ବେଣୁପଡ଼ା ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ !

ବେଣୁପଡ଼ା ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ !

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତି, ମାଟିବ୍ରହ୍ମ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଗ୍ରାମୀଣ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପୀଠ ! (ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର)

ଓଡ଼ିଶା ହେଉଛି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମାଟି । ଏଠାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କେବଳ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ବିରାଜମାନ ନୁହନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ଗାଁ, ଘର, ଖେତ, ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ଲୋକଗୀତ, ଲୋକସାହିତ୍ୟ ଓ ସାଧାରଣ ମଣିଷର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନା ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ।

ଏହି ବିଶାଳ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଡେଲାଙ୍ଗ ନିକଟସ୍ଥ ବେଣୁପଡ଼ାର ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ । ବେଣୁପଡ଼ା ଡେଲାଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ ପୁରୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଐତିହାସିକ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ପରିଚିତ । ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ବେଣୁପଡ଼ା ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ ଗବେଷଣାମୂଳକ ତଥ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ କେବଳ ଏକ ମଠ ନୁହେଁ । ଏହା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତି, ଓଡ଼ିଆ କୃଷକ ସମାଜ, ମାଟି ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପ୍ରସାଦ ପରମ୍ପରା, ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ ଲୋକସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ ।

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ କ’ଣ !

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବୁଝାଯାଇଛି । ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ, ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ, ଶୂନ୍ୟବ୍ରହ୍ମ ଇତ୍ୟାଦି ଧାରଣା ସହିତ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମର ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ।

ବେଣୁପଡ଼ା ମଠର ପ୍ରଧାନ ଦେବତାମାନେ ମାଟିରେ ନିର୍ମିତ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଦି ବା ସ୍ତୂପାକାର ପବିତ୍ର ପ୍ରତୀକ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଫୁଲମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜାଯାଏ । କେତେକ ଗବେଷକ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଗାଦିକୁ ପଞ୍ଚଭୂତ—ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ଓ ବାୟୁ—ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କରିଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ କେତେକ ଗବେଷକ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପୁରୁଣା ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି ।

ତେଣୁ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମକୁ କେବଳ ଏକ ମାଟିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାଟି ଓ ମଣିଷର ଜୀବନ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଚେତନାର ଏକ ଲୋକଧର୍ମୀ ସମ୍ପର୍କ ଭାବେ ବୁଝିହେବ ।

ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ଓ ମାଟିବ୍ରହ୍ମ !

ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ରୂପେ ପୂଜିତ । ନିମ୍ବ କାଠର ଦାରୁରେ ନିର୍ମିତ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହ ଓଡ଼ିଆ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତୀକ ।

ବେଣୁପଡ଼ାର ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରା ଏହି ଚେତନାକୁ ମାଟି ସହିତ ଯୋଡ଼ିଦିଏ ।

ପୁରୀରେ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ।
ବେଣୁପଡ଼ାରେ ମାଟିବ୍ରହ୍ମ ।

ମାଟିରୁ ଧାନ ହୁଏ । ମାଟିରୁ ଫଳ, ପନିପରିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫସଲ ଜନ୍ମ ନିଏ । ମାଟି କୃଷକଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଏ । ତେଣୁ ମାଟିକୁ ପବିତ୍ର ଭାବିବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିଜ ଜୀବନର ମୂଳ ଆଧାରକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ।

ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରା ଓଡ଼ିଆ କୃଷକ ସମାଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମନୋଭାବକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରେ ।

ବାଇ ଦାସ — ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରାର ଆଦି ପୁରୁଷ !

ବେଣୁପଡ଼ା ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ବାଇ ଦାସଙ୍କ ନାମ ବିଶେଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ପ୍ରକାଶିତ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବେଣୁପଡ଼ା ମଠ ପ୍ରାୟ ୨୫୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ବାଇ ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

ବାଇ ଦାସ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଜଣେ ମହାନ ଭକ୍ତ ଥିଲେ ବୋଲି ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ । ତାଙ୍କ ଜୀବନର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ମଣିଷ ସମାଜର ସେବା ।

ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅନେକ କଥା ଭକ୍ତି ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସର ଅଂଶ । ସେଥିରୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା ହେଉଛି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମହାପ୍ରସାଦ ସହିତ ତାଙ୍କର ଅଲୌକିକ ସମ୍ପର୍କ ।

ଲୋକପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ବାଇ ଦାସ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଆନନ୍ଦ ବଜାରରୁ ମହାପ୍ରସାଦ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଇଥିବା ଘଟଣା ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ । ପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସ୍ୱପ୍ନାଦେଶ ଦେବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ଏହି ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ । ଏହା ପରେ ମହାପ୍ରସାଦର ଏକ ପାତ୍ରକୁ ‘ବାଇହାଣ୍ଡି’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବାର ଲୋକକଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହାକୁ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା ଓ ଭକ୍ତିପରମ୍ପରା ଦୁଇଟି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ।

ବାଇ ଦାସ କେବଳ ଧର୍ମୀୟ ଭକ୍ତ ନଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରଚନା ସମ୍ପର୍କରେ ମିଳୁଥିବା ସୂଚନାରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେ ସମାଜର ଅଶିକ୍ଷା, ତାହାର କୁପରିଣାମ ଓ ନାରୀଶିକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତା ଭଳି ବିଷୟ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଥିଲେ ।

ଏହାରୁ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି କେବଳ ପୂଜାପାଠରେ ସୀମିତ ନଥିଲା, ବରଂ ସମାଜ ସୁଧାରର ଚିନ୍ତା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ଥିବା ଦେଖାଯାଏ ।

ପାଞ୍ଚ ମହାନ ଭକ୍ତ !

ବେଣୁପଡ଼ାର ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରାରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ମହାନ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷଙ୍କ ନାମ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—

ବାଇ ଦାସ,
କୃଷ୍ଣ ଦାସ,
ଆରତ ଦାସ,
ନୀଳାଦ୍ରି ଦାସ ଓ
ମାଧବ ଦାସ ।

ବାଇ ଦାସଙ୍କ ପରେ କୃଷ୍ଣ ଦାସ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଆରତ ଦାସ ପରମ୍ପରାକୁ ଆଗକୁ ନେଇଥିବା ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ପରେ ନୀଳାଦ୍ରି ଦାସ ଓ ମାଧବ ଦାସ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ମାନିବାର ଭକ୍ତିପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ଏହି ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ନାମର ଶେଷରେ ‘ଦାସ’ ଶବ୍ଦ ରହିଛି । ‘ଦାସ’ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବକ । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଭକ୍ତ ନିଜର ଅହଂକାରକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପିତ କରେ ।

ଆରତ ଦାସଙ୍କ ଭୂମିକା !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରସାରରେ ଆରତ ଦାସଙ୍କ ଭୂମିକା ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।

ପ୍ରକାଶିତ ଗବେଷଣାଧର୍ମୀ ଲେଖାରେ ଆରତ ଦାସଙ୍କୁ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପୂଜାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚାର କରିଥିବା ମୁଖ୍ୟ ସାଧୁ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପୂଜା ବହୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରସାର ପାଇଥିବା ଏବଂ ୭୫୨ଟି ଗାଦି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହିତ ତାଙ୍କ ନାମ ଜଡ଼ିତ ଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।

ଏହା ସହିତ ଆରତ ଦାସଙ୍କ ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭଜନ, ଗୋପାଳନର ଉପକାରିତା, ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ବା ମାଳିକା, ଦଣ୍ଡଧୁଆ ଗୀତ, ଦେହ ଓ ଆତ୍ମା ସମ୍ପର୍କିତ ଚିନ୍ତା, ଚଉପଦୀ ଓ ଚଉତିଶା ଆଦି ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟିକ ଅବଦାନ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି ।

ଆରତ୍ରାଣ ଗାଦିର ପ୍ରତୀକ !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରାରେ ଆରତ୍ରାଣ ଗାଦିର କେତେକ ବିଶେଷ ପ୍ରତୀକ ରହିଛି ।

ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—

ବାଡ଼ି — ଟୋପି — କଣ୍ଠି ।

ଏହି ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକ ଗାଦିର ସାଧୁ ଓ ମହନ୍ତମାନଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିଚୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବେଣୁପଡ଼ା ମଠର ସାଧୁମାନେ ଏହି ପରିଚୟଚିହ୍ନ ସହିତ ପୁରୀର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଭକ୍ତିମୟ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରମ୍ପରା ରହିଛି ।

କୃଷକ ଓ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ପରମ୍ପରା ହେଉଛି କୃଷକ ସମାଜ ସହିତ ଏହାର ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ।

କୃଷକ ମାଟିରେ ବିହନ ପକାଏ । ବର୍ଷା, ମାଟି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସାହାଯ୍ୟରେ ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ କରେ । ତେଣୁ ଫସଲ ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ଦାନ—ଏହି ଭାବନା କୃଷକଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ରହିଛି ।

ନିକଟସ୍ଥ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକର କୃଷକମାନେ ନିଜ ଜମିର ପ୍ରଥମ ଫଳ ବା ଫସଲର ଅଂଶ ମଠକୁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ନିଜର ଭକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ତାଙ୍କର ମନୋଭାବ ହେଉଛି—

“ମାଟି ଆମକୁ ଅନ୍ନ ଦେଇଛି । ତେଣୁ ଅନ୍ନର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ।”

ମଠକୁ ଆସୁଥିବା ଚାଉଳ, ପନିପରିବା, ଦୁଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ସେବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ଲେଖାରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ପ୍ରସାଦ — ସମାନତାର ପ୍ରତୀକ !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠରେ ମାଗଣା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପ୍ରସାଦ ବଣ୍ଟନର ପରମ୍ପରାର ଏକ ବିଶେଷ ସାମାଜିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି ।

ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଧନୀ ଓ ଗରିବର ଭେଦ ନାହିଁ । ସମସ୍ତେ ପ୍ରସାଦର ଅଧିକାରୀ ।

ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମଠର ଆୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଦାନ, ନିଜସ୍ୱ ଜମିର ଚାଷ, ଦାନଧର୍ମ, ମାଗଣା ଖାଦ୍ୟ ବଣ୍ଟନ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ବ୍ୟୟ ହେଉଥିଲା ।

ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ମୂଳ ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ—ଭଗବାନଙ୍କ ଦିଆ ଅନ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ।

ବିଭୂତି, ପାଦୁକା ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠର ବିଭୂତି, ପାଦୁକା, ଆଳତିକାଠି ଆଦିକୁ ଭକ୍ତମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ନୂଆ ଚାରା ବା ଫସଲକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମଠର ବିଭୂତି ବା ପାଦୁକାର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବାର ଲୋକପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ସେହିପରି, ଶିଶୁ ବା ପରିବାରର କେହି ଅସୁସ୍ଥ ହେଲେ ଭକ୍ତମାନେ ବିଭୂତି, ପାଦୁକା ଓ ଗାଦିର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇଥାନ୍ତି । ଲୋକମୁଖରେ ଏହି ବିଶ୍ୱାସକୁ ଏକ ସରଳ ବାକ୍ୟରେ କୁହାଯାଏ—

“ବାଇଆ ପାଦ ଟିକିଏ, ବିଭୂତି ଟିକିଏ, ଗାଡା ।”

ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସର ଅଂଶ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ । ଗୁରୁତର ରୋଗ ହେଲେ ଆଧୁନିକ ଚିକିତ୍ସା ନେବା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ।

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମର ଶାଖାସମୂହ !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରାର ଏକ ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ଶାଖା ପରମ୍ପରା ।

ପ୍ରକାଶିତ ଗବେଷଣାଧର୍ମୀ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ପୂର୍ବତନ ପୁରୀ, କଟକ ଓ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମର ୭୫୨ଟି ଶାଖା ଗାଦି ଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ବେଣୁପଡ଼ାକୁ ଏହି ପରମ୍ପରାର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ଏହି ୭୫୨ ସଂଖ୍ୟାଟି ପୁରୁଣା ଜିଲ୍ଲା ବିଭାଜନ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ସୂତ୍ରର ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ । ଆଜିର ଓଡ଼ିଶାର ସମସ୍ତ ଜିଲ୍ଲାରେ କେତେଟି ଶାଖା ଅଛି—ତାହାର ଏକ ନୂତନ ସରକାରୀ ତାଲିକା ଉପଲବ୍ଧ ନଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଅନୁମାନ କରି କୌଣସି ନୂଆ ସଂଖ୍ୟା ଦିଆଯାଉନାହିଁ ।

ପୁରୀ ସହରରେ ମଧ୍ୟ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପୂଜାର କେତେକ କେନ୍ଦ୍ରର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—

୧. ବାସେଳୀ ସାହିର ହାତୀ ଗୁରୁଦେବ ମଠ ।
୨. ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର ସାହିର ଖୁରୁଣ୍ଠି ମଠ ।
୩. ମାଟିତୋଟା ।
୪. କୁମ୍ଭାରପଡ଼ା ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରାର ବିସ୍ତାରକୁ ବୁଝିବାରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଉଦାହରଣ ।

ମହନ୍ତ ପରମ୍ପରା !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠର ପରିଚାଳନାରେ ମହନ୍ତଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି ।

ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମହନ୍ତ ସାଧାରଣତଃ ମଠରେ ରହି ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି । ମହନ୍ତଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇ ଏହି ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ ।

ମହନ୍ତ ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନେଇ ବିବାଦ ହେଲେ ଦୁଇ ଦାବିଦାରଙ୍କ ନାମ ଲେଖା କାଗଜ ଦେବତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ରଖାଯାଏ ଏବଂ ଯେଉଁ କାଗଜ ପ୍ରଥମେ ତଳକୁ ପଡ଼େ, ତାହାକୁ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପର୍ବ ଓ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠର ଅନେକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଓ ବେଣୁପଡ଼ା ଗାଦି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।

ଆମଳକୀ ନବମୀ ସମୟରେ ବେଣୁପଡ଼ାରେ ବଡ଼ ମେଳା ହେଉଥିବା ଏବଂ ବହୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଉଥିବା ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ଲେଖାରେ ମିଳେ । ଭକ୍ତମାନେ ଚାଉଳ, ପନିପରିବା, ଦୁଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଦି ମଠକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି । (Odisha Magazines⁠)

ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବେଣୁପଡ଼ା ମଠର ସାଧୁମାନଙ୍କର ପୁରୀ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ଭକ୍ତିମୟ ନୃତ୍ୟ ଏହି ପରମ୍ପରାର ଏକ ବିଶେଷ ଆକର୍ଷଣ ।

ଭଜନ, ଜଣାଣ ଓ ଭବିଷ୍ୟ ମାଳିକା !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରା କେବଳ ପୂଜାପାଠରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ । ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟ ଓ ଲୋକସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭଜନ, ଜଣାଣ ଓ ଭକ୍ତିଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଧର୍ମର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ସହଜ ଭାଷାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ ।

ବାଇ ଦାସଙ୍କ ସାମାଜିକ ଚେତନାମୂଳକ କବିତା ଏବଂ ଆରତ ଦାସଙ୍କ ଭଜନ, ମାଳିକା, ଦେହ-ଆତ୍ମା ଚିନ୍ତା, ଚଉପଦୀ ଓ ଚଉତିଶା ଏହି ଧାରାର ସାହିତ୍ୟିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ।

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ଓ ସାମାଜିକ ଏକତା !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ପାଳନ ନୁହେଁ । ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିବା, ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଭାଇଚାରା ବଢ଼ାଇବା, ଗାଁରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଏହି ପରମ୍ପରାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ।

ଏକାଠି ଭଜନ କରିବା, ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନ କରିବା ଓ ଦୁଃଖସୁଖରେ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଗାଁର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ବଢ଼ିଥାଏ ।

ଏହି କାରଣରୁ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠକୁ ଏକାଧାରରେ ଧାର୍ମିକ ପୀଠ, ସାମାଜିକ ମିଳନ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଲୋକସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷାସ୍ଥଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ।

ବେଣୁପଡ଼ା — ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ଏକ ସ୍ଥାନ !

ବେଣୁପଡ଼ାର ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମାନଚିତ୍ରରେ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ସ୍ଥାନ ହୋଇପାରେ ।

ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବା ଜଣେ ପର୍ଯ୍ୟଟକ କେବଳ ଏକ ମଠ ଦେଖିବେ ନାହିଁ । ସେ ଦେଖିପାରିବେ—

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତି,
ମାଟିବ୍ରହ୍ମର ଧାରଣା,
କୃଷକ ସଂସ୍କୃତି,
ପ୍ରସାଦ ପରମ୍ପରା,
ଭଜନ ଓ ଜଣାଣ,
ଲୋକସାହିତ୍ୟ,
ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ
ଶତାବ୍ଦୀପୁରୁଣା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରା ।

ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗ ବେଣୁପଡ଼ାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଇଛି ।

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରାର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା !

ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରାକୁ ସରଳ ଭାଷାରେ ବୁଝିଲେ ଏହାର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି—

ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କର ।
ମାଟିକୁ ସମ୍ମାନ କର ।
ଅନ୍ନକୁ ପ୍ରସାଦ ଭାବ ।
କୃଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର ।
ଭୋକିଲାକୁ ଖାଇବାକୁ ଦିଅ ।
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଠି କର ।
ସମାଜରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ରଖ ।
ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ନିଜକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କର ।

ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବେଣୁପଡ଼ାର ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ । ଏହା ଓଡ଼ିଆ ମାଟି, ଓଡ଼ିଆ କୃଷକ, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ ଏକତାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ ।

ପୁରୀରେ ଆମେ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରୁ । ବେଣୁପଡ଼ାରେ ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ପରମ୍ପରା ଆମକୁ ମାଟି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରିବାର ଏକ ସରଳ ଲୋକଧର୍ମୀ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ ।

ସେଥିପାଇଁ ବେଣୁପଡ଼ାର ଗାଦିବ୍ରହ୍ମ ମଠ ଓଡ଼ିଆ ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି, କୃଷକଜୀବନ ଓ ଲୋକଭକ୍ତିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ପରମ୍ପରା ।

ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ ।