ଦେବୀ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ମହିମା, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ !

ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ — ଭାଗ ୨ !

ଦେବୀ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ମହିମା, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ !

By Lokanath Mishra, MA, LLB, IRS ( retired)

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନିବେଦନ !
ପ୍ରିୟ ପାଠକପାଠିକା ! ଆମେ ଏହି ଧାରାବାହିକରେ ମା’ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ମହିମା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ମାନବଜୀବନ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ବାର୍ତ୍ତାକୁ ସରଳ ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା । ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଦେବୀଙ୍କ କାହାଣୀ ପଢ଼ିବା ନୁହେଁ । ଏହି କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ, ସାହସ, ଦୟା ଓ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେବାର ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ।

ଏହି ଲେଖାରେ ଦୁଇଟି ବିଷୟକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ରଖାଯିବ । ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ସଂସ୍କୃତ ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଥିବା କଥା ଓ ତାହାର ଧାର୍ମିକ ଭାବନା । ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ କବି ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣର ନିଜସ୍ୱ ସାହିତ୍ୟିକ ରୂପ ଓ ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରା ସହ ତାହାର ସମ୍ପର୍କ । ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଏକାଠି କରି ଏପରି କିଛି ଲେଖାଯିବ ନାହିଁ, ଯାହା ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ନଥାଇ ମଧ୍ୟ ଥିବା ପରି ଲାଗିବ ।

୧. ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କ’ଣ !
ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥ ହେଉଛି ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ । ଏହା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଏକ ଅଂଶ । ଏହାକୁ ଦୁର୍ଗା ସପ୍ତଶତୀ ଓ ଚଣ୍ଡୀ ପାଠ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ । ଏଥିରେ ମୋଟ ତେରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ରହିଛି । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ହେଉଛି ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିର ବିନାଶ । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ମଧୁ-କୈଟଭ, ମହିଷାସୁର ଏବଂ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ ଆଦି ଅସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଅସୁରଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ଦେବୀ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସଙ୍କଟରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ମନେ ରଖିବା ଦରକାର ଯେ ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟର କାହାଣୀକୁ ମାତ୍ର ଏକ ଯୁଦ୍ଧର କାହାଣୀ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ଦେବୀଙ୍କ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ସ୍ୱରୂପର ପ୍ରକାଶ । ନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ନ୍ୟାୟର ବିଜୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଇପାରେ । ଏହି ଶେଷ ନୈତିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଆମର ବୁଝାମଣା; ଏହାକୁ ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥର ଅବିକଳ ଉଦ୍ଧୃତି ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

୧. ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା !
ସାରଳା ଦାସ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଆଦିକବି ଭାବରେ ପରିଚିତ । ସେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମହାଭାରତ, ବିଲଙ୍କା ରାମାୟଣ ଓ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାବ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ଧାର୍ମିକ କାହାଣୀ ସହିତ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଜୀବନ, ଭାଷା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବନାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହିଷାସୁରର ବିନାଶ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧାର୍ମିକ କାହାଣୀର ଆଧାର ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସଂସ୍କୃତ ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟର ସରଳ ଅନୁବାଦ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ । ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣାରେ ଏହା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି ଯେ ସାରଳା ଦାସ ପ୍ରଚଳିତ କାହାଣୀକୁ ନିଜସ୍ୱ ଢଙ୍ଗରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମୂଳ ପରମ୍ପରାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ଏହି ଧାରାବାହିକରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବିଷୟକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖିବା । ସଂସ୍କୃତ ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଯାହା ରହିଛି, ତାହାକୁ ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥର ବିଷୟ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା । ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣରେ ଯାହା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ରହିଛି, ତାହାକୁ କବିଙ୍କ ରଚନାର ବିଶେଷତା ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରିବା । ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ରଖିଲେ ପାଠକମାନେ ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପରମ୍ପରା ଓ ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିବେ ।

୧. ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଅର୍ଥ !
ଦେବୀ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ କାହାଣୀରେ ଶକ୍ତି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟ । ଦେବୀଙ୍କୁ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହି ଶକ୍ତି କେବଳ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର କ୍ଷମତା ନୁହେଁ । ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ସୃଷ୍ଟି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିର ବିନାଶ ସହ ଜଡ଼ିତ । ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏହି କାହାଣୀରୁ ଏକ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବା । ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି ଚୁପ୍ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଅଧିକାରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ମଧ୍ୟ ମାନବୀୟ ସାହସର ପରିଚୟ ।
ଏହା ଆମର ନୈତିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା । ଏହାକୁ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

୧. ଆଗାମୀ ଭାଗରେ ଆମେ କ’ଣ ପଢ଼ିବା !
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରୁ ଆମେ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣର କାହାଣୀକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଆଗକୁ ନେବା । ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାମାଣିକ ଓଡ଼ିଆ ପାଠକୁ ଆଧାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କୌଣସି ଘଟଣାର ବିବରଣୀ ମୂଳ ପାଠରେ ଥିବା କଥା କି ଅନ୍ୟ ପୁରାଣରୁ ଆସିଥିବା କଥା, ସେଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ରଖାଯିବ । ଯେଉଁଠାରେ ମୂଳ ପାଠର ନିଶ୍ଚିତ ଆଧାର ମିଳିବ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅନୁମାନକୁ ମୂଳ କାହାଣୀ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯିବ ନାହିଁ । ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଆମର ନିବେଦନ ! ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି କାବ୍ୟକୁ ପଢ଼ିବା, ତାହାର ସାହିତ୍ୟିକ ମୂଲ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥର କଥା ଓ ଆମର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରଖିବା ।