ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ ! ଭାଗ–୧୨୪
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, MA, LLB, IRS (Retired) ।
୧. ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉଠି ଠିଆ ହେବାକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ !
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅର୍ଜୁନ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ବୁଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି । ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜୀବନର ଗଭୀର ସତ୍ୟ ବୁଝାଉଛନ୍ତି । ସେ କହୁଛନ୍ତି, ମଣିଷ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଭୟ କିମ୍ବା ମୋହରେ ପଡ଼ି ଠିକ୍ କାମରୁ ପଛକୁ ହଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ତା’ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ ।
୨. ହାର ଓ ଜିତକୁ ସମଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୩୭ !
ହତୋ ବା ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସି ସ୍ୱର୍ଗଂ
ଜିତ୍ୱା ବା ଭୋକ୍ଷ୍ୟସେ ମହୀମ୍ ।
ତସ୍ମାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠ କୌନ୍ତେୟ
ଯୁଦ୍ଧାୟ କୃତନିଶ୍ଚୟଃ ॥
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି, ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧରେ ଯଦି ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ; ଆଉ ଯଦି ବିଜୟୀ ହୁଅ, ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବ । ତେଣୁ ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ ପାଇଁ ଉଠି ଠିଆ ହୁଅ ।
ଏଠାରେ ଆମେ ଏକ ଜୀବନଶିକ୍ଷା ପାଉଛୁ । ମଣିଷ ସବୁବେଳେ ଫଳକୁ ନେଇ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଅନ୍ଧଭାବରେ ଯେକୌଣସି କାମ କରିବା ନୁହେଁ । କାମଟି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ କି ନାହିଁ, ତାହା ବିଚାର କରି ଠିକ୍ କାମରେ ଦୃଢ଼ ରହିବା ହିଁ ଏହି ଶିକ୍ଷାର ମୂଳ କଥା ।
୩. ସୁଖଦୁଃଖରେ ମନକୁ ସ୍ଥିର ରଖ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୩୮ !
ସୁଖଦୁଃଖେ ସମେ କୃତ୍ୱା
ଲାଭାଲାଭୌ ଜୟାଜୟୌ ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାୟ ଯୁଜ୍ୟସ୍ୱ
ନୈବଂ ପାପମବାପ୍ସ୍ୟସି ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଲାଭ ଓ କ୍ଷତି, ଜୟ ଓ ପରାଜୟକୁ ସମଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର । ଏହି ଉପଦେଶ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି ।
ଆମେ ଯେତେବେଳେ ସଫଳ ହେଉ, ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଆଉ ଯେତେବେଳେ ବିଫଳ ହେଉ, ସେତେବେଳେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖି, ନିଜର ବିବେକ ଅନୁସାରେ ସଠିକ୍ କାମ କରି ଚାଲିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଫଳ ଆମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
୪. କର୍ମଯୋଗର ରହସ୍ୟ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୩୯ !
ଏଷା ତେଽଭିହିତା ସାଂଖ୍ୟେ
ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋଗେ ତ୍ୱିମାଂ ଶୃଣୁ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ଯୁକ୍ତୋ ଯୟା ପାର୍ଥ
କର୍ମବନ୍ଧଂ ପ୍ରହାସ୍ୟସି ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି, ଆତ୍ମା ଓ ଜୀବନର ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା ବୁଝାଇଲି, ତାହା ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ । ଏବେ କର୍ମଯୋଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ତୁମେ କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାର ପଥ ପାଇପାରିବ ।
କର୍ମ କରିବା ମଣିଷର ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ । ଆମେ ପରିବାର ପାଇଁ କାମ କରୁ, ସମାଜ ପାଇଁ କାମ କରୁ ଏବଂ ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କାମ କରୁ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମର ଫଳକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାଉ, ସେତେବେଳେ ଆମ ମନରେ ଚିନ୍ତା, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ବଢ଼ିଯାଏ । କର୍ମଯୋଗ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ପ୍ରତି ଅନ୍ଧ ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
୫. ଭଲ କାମର ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ବୃଥା ଯାଏ ନାହିଁ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୪୦ !
ନେହାଭିକ୍ରମନାଶୋଽସ୍ତି
ପ୍ରତ୍ୟବାୟୋ ନ ବିଦ୍ୟତେ ।
ସ୍ୱଲ୍ପମପ୍ୟସ୍ୟ ଧର୍ମସ୍ୟ
ତ୍ରାୟତେ ମହତୋ ଭୟାତ୍ ॥
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶାଦାୟକ କଥା କହୁଛନ୍ତି । ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥରେ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରୟାସ କେବେ ବୃଥା ଯାଏ ନାହିଁ । ଏହି ଧର୍ମର ଅଳ୍ପ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ମଣିଷକୁ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ।
ଧରନ୍ତୁ, ଜଣେ ମଣିଷ ପ୍ରତିଦିନ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛନ୍ତି । ଆଉ ଜଣେ ମଣିଷ ଗରିବଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସତ୍ୟ କହିବା ଓ ଅନ୍ୟାୟରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ସବୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଭଲ କାମ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ତେଣୁ କେହି ଏହା ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଯେ, ମୁଁ ଅଳ୍ପ କରୁଛି, ତେଣୁ ମୋର ପ୍ରୟାସର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ ।
ଭଗବାନଙ୍କ ପଥରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ମଣିଷର ଜୀବନରେ ଭଲ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରେ ।
୬. ମନକୁ ଗୋଟିଏ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସ୍ଥିର କର !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୪୧ !
ବ୍ୟବସାୟାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧିରେକେହ
କୁରୁନନ୍ଦନ ।
ବହୁଶାଖା ହ୍ୟନନ୍ତାଶ୍ଚ
ବୁଦ୍ଧୟୋଽବ୍ୟବସାୟିନାମ୍ ॥
ଏଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ମଣିଷର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ଥିର, ସେ ନିଜ ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରେ । କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମନ ଅସ୍ଥିର, ତାହାର ଚିନ୍ତା ଅନେକ ଦିଗକୁ ଚାଲିଯାଏ । ସେ ଆଜି ଗୋଟିଏ କାମ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, କାଲି ଅନ୍ୟ କାମକୁ ଧରେ ଏବଂ ଶେଷରେ କୌଣସି କାମରେ ମନ ଲଗାଇପାରେ ନାହିଁ ।
ଭକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ । ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସମୟରେ ମନ ଯଦି ବାରମ୍ବାର ସଂସାରର ଚିନ୍ତାକୁ ଚାଲିଯାଏ, ତେବେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେବା ଅପେକ୍ଷା ଧୀରେ ଧୀରେ ମନକୁ ପୁଣି ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଉଚିତ । ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ମନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ।
୭. କେବଳ ବାହ୍ୟ ଫଳ ପାଇଁ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର ନାହିଁ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୪୨–୪୩ !
ୟାମିମାଂ ପୁଷ୍ପିତାଂ ବାଚଂ
ପ୍ରବଦନ୍ତ୍ୟବିପଶ୍ଚିତଃ ।
ବେଦବାଦରତାଃ ପାର୍ଥ
ନାନ୍ୟଦସ୍ତୀତି ବାଦିନଃ ॥
କାମାତ୍ମାନଃ ସ୍ୱର୍ଗପରା
ଜନ୍ମକର୍ମଫଳପ୍ରଦାମ୍ ।
କ୍ରିୟାବିଶେଷବହୁଳାଂ
ଭୋଗୈଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଗତିଂ ପ୍ରତି ॥
ଏହି ଦୁଇଟି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ବାହ୍ୟ ଆଚାର ଓ ସ୍ୱର୍ଗ, ଭୋଗବିଳାସ ଏବଂ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ହିଁ ସବୁକିଛି ଭାବନ୍ତି । ସେମାନେ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା, ତେବେ ସେମାନେ ଧର୍ମର ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଭଲ କଥା । ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା, ଜପ କରିବା ଓ ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ । କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ଆମ ହୃଦୟରେ ଦୟା, ସତ୍ୟ, ନମ୍ରତା ଓ ପରୋପକାର ରହିବା ଦରକାର । ଯଦି ଜଣେ ମଣିଷ ପୂଜା କରେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ, ତେବେ ତାକୁ ନିଜ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ।
୮. ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୪୪ !
ଭୋଗୈଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟପ୍ରସକ୍ତାନାଂ
ତୟାପହୃତଚେତସାମ୍ ।
ବ୍ୟବସାୟାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧିଃ
ସମାଧୌ ନ ବିଧୀୟତେ ॥
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୁଝାଉଛନ୍ତି ଯେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ସବୁବେଳେ ଭୋଗବିଳାସ ଓ ଧନସମ୍ପତ୍ତିର ମୋହରେ ବୁଡ଼ି ରହେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଏ ।
ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବା କିମ୍ବା ପରିବାରକୁ ସୁଖରେ ରଖିବା ନିଜେ ଖରାପ ନୁହେଁ । ମଣିଷ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ । କିନ୍ତୁ ଧନ ହିଁ ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ମଣିଷ ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ ହରାଇପାରେ । ଅଧିକ ପାଇବାର ଇଚ୍ଛା ତାକୁ ସବୁବେଳେ ଅଶାନ୍ତ କରି ରଖେ ।
ତେଣୁ ଆମେ ସଂସାରରେ ରହି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା, କିନ୍ତୁ ସଂସାରର ମୋହରେ ନିଜର ବିବେକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଭୁଲିଯିବା ନାହିଁ ।
୯. ତିନିଟି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ଶିକ୍ଷା !
ଭଗବଦ୍ଗୀତା, ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ଶ୍ଳୋକ ୪୫ !
ତ୍ରୈଗୁଣ୍ୟବିଷୟା ବେଦା
ନିସ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ୟୋ ଭବାର୍ଜୁନ ।
ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୋ ନିତ୍ୟସତ୍ତ୍ୱସ୍ଥୋ
ନିର୍ଯୋଗକ୍ଷେମ ଆତ୍ମବାନ୍ ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏଠାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତିର ତିନୋଟି ଗୁଣ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ—ବିଷୟରେ ଭାବିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି । ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ମଣିଷକୁ ଜ୍ଞାନ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଶାନ୍ତି ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ । ରଜୋଗୁଣ ଇଚ୍ଛା, କାମନା ଓ ଅଧିକ କାର୍ଯ୍ୟଚଞ୍ଚଳତା ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ତମୋଗୁଣ ଅଜ୍ଞାନ, ଅଳସୁଆପଣ ଓ ମୋହକୁ ବଢ଼ାଇପାରେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବରେ ଅନ୍ଧ ନ ହୋଇ, ସୁଖଦୁଃଖ ଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଚଳିତ ନ ହୋଇ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ସ୍ଥିର ରହିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି ।
ଆମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନକୁ ପଚାରିବା ଦରକାର—ମୋର କାମ କ୍ରୋଧରୁ ହେଉଛି କି, ଲୋଭରୁ ହେଉଛି କି, ନା ଦୟା ଓ ବିବେକରୁ ହେଉଛି ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଆମକୁ ନିଜକୁ ବୁଝିବା ଓ ଭଲ ମଣିଷ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ।
୧୦. ଏହି ଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା !
ଏହି ଭାଗରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କର୍ମଯୋଗର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି । ମଣିଷ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ । ସଫଳତା ମିଳିଲେ ଗର୍ବ କରିବା ନାହିଁ, ବିଫଳତା ମିଳିଲେ ନିରାଶ ହେବା ନାହିଁ । ଛୋଟ ଭଲ କାମକୁ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସ୍ଥିର ରଖି, ଲୋଭ ଓ ଅହଂକାରରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭକ୍ତି ରଖିବାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ପଳାୟନ କରିବା ନୁହେଁ । ବରଂ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଓ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରିବା । ଭକ୍ତି ମଣିଷକୁ ଦୁର୍ବଳ କରେ ନାହିଁ; ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିଲେ ଏହା ତାକୁ ଭିତରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ ।
ଆସନ୍ତା ଭାଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆସକ୍ତିହୀନ ଜୀବନର ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝାଇବେ । ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୀତାବାଣୀକୁ କେବଳ ପଢ଼ିବା ନୁହେଁ, ନିଜ ଜୀବନରେ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା । ଜୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ !