତି, ସେ ଜୀବନରେ ଅଧିକ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ।
୫. ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ ନାହିଁ, ସୁଖରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହୁଅ ନାହିଁ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୫୬ !
ଦୁଃଖେଷ୍ୱନୁଦ୍ୱିଗ୍ନମନାଃ
ସୁଖେଷୁ ବିଗତସ୍ପୃହଃ ।
ବୀତରାଗଭୟକ୍ରୋଧଃ
ସ୍ଥିତଧୀର୍ମୁନିରୁଚ୍ୟତେ ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସୁଖ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ରାଗ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିପାରେ, ସେ ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
ଜୀବନରେ ଦୁଃଖ ଆସିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ବିୟୋଗ, ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି, ରୋଗ କିମ୍ବା ବିଫଳତା ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରେ । ଗୀତା ଆମକୁ ଏହା କହୁନାହିଁ ଯେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବା ଭୁଲ୍ । ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିବେକ ହରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
ସେହିପରି ସୁଖ ମିଳିଲେ ଆମେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇପାରିବା, କିନ୍ତୁ ସେହି ସୁଖକୁ ସବୁଦିନ ଧରି ରଖିବାର ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭ ଆମକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିପାରେ । ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ଜୀବନର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ବୁଝନ୍ତି ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି ।
୬. ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନ ବିତାଅ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୫୭ !
ଯଃ ସର୍ବତ୍ରାନଭିସ୍ନେହଃ
ତତ୍ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ୟ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ।
ନାଭିନନ୍ଦତି ନ ଦ୍ୱେଷ୍ଟି
ତସ୍ୟ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ॥
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ମଣିଷ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତି ପ୍ରତି ଅନ୍ଧ ଆସକ୍ତି ରଖେ ନାହିଁ, ଶୁଭ ଘଟଣା ଘଟିଲେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ନିଜର ସନ୍ତୁଳନ ହରାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ଘଟିଲେ ଘୃଣାରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ରହେ ।
ଏଠାରେ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିବାର ଅର୍ଥ ପରିବାରକୁ ଭଲ ନ ପାଇବା ନୁହେଁ । ପରିବାର ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା, ପିଲାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ସମାଜ ପ୍ରତି ସେବା ମଣିଷ ଜୀବନର ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ । କିନ୍ତୁ ଭଲପାଇବା ଯେତେବେଳେ ଅଧିକାରବୋଧ, ଅତ୍ୟଧିକ ମୋହ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚଳାଇବାର ଚେଷ୍ଟାରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଦୁଃଖର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।
ପ୍ରକୃତ ଭଲପାଇବାରେ ଦୟା, ସମ୍ମାନ, ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟର ମଙ୍ଗଳକାମନା ରହିଥାଏ । ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ମଣିଷ ଏହି ଭାବନାକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତି ।
୭. ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୫୮ !
ଯଦା ସଂହରତେ ଚାୟଂ
କୂର୍ମୋଽଙ୍ଗାନୀବ ସର୍ବଶଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣୀନ୍ଦ୍ରିୟାର୍ଥେଭ୍ୟଃ
ତସ୍ୟ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏଠାରେ କଇଁଛର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି । ବିପଦ ଦେଖିଲେ କଇଁଛ ଯେପରି ନିଜର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଳ ଭିତରକୁ ଟାଣି ନିଏ, ସେହିପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ନିଜର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷୟବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବରେ ଧାଇଁବାରୁ ରୋକିବା ଶିଖିବା ଉଚିତ ।
ଆମ ଆଖି ସୁନ୍ଦର ଜିନିଷ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ । ଆମ କାନ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣିବାକୁ ଭଲ ପାଏ । ଆମ ଜିଭ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଚାହେଁ । ଏସବୁ ସ୍ୱାଭାବିକ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିଜର ଇଚ୍ଛାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଭୁଲ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରୁ ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ କଠୋର କଥା କହିଦେବା, ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଖି ଈର୍ଷା କରିବା କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିବା ଆମ ଜୀବନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିପାରେ । ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମର ଅର୍ଥ ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବା ନୁହେଁ; ବରଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ମାଲିକ ହେବା ।
୮. କେବଳ ବାହ୍ୟ ସଂଯମ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୫୯ !
ବିଷୟା ବିନିବର୍ତ୍ତନ୍ତେ
ନିରାହାରସ୍ୟ ଦେହିନଃ ।
ରସବର୍ଜଂ ରସୋଽପ୍ୟସ୍ୟ
ପରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ନିବର୍ତ୍ତତେ ॥
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସତ୍ୟ ବୁଝାଉଛନ୍ତି । ମଣିଷ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ କୌଣସି ବିଷୟରୁ ଦୂରେଇ ରହିପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ପ୍ରତି ମନର ଆକର୍ଷଣ ରହିଯାଇପାରେ । ସେହି ଆକର୍ଷଣ ପ୍ରକୃତରେ ଦୂର ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଉଚ୍ଚତର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆନନ୍ଦର ଅନୁଭୂତି ପାଏ ।
ଧରନ୍ତୁ, ଜଣେ ମଣିଷ କ୍ରୋଧ ନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ । ସେ ବାହାରେ ଚୁପ୍ ରହିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମନ ଭିତରେ ଯଦି ପ୍ରତିଶୋଧର ଭାବନା ରହିଯାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆସିବ ନାହିଁ । ସେହିପରି କେବଳ ବାହ୍ୟ ନିୟମ ପାଳନ କଲେ ହେବ ନାହିଁ; ମନର ଭାବନାକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର ।
ଭକ୍ତି, ଧ୍ୟାନ, ସତ୍ସଙ୍ଗ ଓ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ ମଣିଷକୁ ନିଜ ମନକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ । ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ଯେତେ ଗଭୀର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଲୋଭ ଓ ଆସକ୍ତିର ଆକର୍ଷଣ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିପାରେ ।
୯. ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସାଧନା !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୬୦ !
ଯତତୋ ହ୍ୟପି କୌନ୍ତେୟ
ପୁରୁଷସ୍ୟ ବିପଶ୍ଚିତଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ପ୍ରମାଥୀନି
ହରନ୍ତି ପ୍ରସଭଂ ମନଃ ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ! ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ମନକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରନ୍ତି ।
ଏହି କଥା ଆମକୁ ନିଜ ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିବାକୁ ଶିଖାଏ । ମଣିଷ ଯେତେ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରୁ, ତାହାର ମନରେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଉଠିପାରେ । ତେଣୁ ନିଜକୁ ସବୁବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବି ଅହଂକାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ, ସେ ତାହାକୁ ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରେ । ଯଦି ମନ ବାରମ୍ବାର ଭୁଲ୍ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ତେବେ ନିରାଶ ହେବା ନୁହେଁ; ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ମନକୁ ପୁଣି ସଠିକ୍ ପଥକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଦରକାର ।
ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ, ନିୟମିତ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଭଲ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବା ଓ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରିବା ଏହି ପଥରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ।
୧୦. ଏହି ଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା !
ଏହି ଭାଗରେ ଅର୍ଜୁନ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି ଯେ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ମଣିଷ କିପରି ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ମଣିଷ ଅତୃପ୍ତ କାମନାର ଦାସ ହୋଇ ରହନ୍ତି ନାହିଁ । ସେ ସୁଖଦୁଃଖରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖନ୍ତି, ରାଗ ଓ ଭୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ବିବେକ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ବିତାନ୍ତି ।
ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା । କେହି ଆମକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ କ୍ରୋଧ କରିବା ନାହିଁ । କେହି ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଅହଂକାର କରିବା ନାହିଁ । ଧନ ମିଳିଲେ ଗର୍ବ କରିବା ନାହିଁ, କ୍ଷତି ହେଲେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇବା ନାହିଁ । ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ସହିତ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ।
ହେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ! ଆମ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅ । ଆମକୁ ଏପରି ବୁଦ୍ଧି ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ, ଈର୍ଷା ଓ ଅହଂକାରରୁ ଦୂରେଇ ରହିପାରିବୁ । ଆମ ହୃଦୟରେ ଦୟା, ସତ୍ୟ, ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତିର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କର । ଆମେ ଯେପରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ସହିତ ତୁମ ଚରଣରେ ଆମର ଅହଂକାର ଓ ମୋହକୁ ସମର୍ପଣ କରିପାରିବୁ, ସେହି କୃପା କର ।
ଜୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ !