ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ସାରଳା ମହାଭାରତୀୟ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ !

ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ସାରଳା ମହାଭାରତୀୟ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ !

ମହିଷାସୁରର ଅହଂକାର, ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ଓ ଅସୁରର ବିନାଶ !

ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired)

୧. ମହିଷାସୁରର ତପସ୍ୟା ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ଲାଭ !
ଅସୁରମାନଙ୍କ ଇତିହାସରେ ମହିଷାସୁର ଏକ ଏପରି ଚରିତ୍ର, ଯାହାର ଜୀବନରୁ ଶକ୍ତି, ଅହଂକାର ଓ ପତନର ଏକ ଗଭୀର କାହାଣୀ ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ । ସେ ନିଜର ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା । ତାହାର ମନରେ ଏହି ଇଚ୍ଛା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିଲା ଯେ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହି ତିନିଲୋକର ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି, ଦିନେ ସେ ସେହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନିଜ ଅଧୀନକୁ ଆଣିବ । ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ନିଜର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଥିଲା ତାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ମହିଷାସୁର ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିପଡ଼ିଲା । ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିଜର ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ତପସ୍ୟା କଲା । ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାହା ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହିଷାସୁର ନିଜର ମନରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଅଭିଳାଷ ପ୍ରକାଶ କଲା । ସେ ଏପରି ଏକ ବର ଚାହୁଁଥିଲା, ଯାହା ତାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜେୟ କରିଦେବ ଏବଂ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁର ଆଶଙ୍କାକୁ ଦୂର କରିଦେବ ।
କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବର ମୃତ୍ୟୁ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ । ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମରତ୍ୱର ବର ଦେଲେ ନାହିଁ । ମହିଷାସୁର ନିଜର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ବର ମାଗିଲା, ଯାହା ତାହାକୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବ ବୋଲି ସେ ଭାବିଥିଲା । ତାହାର ମନରେ ଏହି ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ, ନାରୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାର ସମକକ୍ଷ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ । ଏହି କାରଣରୁ ସେ ନାରୀଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲା ।
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇବା ପରେ ମହିଷାସୁରର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ିଗଲା । କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଅହଂକାର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସେ ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ । ନିଜର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଦୋଷ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛ ମନେ କରିବା ହିଁ ଅହଂକାରର ଆରମ୍ଭ । ମହିଷାସୁର ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥକୁ ବାଛିନେଲା ।

୧. ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଧିକାର !
ବର ପାଇବା ପରେ ମହିଷାସୁର ନିଜର ଅସୁର ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କଲା । ତାହାର ସେନାରେ ଅନେକ ପରାକ୍ରମୀ ଅସୁର ଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ମହିଷାସୁରର ମନରେ ଏବେ ଆଉ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନଥିଲା । ସେ ଭାବୁଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର ତାକୁ ଏପରି ଶକ୍ତି ଦେଇଛି ଯେ, ତାକୁ କେହି ପରାସ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଏହି ଭାବନାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାହାର ସେନାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ । ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଯୁଦ୍ଧର ଗର୍ଜନରେ କମ୍ପିଉଠିଲା । ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ହେଲା । କିନ୍ତୁ ବରର ପ୍ରଭାବ ଓ ଅସୁର ସେନାର ପ୍ରବଳ ଆକ୍ରମଣ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବତାମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
ଶେଷରେ ମହିଷାସୁର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାର ହାସଲ କଲା । ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସିଂହାସନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜର ସ୍ଥାନ ଓ ଅଧିକାର ହରାଇଲେ । ଯେଉଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଏକଦା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶାସନ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳାର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା, ତାହା ଏବେ ମହିଷାସୁରର ଅଧୀନକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ମହିଷାସୁର ଏହି ବିଜୟକୁ ନିଜର ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିର ପ୍ରମାଣ ବୋଲି ଭାବିଲା । କିନ୍ତୁ ସେ ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ ଯେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇ ନେବା ଦ୍ୱାରା କେହି ପ୍ରକୃତ ମହାନ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯାଇଥିବା ବିଜୟ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ ନାହିଁ । ତଥାପି ତାହାର ମନରେ ଏହି ସତ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲା ନାହିଁ ।

୧. ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ମୁକ୍ତିର ଚିନ୍ତା !
ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିତାଡ଼ିତ ହେବା ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ହୋଇପଡ଼ିଲା । ସେମାନେ ନିଜ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବାରେ ବାଧା ପାଇଲେ । ମହିଷାସୁର ନିଜର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱକୁ ବଢ଼ାଇ ଚାଲିଥିଲା । ଦେବତାମାନେ ଭାବିଲେ, ଯଦି ଏହି ଅତ୍ୟାଚାରକୁ ଶୀଘ୍ର ରୋକା ନଯାଏ, ତେବେ ଜଗତର ଶୃଙ୍ଖଳା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ ।
ସେମାନେ ନିଜ ନିଜର ପରାଜୟକୁ ମନେ ପକାଇ ଦୁଃଖ କରିବାରେ ମାତ୍ର ସୀମିତ ରହିଲେ ନାହିଁ । ବରଂ ଏହି ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ଉପାୟ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ, ମହିଷାସୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଛି । ସେହି ବର ଯୋଗୁଁ ସାଧାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାକୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ।
ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଦୁଃଖ ଜଣାଇଲେ । ମହିଷାସୁର କିପରି ସେମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଛି, କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଅଧିକାର କରିଛି ଓ କିପରି ତାହାର ଅତ୍ୟାଚାର ବଢ଼ିଚାଲିଛି, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ସେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ।
ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାଦେବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ସେମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ, ମହିଷାସୁରର ଅହଂକାରକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏକ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି ।

୧. ଦେବତାମାନଙ୍କ ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ !
ସଂସ୍କୃତ ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏକ ମହାଶକ୍ତିର ରୂପ ଧାରଣ କଲା । ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ତେଜରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ନାରୀରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା । ସେହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀ ଚଣ୍ଡିକା, ଯିଏ ମହିଷାସୁରର ବିନାଶ ପାଇଁ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ ।
ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ କେବଳ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ନୁହେଁ । ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଭାବନା ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଏକତ୍ର ପ୍ରକାଶ ହିଁ ଅନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାର ମହାଶକ୍ତି ହୋଇପାରେ । ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜର ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ । ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଦେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦେଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ଅର୍ପଣ କଲେ ।
ଦେବୀ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଅତୁଳନୀୟ ତେଜରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲେ । ତାଙ୍କର ରୂପରେ ଥିଲା ମାତୃସ୍ନେହର କୋମଳତା ଓ ଅଧର୍ମର ବିନାଶ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମ । ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶାର ଆଲୋକ ହୋଇ ଉଭା ହେଲେ ।
ଦେବୀଙ୍କ ସିଂହବାହନ ଓ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତେଜ ତାଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିର ପରିଚୟ ଦେଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ଦିଗଦିଗନ୍ତ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହେଲା । ଦେବତାମାନଙ୍କ ମନରେ ଏବେ ନୂଆ ଆଶା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା । ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ ଯେ, ଦେବୀ ହିଁ ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରର ଶେଷ କରିପାରିବେ ।

୧. ମହିଷାସୁରର ସେନା ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ !
ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ଓ ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଗର୍ଜନ ବିଷୟରେ ମହିଷାସୁର ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲା । ସେ ନିଜର ସେନାପତି ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ପଠାଇଲା । ତାହାର ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ, ଏହି ନାରୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜ ହେବ । ଯେଉଁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସେ ପରାସ୍ତ କରିପାରିଛି, ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପରାସ୍ତ କରିଦେବ ବୋଲି ଭାବିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅସୁରମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ । ଦେବୀ ନିଜର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଅସୁର ସେନାର ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କଲେ । ତାଙ୍କର ସିଂହ ମଧ୍ୟ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଝାମ୍ପ ମାରି ସେମାନଙ୍କୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ଅସୁରମାନେ ଦଳବଦ୍ଧ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଦେବୀ ନିଜର ପରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ । ଯୁଦ୍ଧ ଯେତେ ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା, ଅସୁରମାନଙ୍କ ମନରେ ସେତେ ଅଧିକ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲା । ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
ଦେବୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଶତ୍ରୁକୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ନଥିଲା । ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଅଧର୍ମ ଓ ଅତ୍ୟାଚାରର ଶେଷ ପାଇଁ ଥିଲା । ମହିଷାସୁରର ସେନା ଧୀରେ ଧୀରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲା । ଅନେକ ଅସୁର ବଧ ହେଲେ, ଆଉ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

୧. ମହିଷାସୁରର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଶେଷ ସଂଘର୍ଷ !
ନିଜ ସେନାର ପରାଜୟ ଦେଖି ମହିଷାସୁର କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠିଲା । ଯେଉଁ ଅସୁର ନିଜକୁ ଅପରାଜେୟ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲା, ସେ ଏବେ ନିଜ ଆଖି ଆଗରେ ନିଜ ସେନାର ବିନାଶ ଦେଖୁଥିଲା । ତଥାପି ତାହାର ଅହଂକାର ତାକୁ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଦେଲା ନାହିଁ । ସେ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ଦେବୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା ।
ସଂସ୍କୃତ ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ମହିଷାସୁରର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ସେ କେତେବେଳେ ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଜର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବଳରେ ପର୍ବତକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଉଥିଲା, କେତେବେଳେ ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିଲା, ଆଉ କେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲା । ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରି ପରାସ୍ତ କରିବା ।
କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକ୍ରମଣକୁ ସାହସର ସହିତ ପ୍ରତିହତ କଲେ । ମହିଷାସୁର ନିଜର ରୂପ ବଦଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ତା ଓ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲା ନାହିଁ । ଶେଷରେ ଦେବୀ ତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତାହାର ଶକ୍ତିକୁ ନିଷ୍ଫଳ କରିଦେଲେ ।
ମହିଷାସୁରର ବଳ ଅପାର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହାର ମନରେ ଥିବା ଅହଂକାର ତାହାକୁ ବିବେକହୀନ କରିଦେଇଥିଲା । ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଆଉ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲା ନାହିଁ । ଶେଷରେ ଦେବୀ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କଲେ ।

୧. ମହିଷାସୁର ବଧ ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି !
ମହିଷାସୁରର ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୀର୍ଘଦିନର ଦୁଃଖ ଓ ଭୟର ଅବସାନ ହେଲା । ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଓ ଅଧିକାର ହରାଇ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଆଶା ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ । ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନତମସ୍ତକ ହୋଇ ତାଙ୍କର ମହିମା ଗାନ କଲେ ।
ଦେବତାମାନେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ, ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି କେବଳ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ । ସେ ଜଗତର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟାୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଦୁଃଖମୟ କରିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ନ୍ୟାୟର ପକ୍ଷରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।
ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ବିଜୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲା ଯେ, ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ଅଧୀନରେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ମହିଷାସୁରର ପରାଜୟ ଦେଖାଇଦେଲା ଯେ, ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଯେତେ ବଳବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳ ରହିପାରେ ନାହିଁ ।

୧. ମହିଷାସୁର ବଧର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅର୍ଥ !
ମହିଷାସୁର ବଧର କାହାଣୀକୁ କେବଳ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ପଢ଼ିଲେ ଏହାର ସମସ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିହେବ ନାହିଁ । ଏହି କାହାଣୀ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ।
ମହିଷାସୁରର ଚରିତ୍ର ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ, ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ପଦବୀ ଲାଭ କରିବା ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ମହାନ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ । ସେହି ଶକ୍ତିକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି, ତାହା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମହତ୍ତ୍ୱର ବିଷୟ । ଯଦି ଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ମଙ୍ଗଳମୟ । କିନ୍ତୁ ସେହି ଶକ୍ତି ଯଦି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦଳିଦେବା, ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇନେବା ଓ ନିଜର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ବଢ଼ାଇବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ବିନାଶର କାରଣ ହୋଇଥାଏ ।
ଦେବୀ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ବିଜୟ ଏହି ଆଶା ଦିଏ ଯେ, ଅନ୍ୟାୟ ଯେତେ ବଡ଼ ହେଉ ନା କାହିଁକି, ତାହାର ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାର ଶକ୍ତି ଜଗତରେ ରହିଛି । ଅନ୍ୟାୟକୁ ଦେଖି ଚୁପ୍‌ ରହିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସତ୍ୟ, ସାହସ ଓ ଏକତାର ସହିତ ତାହାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

୧. ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ !
ଏହି ଭାଗର କାହାଣୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ସଂସ୍କୃତ ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ମିଳୁଥିବା ମହିଷାସୁର ବଧର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାହାଣୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଏକ ଅଂଶ । ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରାଜୟ, ସେମାନଙ୍କ ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ, ଦେବୀଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ ଓ ମହିଷାସୁର ବଧର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି ।
କିନ୍ତୁ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣରେ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ କ୍ରମରେ ଓ କେଉଁ ଶୈଳୀରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଳ ପାଠ ସହିତ ମିଳାଇ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ତେଣୁ ଉପରୋକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମୂଳ ରଚନାର ଅବିକଳ ଅନୁବାଦ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ ଦେବୀଙ୍କ ବିଜୟ ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା, ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ, ସେମାନଙ୍କ ଅହଂକାର ଓ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ହେବାକୁ ଥିବା ମହାସଂଘର୍ଷର କାହାଣୀକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇପାରିବ ।