ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ !
ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ – ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ ଯୋଗ !
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
ଭାଗ – ୧୫୮ !
୧. ଚାରି ପ୍ରକାରର ଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଲେ । ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତ କେବଳ ନିଜର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା କିମ୍ବା କୌଣସି ସାଂସାରିକ ଲାଭ ପାଇବା ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ନାହିଁ । ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜୀବନର ପରମ ସତ୍ୟ ଓ ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।
୧. ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କଠାରେ ଲାଗି ରହେ । ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଗଭୀର ଆତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ଯେ, ଭକ୍ତ ନିଜ ଜୀବନର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ଭକ୍ତିରେ ଭୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱାର୍ଥ ନ ଥାଏ । ଏଥିରେ ଥାଏ ଗଭୀର ପ୍ରେମ, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସମର୍ପଣ ।
୧. ଅନେକ ଜନ୍ମର ସାଧନା !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିବା ଏକ ସହଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ । ଅନେକ ଜନ୍ମର ସାଧନା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନୁଭୂତି ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିପାରେ । ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ବୁଝନ୍ତି ଯେ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳରେ ପରମେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି । ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣ ନିଏ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜର ଭକ୍ତି ସମର୍ପଣ କରେ ।
୧. ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳରେ ଏକ ପରମେଶ୍ୱର !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥାଏ, ସେ ବୁଝିପାରେ ଯେ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଆଧାର ଏକ ପରମେଶ୍ୱର । ଜଗତରେ ଅନେକ ରୂପ, ନାମ ଓ ଜୀବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ଆଧାର ଏକ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟ ମନରେ ଭେଦଭାବ କମାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ସମଭାବ ଜନ୍ମାଏ ।
୧. ଇଚ୍ଛା ଓ ଆକାଂକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆଉ ଏକ କଥା ବୁଝାଇଲେ । ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଇଚ୍ଛା, ଆଶା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନା କରିଥାଏ । କେହି ଧନ ଚାହାନ୍ତି, କେହି ସନ୍ତାନ ଚାହାନ୍ତି, କେହି ଆରୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ସଫଳତା ଚାହାନ୍ତି । ଏହି ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ନିଜର ଉପାସନାର ପଥ ବାଛନ୍ତି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାନସିକ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ।
୧. ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ସ୍ଥିର କରିବା !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେହି ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ସେହି ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ସ୍ଥିର କରିବାରେ ସେ ନିଜେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏହି କଥାର ଭାବ ହେଉଛି, ଭକ୍ତିର ମୂଳରେ ଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ । ତେଣୁ ଉପାସନାର ଭିନ୍ନତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟର ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
୧. ଉପାସନାର ଫଳ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ଉପାସନା ଅନୁସାରେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସେହି ଫଳ ସାଧାରଣତଃ ସୀମିତ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ହୋଇଥାଏ । ସାଂସାରିକ ସୁଖ, ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ସଫଳତା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ । ଯେଉଁମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି ।
୧. ଭଗବାନଙ୍କ ଅବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ୱରୂପ !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ପରମ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ୱରୂପକୁ ସହଜରେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ କେବଳ ତାଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟମାନ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପରମ ସ୍ୱରୂପ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଗଭୀର ଓ ଅସୀମ । ତାଙ୍କୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ, ଅନ୍ତରର ଜ୍ଞାନ ଓ ଭକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ।
୧. ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତି !
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶେଷରେ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଂସାରିକ ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟରେ ସେ ମୋହରେ ପଡ଼ିଯାଏ । ଏହି ମୋହ ତାକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିବାରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ । ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିଜର ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପର ଇଚ୍ଛାକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ହେବ । ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜ୍ଞାନ ଓ ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇପାରିବ ।

