ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ !

ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ ! ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ ! ଭାଗ – ୧୪୯ !

ଭାଗ – ୧୪୯ !

୧. ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଶରୀରର ସ୍ଥିତି !

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ନିୟମ ବୁଝାଇଲେ । ସେ କହିଲେ, ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ଯୋଗୀ ନିଜ ଶରୀର, ମୁଣ୍ଡ ଓ ବେକକୁ ସିଧା ରଖିବା ଉଚିତ । ଶରୀରକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଢିଲା କିମ୍ବା ଅସ୍ଥିର ନ ରଖି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସିବା ଦରକାର । ଶରୀରର ସ୍ଥିରତା ମନର ଏକାଗ୍ରତାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ତେଣୁ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନ ଓ ଶରୀରର ସଠିକ୍ ସ୍ଥିତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।

୧. ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥିର ରଖିବା !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, ଧ୍ୟାନ ସମୟରେ ଯୋଗୀ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଏଣେତେଣେ ବୁଲାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରଖିବା ଏବଂ ମନକୁ ବାହାର ଜଗତର ଆକର୍ଷଣରୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଦରକାର । ମଣିଷର ଆଖି ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ । ସେହି ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମନରେ ଅନେକ ଚିନ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ତେଣୁ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଧ୍ୟାନର ଏକ ଆବଶ୍ୟକ ଅଭ୍ୟାସ ।

୧. ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା !

ଧ୍ୟାନର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା । ମଣିଷର ମନ ସବୁବେଳେ ଅତୀତର ଘଟଣା, ଭବିଷ୍ୟତର ଚିନ୍ତା ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥାଏ । ଧ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ହୁଏ । ମନ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ତାହାକୁ ଜୋର କରି ଦମନ ନ କରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ପୁଣି ଧ୍ୟାନର ବିଷୟକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଉଚିତ ।

୧. ଭୟମୁକ୍ତ ମନ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ !

ଭଗବାନ କହିଲେ, ଯୋଗୀ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ଭୟମୁକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ । ମନରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭୟ, ଚିନ୍ତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା ରହିଲେ ଏକାଗ୍ରତା ଆସିପାରେ ନାହିଁ । ଯୋଗୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ନୈତିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ରହିବା ଦରକାର । ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟର ଭାବ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ, ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଉଚ୍ଚ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରିବା ।

୧. ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମନର ସମର୍ପଣ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଯୋଗୀଙ୍କ ମନ କେବଳ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ତାଙ୍କର ମନ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ହେବା ଦରକାର । ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନରେ ଭକ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏପରି ଧ୍ୟାନ କେବଳ ମାନସିକ ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇ ରହେ ନାହିଁ; ଏହା ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଆତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନର ମାର୍ଗ ହୋଇଯାଏ ।

୧. ଧ୍ୟାନର ଫଳ !

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ନିୟମିତ ଭାବରେ ମନକୁ ସଂଯତ କରି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କଠାରେ ମନକୁ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଭୀର ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମନରୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଦୂର ହେବାକୁ ଲାଗେ । ସେ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ଓ ଆବେଗର ଦାସ ହୋଇ ରହନ୍ତି ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସଂଯମ ଓ ଭଗବତ୍‌ଚିନ୍ତାର ବିକାଶ ହୁଏ ।

୧. ଧ୍ୟାନ ଏକ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ !

ଧ୍ୟାନର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ମିଳିବ ବୋଲି ଆଶା କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ଯେପରି ଜଣେ ଛାତ୍ର ପ୍ରତିଦିନ ପାଠ ପଢ଼ି ଧୀରେ ଧୀରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ସେହିପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମନର ଏକାଗ୍ରତା ଓ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ । ଆରମ୍ଭରେ ମନ ବାରମ୍ବାର ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଚାଲିଯାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ନିରାଶ ନ ହୋଇ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ପୁଣି ଧ୍ୟାନକୁ ଫେରିବା ଦରକାର । ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ହିଁ ମଣିଷକୁ ଭିତରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ ।

୧. ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ସମନ୍ୱୟ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରୁ ଆମେ ବୁଝିପାରୁ ଯେ, ଧ୍ୟାନ କେବଳ ଶରୀରକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇ ରଖିବା ନୁହେଁ । ଏହା ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରିବାର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ସତ୍ୟ ବୁଝାଏ, ଭକ୍ତି ଆମ ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଓ ସମର୍ପଣ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଆଉ ଧ୍ୟାନ ଆମକୁ ସେହି ସତ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ଥିର ରହିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ତିନୋଟିର ସମନ୍ୱୟ ମଣିଷର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ।

୧. ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପଦେଶର ସୂଚନା !

ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଧ୍ୟାନଯୋଗର ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ବୁଝାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି । ମଣିଷର ଖାଦ୍ୟ, ନିଦ୍ରା, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ରାମରେ ସନ୍ତୁଳନ ନ ରହିଲେ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ । ତେଣୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପଦେଶରେ ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇବେ ଯେ, ଯୋଗସାଧନା ପାଇଁ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ ଓ ନିୟମିତତା କେତେ ଆବଶ୍ୟକ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *